Saturday, 18 July 2015
28 September 2020

«تنقیه فیس‌بوک صبح و ظهر و شب»

2012 May 07

مطلب‌هایی که در این بخش تارنمای رادیو کوچه منتشر می‌شود یا انتخاب دبیر روز سایت و یا پیشنهاد دوستان رادیو است که می‌تواند از هر گروه یا دسته و یا مرامی باشد. نظر‌های مطرح شده در این بخش الزامن نظر رادیو کوچه نیست. اگر نقد و نظری بر نوشته‌های این بخش دارید می‌توانید برای ما ارسال کنید.

اردوان روزبه

منبع: وبلاگ اردوان نوشت

فیس‌بوک. اسم این اسباب بازی را دقیقن به یاد دارم اولین بار کجا شنیدم. سفری به برایتون داشتم. شهری در نزدیکی لندن ودیدن یک دوست خوب که با همسرش آن جا زندگی می کرد. خانه کوچک و پر رونق شان و زندگی کنار ساحل. خواستیم برویم بیرون که همسر دوست خوب ما گفت شما بروید من کمی «فیس بوک» بازی کنم.

این شد که من فهمیدم چیزی به نام فیس‌بوک وجود دارد. صحبت سال ۲۰۰۶ است و خنده ما تا ساعتی به اسم بی ربط «کتاب صورت» ادامه داشت. درست بیستم ماه می ۲۰۰۸ من هم یک اکانت در فیس‌بوک داشتم. شروع  با چند عکس از بیمارستان یه بنده خدا که امروز نمی‌دانم کجاست شروع شد. درست بعد این که یک آدم بی‌ربط با خودخواهی‌اش کم مانده بود خانه‌ام را به آتش بکشد و این پسرک سوخت،‌ من باید بروم سراغ کتاب صورت می‌رفتم، شاید در اثر تنهایی‌هایی بود که اون روزها درگیرش بودم.

حالا از آن روزها چهار سال می‌گذرد. می‌دانید چند روزی است فکرم به چیزی مشغول است. من هر چیزی را خصوصی و عمومی یا شوخی و یا جدی و یا جنون و بلاهت را با ۲۲۲۸ نفر تقسیم می‌کنم. تازه این‌ها آدم‌هایی است که دوستان هستند بقیه‌ای که بی‌خبر سر می‌زنند را اساسن نمی‌شناسم. اما موضوع این است که من دچار یک مرض شدم به گمانم. این روزها می‌بینم فیس‌بوک مرا خودبزرگ‌بین کرده است. اگر فمینیست‌های گرامی دل‌خور نمی‌شوند «خاله زنک»‌ام کرده است. بد اخلاق شدم. قدیم سعه صدری داشتم. حرفی را در دل نگه می‌داشتم. اما انگار امروز این نیستم. عکس می‌گیرم تا در فیس‌بوک بکارم. گزارشی که باید در فیس‌بوک تقسیم شود. قراری که با کسی در فیس‌بوک باید بگذارم. درد و دلی که باید با ۲۲۲۸ نفر در فیس‌بوک بکنم. انگار شدم درمانده تایید یک عده آدم که بگویند: «لایک».

الان این طوری شده‌ام که اگر در فیس‌بوک دیده شوی هستی، اگر دیده نشوی نیستی به همین راحتی فاتحه!

نباید خیلی بد بین باشم به نظرم می‌رسد این کتاب صورت جای خوبی برای تقسیم دانسته‌ها است. برای حرف‌هایی که باید زده شود، اما جای بی‌ربطی هم هست. آدم‌ها دیگر در حریم‌ها بی‌پروا شده‌اند. راحت کسی می‌آید و برایت پیام می‌دهد. شخصی و نا خوشایند و تو باید بپذیری باید بدانی در فیس‌بوک این رفتار طبیعی است. یکی می‌گفت عکاسی را می‌شناسد در تهران که کار و بارش بعد همه‌گیر شدن وبای فیس سکه شده است. می‌گفت با یکی‌شان که حرف می‌زده برایش می‌گفته است که نوبت برای عکس یک ماهه می‌دهد و ملت هم دیگر ابایی ندارند از پوشیدن و نپوشیدن. از شورت و سوتین تا فیگور‌هایی که بیش‌تر در پای میله در استریپ کلاب‌ها مرسوم است.

راوی می‌گفت دخترک یک صد هزار تومان می‌دهد و دو تا شات عکس «فیس بوکی» می‌گیرد. بعد هم باز مانتو به تن می‌کند و روسری بر سر و وسط دنیای حقیقی گم می‌شود و می‌رود تا  شخصیت دنیای مجازی‌اش را بسازد. خودم هم همین طور شده‌ام. گاه و بی‌گاه عکس می‌گیرم. منتظرم ببینم مردم چه می‌گویند. دیگران چه حسی دارند. آیا خوش‌تیپ شدم. عکسم روشن فکری است؟ خودم را خوب توانسته‌ام جای آدم‌های خیلی «منور الفکر» جا بزنم:

اردوان روزبه / روزنامه نگار

روشن فکر / منور / کول، با حال

حالا در آستانه چهار ساله گی این دیوار شکسته احساس می‌کنم عوض شده‌ام. آدم قدیم نیستم. حرف می‌زنم و نیاز به حرف دیگران دارم. انگار برای هر رفتار ساده زندگی‌ام نیاز به تایید دیگران دارم. باید یکی لایک بدهد. اصلن توجه کرده‌اید ما دیگر محتاج لایک شده‌ایم؟

دیروز از پنجره دفتر که رو به دو برج بلند است عکس می‌گرفتم بعد داشتم توی دوربین نگاهش می‌کردم، باور می‌کنید می‌گشتم ببینم چند تا لایک دارد؟ انگار شده‌ام محتاج لایک مردم. قدیم عکس می‌گرفتم قایم می‌کردم. یواشکی در حال و هوایش از لای کتاب و جعبه بیرون می‌کشیدم دیدی بهش می‌زدم و باز با راز و رمزهایش می‌گذاشتم کنار، اما الان عکس می‌گیرم که زودتر لایک بگیرم. شده‌ام شرطی به روش قانون پاولوف. انگاری بزاغ دهان سگه ترشح می‌کند وقتی چشمش به کتاب صورت می‌افتد.

برایتان بگویم، هفته قبل مایوس شدم. درست دو روز دیپرسیون زده بود در حد تیم ملی. هر پستی روی فیس می‌گذاردم دو یا سه تا لایک می‌گرفت. دلم هزار راه رفت. نکند کاری کردم که لیست فرند‌هایم مرا تحریم کرده‌اند. نکند دیگر دیده نمی‌شوم. دیگر آدم‌ها تاییدم نمی‌کنند. شاید پیر شده‌ام، شاید و شاید…

اگر یک دوست جوان به دادم نرسیده بود لابد کار به انتحار هم می‌کشید. من اشتباه کرده بودم پالیسی یا قوانین صفحه‌ام را تغییر داده بودم به طوری که شش نفر فقط می‌دیدند. وقتی او گفت مشکل در کجا بود، چقدر خوشحال شدم. انگار خبر فتح مریخ را داده بودند. یعنی در پوست خود  نمی‌گنجیدم. من فراموش نشده بودم. من هنوز بودم. من هنوز لایک می‌توانم بگیرم.

الان این طوری شده‌ام که اگر در فیس‌بوک دیده شوی هستی، اگر دیده نشوی نیستی به همین راحتی فاتحه!

عکس‌های را نگاه می‌کنم و کامنت‌ها را:

«هانی چقدر پسر کُش شدی…» بعد تو پروفایل «هانی» نگاه می کنی می‌بینی ازدواج کرده و یه بچه دارد. عکس گذاشته است تا قاچ زین بیرون. زیرش هفتاد و نه تا کامنت است، بعد تو کامنت گذارها که انگار وقتی دکمه‌های کی برد را می زده‌اند آب دهان‌شان رو کی برد ولو بوده است، قیافه‌ها و احوالاتی را می‌بینی که اگر مدیر کل اداره‌ای نباشند، بی‌شک برای خودشان لابد کاره‌ای هستند.

«دلربا، زیبا، پاره جگر و بگیر برو بالا» بعد می‌بینی از دو سر دنیا هستند. ده روز است دوست شده‌اند. نقطه اشتراک: منهای صفر!

دنیا این روزها برایم با فیس‌بوک رنگش عوض شده است. حالم بد می‌شود اما می‌روم درست مانند تزریق هرویین. مثل مواد مخدر:

«من آلوده‌ام، آلوده دیگر شدن. آلوده موجی که مرا چون یک تکه کاه با خودش دارد می‌برد. من آلوده‌ام. بیمار قرن ۲۱ که محتاج یک لایک است»

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , 

۱ Comment


  1. مهسا
    1

    یک دوستی هم جایی نوشته بود فیس بوک جای آدمهای تنهاست که من خیلی با این موافق نیستم. اتفاقا جای آدمهای تنها نیست، ادمها همون روابط بیرونیشون رو میارن تو فیس بوک و گسترشش میدن اما فیس بوک میتونه در تو این حس تنها بودن رو القا کنه،در شرایط واقعی روابط آدمها این قدر در چشم دیگران نیست و شاید تنهایی و حریم شخصی داشتن و دوستی با گزیده ها گاهی افتخار و برگ برنده هم محسوب بشه.در روابط اجتماعی بیرون شاید ادمها دوست داشته باشن که اتفاقا دیدگاهها و حرفها و شنیده ها و نوشته ها و حرفهاشون رو اول یا کلا با افراد یا فرد یا جمع محدودی سهیم بشن .اما در ویترین فیس بوک همه در معرض مسابقه دیده شدن هستند. و این خود به خود فضای مقایسه رو پیش میاره.در فیس بوک تنها یک ارزش هست که وجودداره ارزش بیشترین.بیشترین کامنت ،بیشترین لایک .که لزوما هیچ ربطی هم به محتوای پست نداره .ارزشی که بیش و پیش از اینکه تو خواسته باشی برات تعیین شده .این یعنی قاعده و گرچه فیلتر هایی هم هست که تو مطالبت رو با چه کسایی سهیم بشی .اما این قواعد فرعی چیزی از اصلیت قاعده بزرگتر و ارزش اصلی تر فیس بوک که همچنان جذاب تره کم نمی کنه.در این مسابقه هست که واسه ادم نیاز کاذب ایجاد میشه و تو نوعی تلاش میکنی که این نیاز رو بر طرف کنی .یعنی شاید تو چندان هم تنها نباشی اما با وجود فیس بوک نیاز کاذب به بودن به دیده شدن به مرتبط بودن به لایک خور بودن و کامنت داشتن درتو ایجاد میشه و اگه هیچکدوم اینها نباشه یا کم باشه درتو حس تنهایی ایجاد میکنه. حس دیده نشدن نبودن و وجود نداشتن .تنها علتش هم مقایسه است مقایسه با دیگران که حالا در این ویترین شفاف درکنار هم در معرض دیده شدن قرار گرفته اید. و این بیشترین هست که سهم وقدر تو رو تعیین میکنه. در فیس بوک گاهی تعیین این که جذابیت ناشی از محتواست یا محتوا گذار دشوار میشه .در واقع خیلی وقتها مساله شخصی میشه و فردی و این آدمها رو وارد یک مسابقه می کنه.به نظر میاد در بسیاری از موارد تاثیر محتوا کمتر از محتوا گذار هست و لایکها و کامنتها متوجه محتوا گذار نه محتوا.احتمالا یه کار میدانی میشه انجام داد در رابطه با اینکه چند درصد محتوا تاثیر داره چند درصد محتوا گذار.به هر حال در فرهنگ سرمایه داری مدرن اصل بر ایجادنیازه..فیس بوک هم از عوارض این فرهنگه که مدام در انسان نیاز ایجاد میکنه. نیاز به نمایش دادن و حضور. تنها راهش این هست که آدم گاه گاهی یادش باشه که یه سری ارزشهای شخصی هم وجود داره و این که فردیت آدم تو این بازی لایکها و کامنتها گم نشه..که بیشترین لاجرم ارزش نیست .