Saturday, 18 July 2015
30 October 2020
گزارش اجتماعی

«از کشف حجاب تا حجاب اجباری»

2010 January 07

سروش/ رادیو کوچه

واقعه «کشف‌حجاب» در ایران را به دوران قاجار و در میان درباریان نسبت می‌دهند. براساس شواهد تاریخی اولین نشانه‌های کشف حجاب از دربار ناصرالدین شاه قاجار آغاز شد. این وضعیت کم و بیش تا پایان دوره قاجار ادامه داشت. میل حکام قاجار به کشف حجاب و مقاومت خانواده‌ها سبب شد تا پدیده کشف‌حجاب به غیر از دربار و محافل نزدیک به شاه، رشد چندانی نیابد.

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

هرچند در اواخر دوره قاجار و در جریان نهضت مشروطه و پس از آن، سیاسیون «نوگرا» و «منور‌الفکر» گام‌هایی در حذف پوشش بانوان برداشتند و نویسندگان و شعرایی در این زمینه‌ها قلم‌فرسایی کردند. آنان مشروطه را به معنای تجدد خواهی خوانده و بی‌حجابی را از مظاهر این تجددخواهی می‌دانستند.

اما رضا‌شاه قانون کشف حجاب را یک‌باره صادر نکرد. نخستین شایعات پیرامون قانون جدید، هنگامی پیدا شد که رضاشاه تحت تاثیر اصلاحات دموکراتیک در افغانستان قرار گرفته‌بود و امان‌اله‌خان و ملکه ثریا، شاه و ملکه افغانستان در سال ۱۳۰۸ به ایران آمدند. ملکه افغانستان بی‌حجاب بود و جنجالی در میان‌ روحانیون برانگیخت. آنان از رضاشاه خواستند ملکه افغانستان را در ایران مجبور به داشتن حجاب کند که رضاشاه نپذیرفت. در همین زمان شایعاتی درباره تصویب قانون منع حجاب پخش شد.

20100107-soc-kashfehejab-soroosh

در سال 1310 خورشیدی. مجلس شورای‌ملی ورود هیاتی از سوی «جامعه ملل» را برای جلوگیری از آن‌چه که «تجاوز به حقوق زن در شرق» خوانده می‌شد، صادر کرد.

در این سال به دستور رضاخان «زنان باید در برداشتن حجاب خود آزاد باشند و اگر فردی متعرض آنان شد، شهربانی باید از زنان بی‌حجاب حمایت کند.»

تشکیل «کنگره زنان شرق» در 1311 خورشیدی در تهران و دعوت از زنان بی‌حجاب کشورهای دیگر از دیگر گام‌های رضاخان برای مبارزه باحجاب بانوان بود. در این کنگره که به ریاست «شمس پهلوی» برگزار شد، از بی‌حجابی به عنوان مظهری از تمدن یاد شد و درمورد آن تبلیغات فراوان به عمل آمد.

سفر رضاشاه به ترکیه در خرداد 1313 و مشاهدات وی از بی‌حجابی در آن کشور، او را در پی‌گیری روند مقابله با حجاب مصمم‌‌تر ساخت. رضاشاه در جریان این سفر به سفیر کبیر ایران «مستشارالدوله صادق» گفت:«ما عقب هستیم و باید با تمام قوا به پیشرفت سریع مردم به خصوص زنان اقدام کنیم.»

حکومت، قانون کشف حجاب را پیش از اعلام رسمی آن در 17 دی 1314، به ولایت ابلاغ کرده‌بود. این قانون در مرحله اجرا با مقاومت‌های خونینی روبرو شد و قیام در مسجد گوهرشاد در تیر 1314 از نمونه‌های آن است. برخی روحانیون دینی و مبلغان مذهبی هم نسبت به این اقدام رضاخان به شدت اعتراض کردد که از آن جمله می‌توان به آیت‌اله حائری و آیت‌اله خوانساری اشاره کرد. هم‌چنین بسیاری از علما و روحانیون نیز در اعتراض به کشف حجاب تبعید شدند.

جمعی از دانش آموزان دختر با لباس پیشاهنگی هنگام شرکت در یک مراسم کشف حجاب

جمعی از دانش آموزان دختر با لباس پیشاهنگی هنگام شرکت در یک مراسم کشف حجاب

در  17 دی 1314 رضاشاه با همسر و دختران کشف‌‌حجاب کرده خود، در مراسم جشن فارغ‌التحصیلی دختران دانش‌سرای مقدماتی حضور یافت. همه‌ی مسوولان کشوری که در این جشن دعوت شده بودند، طبق یک برنامه از پیش طراحی‌شده با همسران بدون حجاب خود شرکت کردند. رضاشاه در سخنانی در این مجلس اظهار داشت: «باید خیاط‌ها و کلاه‌دوزها را تشویق کرد که مدهای قشنگ به بازار بیاورند. ما میله‌های زندان راشکستیم. حالا خود زندانی آزاد شده وظیفه دارد که برای خودش به جای قفس، خانه قشنگی بسازد»

مراسم روز 17 دی 1314 در حقیقت رسمیت بخشیدن به کشف حجاب در کشور بود. پس از آن، مطبوعات به تجلیل از این رویداد پرداختند و بی‌حجابی را آزادی زن، تجدد او و هم‌تایی‌اش باپیشرفت و ترقی مردم اروپا تلقی کردند.

کشف حجاب در سال‌های باقی‌مانده حکومت رضاخان اجباری بود و حجاب اسلامی مظهر عقب‌ماندگی شمرده می‌شد. به همین دلیل نیز، برداشتن چادر از سر زنان به اجبار، بخشی از وظیفه مأموران انتظامی شده‌بود.

این الگوبرداری از کشور ترکیه تفاوت‌های زیادی داشت.  کشف حجاب در ترکیه اختیاری بود و علاوه بر آن آتاتورک فعالیت‌های برنامه‌ریزی شده‌ و تبلیغات محتاطانه‌ای برای تشویق زنان به برداشتن حجاب اجرا می‌کرد. به طور مثال  می‌گفت: «خودتان را به جهان نشان دهید و رودررو به جهان بنگرید»

اما رضاشاه این کار را با زور انجام داد و به طور ناگهانی حق انتخاب را از زنان گرفت و هیچ روند جامعه پذیری برای این کار طی نشد. بخشی از زنان که مسن‌تر و سنتی بودند و احساس برهنگی می‌کردند عملن در خانه محبوس شدند.

در سال ۱۳۲۰ که رضاشاه ایران را ترک کرد اجرای قانون کشف حجاب سریعن فراموش شد. وزارت فرهنگ حکم داد از ورود زنان بی‌حجاب به دانشگاه جلوگیری شود و معلمان زن مدرسه‌ها و استادان زن دانشگاه‌ها مجبور شدند با حجاب به کلاس درس بروند. در تهران و سایر شهرها دختران دانش‌آموز و زنان به خاطر نداشتن حجاب مورد آزار و اذیت قرار گرفتند.

20100107-soc-kashfehejab-soroosh2

پس از آن زمان با روی کار آمدن حکومت پهلوی داشتن حجاب اجباری نبود و هر کسی بنا به خواست شخصیش پوشش خویش را انتخاب می‌کرد. با روی کار آمدن جمهوری اسلامی در اواخر سال 58 آیت‌اله خمینی رهبر ایران دستور داد که همه‌ی زنان پوشش کامل اسلامی را رعایت کنند. این  اجباری‌کردن حجاب مخالفت برخی صاحب‌نظران و روحانیون را برانگیخت.

برای نمونه آیت‌اله محمود طالقانی پس از اعلام اجباری شدن پوشش سر برای زنان در ادارات دولتی توسط آیت‌اله خمینی به موضع‌گیری علیه آن پرداخت. روزنامه‌ی اطلاعات به نقل از وی در شماره ۲۰ اسفند ۱۳۵۷ نوشت: « حتا برای زن‌های مسلمان هم حجاب اجباری نیست چه برسد به اقلیت‌های مذهبی…ما نمی‌گوییم زن‌ها به ادارات نروند و هیچ کس هم نمی‌گوید…زنان عضو فعال اجتماع ما هستند… اسلام و قرآن و مراجع دین می‌خواهند شخصیت زن حفظ شود. هیچ اجباری هم در کار نیست. مگر در دهات ما از صدر اسلام تا کنون زنان ما چگونه زندگی می‌کردند؟ مگر چادر می پوشیدند؟…کی در این راهپیمایی‌ها زنان ما را مجبور کرده که باحجاب یا بی‌حجاب بیایند؟ این‌ها خودشان احساس مسوولیت کردند. اما حالا این‌که روسری سرکنند یا نکنند باز هم هیچ‌کس در آن اجباری نکرده‌است.»

مجلس شورای اسلامی ایران در سال ۱۳۶۳ قانون مجازات اسلامی را به تصویب رساند. به موجب این قانون هرکس در معابر عمومی حجاب را رعایت نکند، به ۷۲ ضربه شلاق محکوم خواهدشد.

درحالی قانون مجازات اسلامی به تصویب رسید که از سال ۱۳۵۹، یعنی چهار سال پیش از تصویب قانون حجاب اجباری در مجلس، به دستور آیت‌اله خمینی از ورود زنان بدون حجاب به ادارات دولتی جلوگیری می‌شد.

در سال‌های اخیر نیز چندین مورد در ورزش بانوان کشف حجاب رخ داد. در سال 1385 در جریان مسابقات جهانی اسکیت به میزبانی اسپانیا، خبر کشف حجاب نمایندگان ایران، در ابعادی محدود، منتشر و بلافاصله تکذیب شد. نساء حسن‌زاده و سارا زادمهر، اسکیت‌بازان اعزامی به آن مسابقات بودند.

هم‌چنین در آخرین روزهای سال 2009، جزیره کیش میزبان مسابقات تکواندو نوجوانان آسیا بود. دختران ورزشکار خارجی در حضور نمایندگان و تماشاگران مرد ایرانی، بدون حجاب در سالن حضور داشتند. اتفاقی که بعد از انقلاب اسلامی، برای اولین بار در ایران رخ داد.

به همین خاطر، «علی مطهری»، نماینده مجلس شورای اسلامی، در تذکری به محمود احمدی‏نژاد، دستور رسیدگی به آن چه او «بی ‌توجهی به موازین اسلامی، بی‌حجابی و اختلاط زنان و مردان در مسابقات جزیره‌ کیش» نامید را خواستار شد.

کاراته، آخرین نمونه از ماجراهای پرحاشیه کشف حجاب ورزشی است. خبر کشف حجاب دختران کاراته‌کای ایرانی در مسابقات بین‌المللی مونیخ، بازتاب گسترده‌ای در رسانه‌های داخلی داشته و بحث بر سر آن هم‌چنان داغ است.

در کاتای تیمی جوانان این مسابقات، نمایندگان جمهوری اسلامی ایران بدون رعایت حجاب اسلامی مسابقه دادند. اتفاقی بی‌سابقه که در رسانه‌های آلمانی هم منعکس شد.

به هر روی مسلمانان بر این باورند که مساله حجاب از نظر اسلام حفظ کرامت و ارزش‌هاى والاى انسانى است وبراین نکته تاکید دارند که پذیرش حجاب به معناى کناره‏گیرى از کار و قبول خانه‏نشینى نیست اما مخالفین حجاب اجباری اعتقاد دارند این امر باعث محدود شدن زنان می‌گردد و نیز تحجر گرایی را در پی دارد.

منابع:

  • مرکز پژوهش‌های سیاسی
  • موسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران
  • خبرگزاری ایرنا

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , 

۱ Comment


  1. ايراني
    1

    جامعه ایران نیازی به آقابالاسر و قیم ندارد. اجبار در حجاب یا هر امر دیگر را بر نمی تابیم و با جهل و جور و استبداد می ستیزیم
    جاوید باد آزادی
    پاینده ایران