شنبه, ۲۷ تیر ۱۳۹۴
26 August 2016
دایره‌ی شکسته

«تولید شاخصه‌های تاریخ‌مند»

۱۳۹۱ شهریور ۱۶

مهشب تاجیک / رادیوکوچه

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

در نوجوانی گروهی از دهه‌ی شصتی‌ها، نخستین روزنامه‌ی مخصوص کودکان و نوجوانان منتشر شد و این نوجوان‌های خوش‌شانس شاید اولین و آخرین‌هایی بودند که یک روزنامه برای خودشان داشتند که از قضا از استاندارد قابل‌توجهی هم برخوردار بود. درنهایت روزنامه‌ی آفتابگردان که هر روز بسیاری از نوجوان‌ها را به کیوسک‌های روزنامه‌فروشی می‌کشانید و شاید از همین‌ رهگذر آن‌ها را برای مطالعه‌ی بیشتر و بیشتر ورز می‌داد، در محاق فرو رفت و دیگر جایگزینی برای آن ایجاد نشد. آن روزها شاید نوجوانی که روزنامه‌ای از آن خود داشت و برای تهیه، خواندن و بازیافت آن وقت صرف می‌کرد، خوشبخت‌تر از بزرگسالی همان نوجوانی است که در حال حاضر حتا به یک ستون خواندنی هم در آن-چه که هست و آن‌چه که باقی گذارده‌اند یا باقی گذاشته شده است دسترسی ندارد. آن‌ها فقط یک روزنامه نداشتند که حتا بخواهیم در مورد محتوا و کیفیتش سخنی بگوییم بلکه آن‌چیزی که آن نسل از نوجوان‌های ایرانی داشتند، اعطای شخصیت و حس حقانیتی بود که از هر طریقی به ایشان و حضور ایشان مشروعیت بخشیده بود و ایشان را در شمار آورده بود و این مسئله‌ی کوچکی نیست.

در شمار آورده شدن، مشترک شدن در یک مقوله‌ی شخصی‌شده و اختصاصی، فرآوری شدن برای تولید یک نسل متبین و از همه مهم‌تر مشغله‌های راهبرانه به‌جانب پذیرش مسئولیت‌های بالغانه و شناخت حق شهروندی مواردی هستند که می‌توانند به بروز یک نسل متشخص یاری رسانند و این دقیقن چیزی نیست که یک حاکمیت توتالیتر آن را خواستار باشد ولی جدای از آن‌که چنین گونه‌ای از حکومت طالب چه باشد، گاهی اراده به انحلال ویژگی‌های نسل نوظهور بسیار چشم‌گیر است و این صرفن مربوط به شاخصه‌هایی نمی‌شود که نزد دیگرانی جز ایشان، ناپسند و بد دریافته می‌شود بلکه نوع رویکرد تفاوت انتخاب را کناری می‌نهد. در هر حال، نمونه‌ای چون روزنامه‌ی آفتابرگردان برای نوجوانان، بیش و پیش از آن‌که روزنامه‌ای صرف بودن و تداوم خویش باشد، یک خصوصیت تشخیصی و یک راهکار تشخص‌بخش به حساب می‌آمد که می‌توانست دست کم شاخصه‌های ارزشگزاری را در یک نسل دگرگون سازد و بهبود بخشد. این شاخصه‌ها در یک نسل یا در یک رده‌ی سنی نمی‌مانند و مدام می‌توانند در تقابل‌های اجتماعی و به‌خصوص ارتباط‌های درون‌خانوادگی موثر عمل کنند درست به همان صورتی که بازی‌های دیجیتال توانستند خود را در هر موقعیتی پیروز میدان کنند، این مقوله‌ها هم می‌توانند به فراخور توان و موقعیت خود نقشه‌ی راه ترسیم کنند.

 

برای نمونه می‌توان یکی از شاخصه‌های تسری‌یافته به نسل نوجوان‌های آفتاب‌‌گردان‌خوان را دایره‌ی واژگان و طریقه‌ی به کارگیری آن‌ها برشمرد همان دایره‌ای از واژه‌ها که از میان نوجوان‌های دوستدار آفتاب‌گردان به میان نوجوان‌های بی‌خبر از آن سرایت کرد و بعد هم آهسته آهسته خود را گسترده کرد همان‌طور که گونه‌های دیگر نیز به‌خصوص در کلام شفاهی توانستند بیشترین تاثیر را بگذارند. واقعیت این است که ادبیات یک نسل می‌تواند اهرم قدرتمندی برای شاخصه‌های دیگر آن نسل باشد ولی با از دست دادن آن اهرم‌ها دیگر نمی‌توان به مسایل پسینی امید داشت. در هر حال، شاید روزی برسد که نوجوانان ما باز هم روزنامه‌ی محبوب خود را در دست بگیرند و شاید هم دیگر این فرصت و این مساله تکرار نشود ولی آن‌چه پیداست اثرگزاری شگرفی است که با حضورش بر جای گذاشته است و کمترین آن می‌تواند واژه‌گزینی باشد. در این روزها بازی‌های کامپیوتری و دیجیتال چنان در میان هر قشری که رخنه کرده‌اند که گروهی این حرکت افراطی را در رده‌بندی اعتیاد قرار می‌دهند. بازی‌ها همه‌جا هستند و حتا در کوچک‌ترین وسایل قابل حملتان نیز می‌توان از آن‌ها سراغ گرفت ولی باید توجه داشت که این مشغولیت اغلب به اتفاق که از قرار جنسیت و سن به‌خصوصی را هم نمی‌شناسد، آرام‌آرام شاخصه-هایی را می‌سازد که همه‌چیز را تحت الشعاع قرار خواهد داد. بازی‌ها و روزنامه نمونه‌های کلی و پیش چشمی هستند که به کار گرفته شده‌اند ولی این تمام ماجرا نمی‌تواند باشد.

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , , ,