شنبه, ۲۷ تیر ۱۳۹۴
27 August 2016
کوچه سیاست

«روز جهانی کارگر، برای کارگران ایران»

۱۳۹۱ اردیبهشت ۱۱

کامبیز غفوری / رادیو کوچه

اول ماه مه و اوضاع نابه‌سامان کارگران ایرانی

روز جهانی کارگر در حالی فرا می‌رسد که کارگران ایران بیش از هر زمان دیگر با بی‌کاری، عدم پرداخت حقوق، دست‌مزد ناکافی و مشکلات معیشتی دست به گریبانند. بسیاری از فعالان کارگری و سندیکایی مانند «رضا شهابی»، «منصور اسانلو»، «علی نجاتی»، «ابراهیم مددی»، «شاهرخ زمانی» و شماری دیگر از کنش‌گران، یا در زندان‌اند یا تحت نظر نیروهای امنیتی به‌سر می‌برند. سال‌هاست مجوز هیچ‌گونه تظاهرات مستقل و آزادی به کارگران در روز کارگر داده نشده و هر تجمعی در این روز با خطر سرکوب روبه‌روست. با این‌وجود جنبش‌های پیشرو کارگری در ایران که با فراز و نشیب‌های بسیاری در یک‌صد سال گذشته مواجه بوده‌اند، کماکان در جهت کسب مطالبات خود مبارزه می‌کنند.

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

اول ماه مه روز جهانی کارگر

به تاریخ اول ماه مه 1886 میلادی، کارگرانی که در شهر «شیکاگو» برای حقوقی چون هشت ساعت کار در روز، جلوگیری از اخراج‌ کارگران، حقوق یک‌سان برای زنان و مردان و حق برپایی اتحادیه‌های مستقل تجمع کرده بودند توسط پلیس این شهر به خاک و خون کشیده‌شدند. بهانه یورش به تظاهرات کارگران، پرتاب یک بمب دستی بود که در میان نیروهای پلیس منفجر شد. بعدها گفته شد که انفجار آن بمب،‌ توطئه‌ی پلیس مخفی امریکا برای مشروعیت‌بخشی به سرکوب تظاهرات کارگران بوده‌است.

کشتار کارگران در ماه مه آن سال، عملی اتفاقی و ناگهانی نبود. ریشه‌های این سرکوب به نگرانی هیت حاکمه امریکا از جنبش‌های کارگری برمی‌گشت که پانزده سال پس از سرکوب کمون پاریس و قتل عام اعضای آن، اینک در ایالات متحده جان می‌گرفت. شدت عمل و خشونت پلیس در قلع و قمع کارگران تنها به خیابان‌ها محدود نشد. در همان ماه، رهبران بازداشت شده کارگران در دادگاه محاکمه و به اتهام‌هایی چون قتل نیروهای پلیس، برای آن‌ها تقاضای حکم اعدام شد. دادگاه علارغم این‌که مسوولیت پرتاب بمب توسط کارگران هرگز اثبات نشد، آن‌ها را به مرگ محکوم کرد و در نوامبر همان سال حکم‌ اعدام بعضی از آن‌ها اجرا شد.

سه سال بعد کنگره بین‌الملل دوم در پاریس، اول ماه می را گرامی داشت و به برپایی مراسم بزرگداشت سالانه‌ی آن رای داد. رفته رفته این روز با نام «روز کارگر» تثبیت شد و امروزه اکثر کشورهای جهان آن‌را به‌رسمیت می‌شناسند. گفتنی است که ایالات متحده آمریکا و کانادا از معدود کشورهایی هستند که این روز را به‌عنوان روز کارگر نپذیرفته‌اند. امسال اعضای «جنبش اشغال وال استریت» در امریکا، فراخوان به اعتصاب گسترده در روز اول ماه مه داده‌اند.

اتحادیه‌ها و تشکل‌های کارگری در ایران

نخستین زمزمه‌ها را برای ایجاد تشکل‌های کارگری، آن دسته از کارگرانی آغاز کردند که در نخستین سال‌های قرن بیستم برای کار به «باکو» و «عشق‌آباد» رفته بودند. حکومت تزاری روسیه، با وجود سرکوب انقلابیون نمی‌توانست جلوی نشر عقاید فعالان سیاسی را بگیرد و ایرانیانی که به‌واسطه کار در محیط کارگری پرجنب‌و‌جوش روسیه، با افکار جدید آشنا شده‌بودند، پس از بازگشت سعی در ایجاد تشکل‌های کارگری کردند. اولین اتحادیه کارگری در تاریخ معاصر ایران به‌سال 1284 در یک چاپ‌خانه با نام «چاپ‌خانه‌ی کوچکی» در تهران متولد شد. شش سال بعد نخستین اتحادیه کارگران چاپ‌خانه‌های مختلف تشکیل شد و در سال 1299 تعداد اتحادیه‌های کارگری به پانزده رسید. در سال 1300 «اتحادیه عمومی کارگران مرکزی» از به‌هم پیوستن هشت اتحادیه پا به عرصه وجود نهاد.

چندین اعتصاب بزرگ در سال‌های آغازین سده‌ی جدید در تقویم ایرانی، به‌خصوص اعتصاب کارگران شرکت نفت در سال 1301 با هماهنگی و حمایت «شورای مرکزی اتحادیه‌های حرفه‌ای» شکل گرفت و در همین سال‌ نخستین گرامی‌داشت آزادانه روز جهانی کارگر در اول ماه مه برپا شد. قدرت‌نمایی این اتحادیه‌ها خیلی زود با عکس‌العمل حکومت جدید رضاشاهی مواجه‌ و سرکوب شد.

با سقوط رضاشاه در شهریور 1320 و فضای آزاد سیاسی ایجاد‌شده، اتحادیه‌های کارگری جانی دوباره گرفتند و تلاش‌های آنان منجر به تصویب قانون کار در سال 1325 شده، روز اول ماه مه نیز به‌عنوان روز کارگر به‌رسمیت شناخته شد. حزب تازه تاسیس توده، با شعار حمایت از کارگران و زحمت‌کشان پشت بسیاری از تحرکات کارگری قرار گرفته بود و غیرقانونی شدن فعالیت این حزب پس از اتهام اقدام به ترور محمدرضاشاه در سال 1327 روند حرکت سندیکاها را کند کرد ولی هنوز این تشکلات نوپا به‌ترین دوره خود را در تاریخ ایران می‌گذراندند.

کودتای 28 مرداد 1332 و سقوط دولت ملی دکتر مصدق، دورانی از استبداد سیاسی را به‌دنبال آورد که در کنار قلع و قمع گروه‌های ملی و چپ‌گرا، به تشکل‌های کارگری نیز با نگاه امنیتی نگریسته‌شد و این روند تا پایان عمر نظام سلطنتی ادامه داشت. با این وجود در دوران بیست‌وپنج‌ ساله میان کودتای 28مرداد و انقلاب 57، تحرکات اجتماعی و سیاسی مخالف ادامه یافت و دهه آخر این دوره، جنبش‌های چپ جوان‌تر مانند فداییان با نگاه انتقادی به موضع انفعالی حزب توده و وابستگی اعضای این حزب به شوروی، پا به عرصه نهاده و با رویای ایجاد انقلاب کارگری، شروع به‌ مبارزه کردند. انقلاب 57 اما محصولی غیر از آن‌چه اینان تصور می‌کردند برای کارگران داشت.

جمهوری‌اسلامی و کارگران

جمهوری اسلامی، اندکی پس از تاسیس به‌حذف خونین گروه‌های مخالف خود اقدام کرد و نخستین قربانیان این روند، گروه‌های چپ‌گرا بودند. به‌سادگی می‌توان دریافت که هرگونه حرکتی در جهت ایجاد تشکل‌های مستقل کارگری، با انگ کمونیست بودن از سوی حاکمان مواجه و به‌شدت سرکوب ‌می‌شد. در دوران سیاه دهه شصت و کشتار مخالفان در زندان‌های جمهوری اسلامی، هر اتهامی ممکن بود بدون نیاز به بررسی، سند یا مدرک، برای متهم مرگی دردناک به‌دنبال داشته‌باشد و در چنین فضایی، بار دیگر کارگران در زمره‌ی بزرگ‌ترین قربانیان بودند، گویی لازمه استحکام پایه‌های هر حکومت مستبدی، بهره‌کشی و استثمار زحمت‌کش‌ترین افراد جامعه به‌نفع طبقه حاکم است.

سال‌های اخیر اما جنبش‌های کارگری جان تازه‌ای گرفته‌اند و پیش‌رفت‌های تکنولوژیک در امر اطلاع‌رسانی در تحقق این امر بسیار موثر بوده‌اند. پخش گسترده اخبار مربوط به بازداشت‌ها، آزارها و سرکوب جنبش‌های مختلف مردمی باعث شده تا هیت حاکمه نتواند به‌سان سال‌های قبل، به‌راحتی و مخفیانه دست به سرکوب زند و ناچار است برای هر اقدام سرکوب‌گرانه، فشار روزافزون افکار عمومی را تحمل کند. بی‌عدالتی اجتماعی و شرایط معیشتی ناگوار کارگران که حکومت اسلامی خود بیش از هر کسی بدان واقف است، هراس نظام را از لبریز شدن ناگهانی کاسه صبر این قشر بیش‌تر می‌کند و این عوامل باعث شده‌اند تا امسال نیز کارگران اجازه برگزاری آزادانه مراسم روز کارگر را نداشته باشند.

گرامی‌داشت روز کارگر اما مخصوص یک قشر یا گروه خاص نیست. «عدالت اجتماعی» و «آزادی» واژگانی هستند که اگر از شکل شعار درآیند و جامه عمل بپوشند، از محکم‌ترین سنگ‌های بنای یک جامعه انسانی سعادتمند محسوب شده و تحقق نخواهند یافت اگر تمامی اعضای جامعه در راه احقاق آن کوشش نکنند.

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , ,