Saturday, 18 July 2015
26 November 2020
زن ایرانی

«زن حر‌م‌سرا، وظایف و آموزش‌ها»

2012 July 10

سایه کوثری/ رادیو کوچه

در قدیم بسیار مرسوم بوده است که شاه برای نشان دادن قدرت و شوکتش رسومی را اجرا کند. یکی از آن رسوم داشتن حر‌م‌سرایی بزرگ با همسران بسیار بوده است. این رسم در دوره قاجار هم چون گذشته ادامه یافت.

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

زنان شاه عمدتن زیبا و جوان بودند، هرچند حر‌م‌سرا را زنان مسن‌تر یعنی مادر شاه و مادر ولیعهد و اطرافیان آن‌ها اداره می‌کردند.

مادر شاه از همه قدرت بیش‌تری داشت و به همین دلیل زنان نزدیک به او مثل دختران او و خاله‌های شاه هم قدرت بیش‌تری نسبت به دیگر زنان داشتند.

زنان عقدی هم نسبت به زنان صیغه‌ای در اولویت بودند. زنان عقدی معمولن از خانواده‌های قجر و اشراف‌زاده انتخاب می‌شدند و طبق رسمی که آغامحمدخان بنا نهاده بود، مادر ولیعهد می‌بایست حتمن از خانواده قجر می‌بود. هرچند این‌گونه انتخاب‌ها بیش‌تر از روی منافع سیاسی بود.

آن‌ها را مادر شاه انتخاب می‌کرد و تنها فرزندان چنین زنی می‌توانستند ولیعهد شوند. اما زنان صیغه‌ای را شاه به میل خود انتخاب می‌کرد و می‌توانست از هر طبقه‌ای آن‌ها را برگزیند. هرچند گاه این زنان سوگلی می‌شدند و مقام‌شان تا حد ملکه بالا می‌رفت.

هرچند همیشه هم شاه، زنان صیغه‌ای را انتخاب نمی‌کرد و گاه گروهی از اینان به شکل پیشکشی سران و بزرگان کشوری به حر‌م‌سرا راه می‌یافتند تا وسیله‌ای برای ارتقا‌ جای‌گاه صاحبان قبلی خود شوند.

زنان در واقع در حر‌م‌سرا به چند دسته تقسیم می‌شدند: خانواده سلطنتی، زنان عقدی، زنان صیغه‌ای و کنیزان

سلسله مراتب زنان در کلیه سلام‌ها، مجالس رسمی‌ و معاشرت‌ها رعایت می‌شد. شرف‌یابی به پیش‌گاه شاه نیز شامل همین سلسله مراتب بود. سلام‌های مخصوص نیز بدین منظور انجام می‌یافت که تا زمان فتحعلی شاه روزی یک‌بار و از زمان محمد شاه هفته‌ای یک‌بار بود و پس از مرگ وی منسوخ شد و فقط در اعیاد رسمی ‌برگزار می‌شد.

زنان به میزان نفوذ و اعتبارشان در نزد شاه مستمری جداگانه داشتند و این حقوق شامل فرزندان شاه هم می‌شد. زن‌های درجه اول شاه را ماهی هفت‌صد و پنجاه تومان حقوق بود. زن‌های درجه دوم به تفاوت از پانصد تا دویست تومان داشتند و صیغه‌های درجه سوم را از یک‌صد تا یک‌صد و پنجاه تومان مقرری بود. دخترهای بزرگ شاه سالی هزار تومان حقوق داشتند.

اما این زنان با این‌که در حر‌م‌سرا بودند، می‌توانستند از حضور اساتید مختلف بهره برده و هنرهای بسیار بیاموزند. هنرهایی چون خطاطی، گل‌دوزی، سوزن‌دوزی، مروارید‌دوزی، نقاشی و بافندگی. حتا گاه هنرهایی چون تیراندازی و سوارکاری می‌آموختند، مثل جیران همسر ناصرالدین شاه یا فخرالدوله، دخترش و البته آموزش قرآن در راس همه دروس‌شان بود.

از سویی برای بیش‌تر مشغول شدن زنان هم در اندرون و حر‌م‌سرا به آنان وظایفی می‌سپردند. وظایفی چون:

تقسیم غذای حر‌م‌سرا: خانم کوچک دختر تقی خان و نبیره کریم خان زند در عهد فتحعلی شاه عهده‌دار این وظیفه بود و چنین وظیفه‌ای فقط به افراد مطمئن سپرده می‌شد.

نظارت خانه اندرونی شاه: این مقام در زمان فتحعلی شاه به عهده دلبر خانم بود.

نظارت بر زنان ناصرالدین شاه: همیشه سه یا چهار نفر از زنان عاقله را که دارای کفالت بودند به عنوان ریاست زنان دیگر انتخاب می‌کرد و به هر یک از آن‌ها تعدادی از خانم‌ها را می‌سپرد و احتیاجات آن‌ها به وسیله این زن‌ها رفع می‌شد.

نظارت بر خزانه اندرون: از زمان فتحعلی‌شاه خزانه تقسیم شده بود. یکی از این خزانه‌ها خزانه طلا و جواهرات بود که زیر نظر و مهر و کلید شاه قرار داشت و شاه نگه‌داری از این صندوق‌ها و جواهرات را به یکی از زنان خود می‌سپرد. این مقام در زمان ناصرالدین شاه متعلق به کنیز کردی به نام فاطمه بود.

نگه‌داری از وجوه تقدیمی و پیشکشی: این وجوه در زمان ناصرالدین شاه به امینه اقدس، یکی از زنان با نفوذ شاه سپرده شده بود تا در آخر سال تقدیم خزانه شود.

و نامه‌نگاری به امپراتریس‌های دولت‌های خارجی و زنان سفرا و پذیرایی از میهمانان زن خارجی که به حر‌م‌سرا می‌آمدند و یکی از شغل‌های مهم بود که در زمان فتحعلی شاه مختص آغا‌باجی بود بعدها به مهد علیای سوم (ملک جهان خانم) و بعد از مرگ او به انیس‌الدوله سوگلی ناصرالدین شاه سپرده شد.

منبع:

سیمرغ

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , ,