Saturday, 18 July 2015
25 October 2020
به بهانه سال‌روز کشته شدن امیرکبیر

«از شاگردی آشپزخانه تا صدارت»

2010 January 08

سروش / رادیو کوچه

soroush@koochehmail.com

«امیرکبیر، یکی از کسانی بود که سبب شد مردم ایران در راه تمدن قدم گذارند» (ناظم‌الاسلام کرمانی)

هجدهم دی ماه مصادف با سال‌روز کشته شدن امیر کبیر یکی از صدر اعظم‌های ایران در دوران ناصرالدین شاه است. وی موسس مدرسه دارالفنون بود که برای آموزش علوم و فنون جدید، به فرمان او در تهران تاسیس شد. هم‌چنین انتشار روزنامه وقایع اتفاقیه از جمله اقدامات وی به حساب می‌آید. امیرکبیر پس از این که با توطئه اطرافیان شاه از مقام خود برکنار و به کاشان تبعید شد در حمام فین آنجا به دستور ناصرالدین‌شاه به قتل رسید.

20100108-amirkabir-koocheh
میرزا تقی فراهانی در سال ۱۱۸۶ متولد شد. متولد شد. نام اصلی میرزا تقی خان، «محمد تقی» است. زادگاهش «هزاوه عراق» بود. هنوز هم در آنجا محله‌ای بنام «محله میرزا تقی خانی» معروف است، اسم او در اسناد معتبر  «میرزا محمد تقی» آمده است. البته رفته رفته محمد از کنار اسم وی حذف شده و به میرزا تقی خان شهرت یافته است.
پدر وی کربلایی قربان نام داشت و آشپز قائم مقام فراهانی بود. مادر امیرکبیر «فاطمه‌سلطان» دختر استاد «شاه محمد‌بنا» از اهالی فراهان بود. «میرزا تقی خان» به خاطر هوش و استعداد کم‌نظیرش از همان دوران نوجوانی مورد توجه میرزابزرگ و سپس قائم‌مقام فراهانی قرار گرفت و به ترتیب به سمت منشی‌گری آن دو دست یافت و به سرعت مورد توجه قائم‌مقام و عباس میرزا نایب‌السلطنه قرار گرفت.
اولین تجربه سیاسی«میرزا تقی خان» همراهی خسرومیرزا فرزند نایب‌السلطنه و هیئت همراه او در سفرش به روسیه تزاری بود. این سفر به‌دنبال قتل گریبایدوف وزیر مختار روسیه در تهران و در سال ۱۲۴۴ و به منظور عذرخواهی از واقعه قتل گریبایدوف صورت گرفت.
این ماموریت دو سال به طول انجامید و میرزا  تقی‌خان در این دوران به «امیرنظام» ملقب گشت.  پس از مرگ محمد شاه قاجار در سال ۱2۲۶، وی در تامین هزینه عزیمت ولیعهد ناصرالدین‌شاه به تهران نقش مهمی ایفا نمود.
میرزا تقی خان در اوایل سلطنت ناصرالدین‌شاه به مقام صدر اعظمی دست یافت و لقب امیرکبیر را دریافت نمود.دلیل این انتصاب، حسن انجام وظیفه او در رساندن شاه به تخت پادشاهی بود.  ناصرالدین شاه در آن زمان ۱۶ سال داشت.
امیرکبیر در ۲۶ بهمن ۱۲۲۷ برابر ۲۲ ربیع‌الاول ۱۲۶۵ ق. با عزت‌الدوله، خواهر ناصرالدین‌شاه ازدواج کرد.
مدت صدارت امیر کبیر ۳۹ ماه بود اما در این مدت وی خدمات بسیاری را انجام داد. از جمله اقدامات مهم امیرکبیر پایان دادن و سرکوب شورش محمدحسنخان سالار فرزند اللهیارخان آصف الدوله در خراسان  بود. در همان حال امیرکبیر ضمن نظم بخشیدن بر امور دستگاه سلطنت و حکومت و کنترلی که بر اعمال و رفتار دیوانیان، شاهزادگان، خاندان سلطنت، رجال و صاحبان قدرت و غیره اعمال می‌کرد اصلاحات گسترده‌ای در امور اداری کشور به عمل آورد و با ریشه‌کن کردن بسیاری از مفاسد اداری و مالی در اداره امور کشور نظمی نو پدید آورد.
از دیگر اقدامات امیرکبیر ایجاد چاپارخانه، تذکره خانه (اداره گذرنامه)، بنای بازار و تیمچه و سرای امیر در تهران و  تاسیس سازمان اطلاعاتی  بود که در دوران صدارت او بسیار کارآمد عمل می‌کرد.وی موسس مدرسه دارالفنون بود که برای آموزش علوم و فنون جدید، به فرمان او در تهران تاسیس شد. هم‌چنین انتشار روزنامه وقایع اتفاقیه از جمله اقدامات وی به حساب می‌آید.
حضور امیرکبیر در دربار ناصرالدین‌شاه همواره مورد مخالفت تعدادی از نزدیکان شاه از جمله «مهد علیا» مادر شاه، «اعتمادالدوله» و «میرزا آقاخان نوری» قرار داشت؛ چنان که تلاش‌های این عده سرانجام منجر به صدور حکم عزل امیرکبیر از مقام خود گردید. برخی از درباریان که او را مخالف منافع خود می‌دیدند، تهمت زدند که امیرکبیر داعیه سلطنت دارد.
تحریک‌های مادر شاه و دیگر درباریان باعث ترس شاه شد، از این رو، حکم عزل امیرکبیر در روز ۱۹ محرم سال ۱۲۶۷  به وی ابلاغ شد. چهار روز پس از این، میرزا آقاخان نوری به سمت صدارت منصوب شد.
امیرکبیر، دو روز پس از عزل به کاشان تبعید شد. اما با این وجود، مخالفان امیرکبیر در دربار، احتمال می‌دادند که امیرکبیر بار دیگر مورد عنایت شاه قرار گیرد و به قدرت بازگردد. بنابراین با کوشش فراوان توانستند حکم قتل وی را از ناصرالدین‌شاه بگیرند.
سرانجام امیرکبیر در 18 دی ۱۲۳۰ در حمام فین کاشان به قتل رسید. جسد امیرکبیر ابتدا در کاشان دفن شد ولی چند ماه بعد با تلاش عزت‌الدوله، همسرش، به کربلا منتقل شد.

منابع

  • تاریخ ایران
  • فرهنگ‌سرا

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , 

۱ Comment


  1. JAHANI
    1

    با سلام و خسته نباشید به کلیه دست اندرکاران رادیو کوچه
    لازم به ذکر است که میرزا تقی خان امیرکبیر در ایران به دنیا امده نه در عراق. ایشان متولد هزاوه حومه فراهان می باشد

    رادیو کوچه: سپاس از توجه شما
    هزاوه عراق یکی از محله‌های فراهان در استان مرکزی ایران است که اکنون با نام هزاوه شناخته می‌شود.