پنجشنبه, ۴ اردیبهشت ۱۳۹۳
24 April 2014
پس‌نشینی تند

«پ. مثل پلیکان، مثل پرویز کیمیاوی»

۱۳۹۱ خرداد ۲۰

اکبر ترشیزاد/ رادیو کوچه

پس از سال‌ها، دوباره فیلم «مغول‌ها» ساخته‌ی «پرویز کیمیاوی» را دیدم. با هر بار دیدن این فیلم و ساخته‌های دیگر این هنرمند بی‌ادعا، آرام و متین، بیش‌تر افسوس می‌خورم که چرا باید چنین شرایط فرهنگی و سیاسی بر کشور ما حاکم باشد که ما را از آثار این کارگردان بزرگ محروم کند.

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

«پرویز کیمیاوی» بر خلاف آن‌که در بسیاری از شرح حال‌ها از جمله در «ویکی‌پدیای» فارسی آمده است متولد تهران نیست. او در سال 1318 در شهر مشهد به دنیا آمده و سپس به هم‌راه پدرش که ریاست بانک ملی نیشابور را پذیرفته بوده در سن ده سالگی به آن شهر می‌رود و تا نوزده سالگی که برای ادامه‌ی تحصیل در رشته‌ی پزشکی راهی فرانسه می‌شود در همان شهر زندگی می‌کند و در مدارس «کمال‌الملک» و «خیام» در نیشابور درس می‌خواند. در فرانسه به جای پزشکی پایش به مدرسه‌ی سینمایی باز می‌شود و در آن‌جاست که پس از آشنایی با «فرخ غفاری» به ایران می‌آید. او به هم‌راه جمعی دیگر از فیلم‌سازان پیش‌رو مجموعه‌ای از فیلم‌های مستند درباره‌ی ایران را می‌سازند. «ناصر تقوایی» به جنوب می‌رود، «نصیب نصیبی» فارس و «کیمیاوی» خراسان. او مستندهای «مسجد گوهرشاد»، «بازارهاى مشهد»، «فیروزه‌تراشى»، «سنگ‌تراشى»، «پوستین‌دوزى» از قوچان تا بجنورد، «استاد یگانه» و چند مستند دیگر را هم می‌سازد که «ضامن آهو» مشهورترین آن‌هاست.

فیلم «پ.مثل پلیکان» در سال 1351، نخستین فیلم «مستند-داستانی» «کیمیاوی» است. او در این فیلم، ماجرا را از زاویه‌ی دید «آسیدعلی میرزا»، شخصیت اصلی فیلم‌اش روایت می‌کند. فیلم «مغول‌های» او که در سال 1352 ساخته شد، شرحی است نمادین از هجوم تکنولوژی و رسانه‌ها به شهرها و روستاها از سویی و بی‌تفاوتی مردم به فرهنگ و تمدن کهن‌شان از سویی دیگر. فیلم بعدی او «باغ سنگی» که در سال 1355 ساخته شد هم‌چون دیگر فیلم‌هایش، تلفیقی است نظرگیر از واقعیت و تخیل. فیلم «اوکی مستر» با بازی «فرخ غفاری» و محصول سال 1357، شرحی غیرمتعارف و هجوآمیز است از گرفتن امتیاز استخراج نفت توسط «ویلیام ناکس دارسی» و در پی آن ورود کالاهای بنجل خارجی به این مرز و بوم و رواج روحیه و فرهنگی که آن را مصرف‌گرایی خوانده‌اند. «کیمیاوی» پس از نزدیک به دو دهه فیلم «ایران سرای من است» را ساخت که در آن به معضل ممیزی در ایران از جنبه‌ی یک پدیده تاریخی پرداخته است.

مستند نیمه بلند «پیرمرد و باغ سنگی‌اش» آخرین فیلم «کیمیاوی» در ایران است. کارگردان در این مستند پس از حدود 30 سال بار دیگر به سراغ «درویش‌خان اسفندیارپور»، شخصیت اصلی فیلم «باغ سنگی» رفته و تصویر جدیدی از زندگی این هنرمند 90 ساله و خانواده اش ارایه کرده است. «کیمیاوی» «باغ سنگی» را در سال 1355 ساخت که جایزه‌ی «خرس نقره‌ای» جشن‌واره برلین و جایزه ویژه هیت داوری جوان جشن‌واره «کن» را برایش به ارمغان آورده است.

آخرین مصاحبه‌ای که از «پروز کیمیاوی» منتشر شده متعلق به پنج سال پیش است. او در آن زمان در گفت‌وگویی با رسانه‌ها می‌گوید: «بعد از 17 سال که به من کار نمی‌دادند فیلمی ساختم که آن هم توقیف شد، دیگر چه انگیزه‌ای برای کارکردن می‌ماند؟ من تا قبل از فیلم «ایران سرای من است» بارها اقدام به ساخت فیلم کردم اما هر بار با مشکل سناریو و تهیه‌کننده مواجه شدم و به نوعی نمی‌گذاشتند کار کنم.» «کیمیاوی» با بیان این‌که علت توقیف «ایران سرای من است» را نمی‌داند تصریح کرده بود: «من دیگر نمی‌دانم چه اقدامی باید بکنم. حتا پیش آقای «مهاجرانی» وزیر وقت فرهنگ و ارشاد هم رفتم اما به نتیجه نرسیدم. متاسفانه در این میان تهیه‌کننده‌ی فیلم «مرتضی سرهنگی» هم فوت کرد و مشکلات ما دوچندان شد.»

«پرویز کیمیاوی» در طول عمر هنری خود به ناچار و به سبب عدم امکان فیلم‌سازی در ایران، دایم بین ایران و فرانسه در رفت و آمد بوده است. او در آخرین کارش، پروژه‌ای مستند‌-تاریخی درباره‌ی شهر نیشابور و فرهنگ و بزرگانش نوشته است که در صورت فراهم آمدن شرایط آن بسیار تمایل دارد تا به‌زودی آن را جلوی دوربین ببرد.

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

| Print انتشار مطلب

TAGS: , , , , , , , ,