شنبه, ۲۷ تیر ۱۳۹۴
02 September 2016
دایره‌ی شکسته- بخش نخست

«به نام کودک»

۱۳۹۱ شهریور ۲۵

مهشبتاجیک/رادیو کوچه

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

ساتیا جیت‌رای در مصاحبه‌ای با «ایزاکسون فالک» در سال 1970 درباره‌ی خاطرات کودکیش چنین گفته است که «وقتی هفت ساله بودم با مادرم به دانشگاه تاگور رفتم. من‌ دفترچه یادداشتی را که به تازگی خریده بودم همراه داشتم. مادرم‌ دفترچه را به تاگور داد و گفت:«پسرم دوست دارد که چند سطر از اشعارتان را در این بنویسید.» و او گفت: «من چیزهایی برایت‌ نوشته‌ام که وقتی بزرگ شدی،خواهی فهمید.» چیزی که او نوشته بود یکی از بهترین اشعار کوتاه اوست. معنی آن چنین است « من گرداگرد جهان سفر کرده‌ام تا رودخانه‌ها و کوه‌ها را ببینم و ثروت فراوان خرج کرده‌ام، به دوردست‌ها رفته‌ام و همه چیز را دیده‌ام ولی فراموش کرده‌ام که جلوی خانه‌ام یک شبنم را روی‌ یک علف کوچک ببینم، شبنمی که در خمیدگی خود تمام جهان‌ اطراف را منعکس می‌کند.»

سینمای کودک مقوله‌ای بسیار پیچیده است که می‌توان از منظرگاه‌های مختلفی به آن پرداخت. البته در کشوری که به طور کلی سینمای روبه‌ انحطاطی دارد و هرازچندگاهی فیلمی ساخته می‌شود که به مثابه نفس گرفتن کوتاهی برای غریقی است که که در شرایط بغرنجی به سر می‌برد، پرداختن به مقوله‌ی سینمای اختصاصی برای کودکان کمی دور از ذهن می‌نماید ولی واقعیت این است که به پدیده‌ی سینما از هر جنبه‌ای که نگاه کنی تاثیرات خود را دارد و می‌تواند به عنوان مدیومی ویژه در زندگی بررسی شود. فیلم‌هایی که درباره کودکان ساخته می‌شوند با فیلم‌هایی که برای کودکان ساخته می‌شوند تفاوت‌های اساسی دارند. این‌که همیشه از این مقوله دم بزنیم که کودکان موجود بی‌آلایش و پاک سرشتی هستند که در دنیا به جز زیبایی و معصومیت نمی‌بینند و نمی‌دانند برخوردی ساده‌انگارانه با مسئله‌ی ذاتی و هستی‌شناسانه‌ی کودکانه است. واقعیت این است که کودکان کمتر از بزرگسالان در مواجه با پلشتی‌ها و زشتی‌ها قرار دارند و تحلیل‌های صادقانه‌تری نسبت به ماجراها دارند و همچنین از دنیای خشونت و تبهکاری به دور هستند اما آن‌ها تحلیل‌های خاص خود را دارند و دنیا را از دریچه‌ی دید خود می‌نگرند و این دید می‌تواند به سمت و سویی هدایت شود که دیگر کودک موجودی ساده و تودل برو نباشد که ما هر چه بر لوح او بنویسیم بر او بنشیند.

کارگردان‌های زیادی درباره کودکان در شرایط متفاوت فیلم ساخته‌اند و زندگی کودکان در عرصه‌های گوناگون دست‌مایه‌ی کار بسیاری از آن‌ها بوده است. تروفو، هرتزوگ، درایر و بونوئل و بسیاری دیگر توان خود را در این عرصه سنجیده‌اند، اما سینمای مخصوص کودکان المان‌هایی متفاوت از دنیایی دارد که بزرگسالان در ان کودکان را روایت می‌کنند. کودکان به طرز عجیبی با شخصیت‌هایی که روبه‌روی آنان است ارتباط برقرار می‌کنند، این شخصیت می‌تواند انسان، حیوان و حتا یک گیاه باشد، اگر که درست پرداخته شده باشد می‌تواند ارتباط عمیقی با کودک برقرار کند. کودکان شخصیت‌های خیالی را در صورت برقراری این ارتباط باور خواهند کرد و دوست خواهند داشت، در بسیاری موارد این به الگوپذیری آنان می‌انجامد، پس نوع برقراری ارتباط با کودک از مهمترین خصیصه‌های سینمای کودک است.

در نگاهی کلی می‌توان چنین گفت که، فیلم‌های کودکان و نوجوانان باید آمیزه‌یی از شادی، هیجان، حرکت،تلاش، سازندگی، نوع‌دوستی، محبت و آشنایی با نشانه‌های زندگی و طبیعت باشند و باید که این ویژگی‌های انسانی‌ مثبت را بتوان با بهره‌گیری به جا از عناصر مختلف خیال‌ و واقعیت سازنده و پذیرفتنی به مخاطبان کودک انتقال داد. پیش فرض نادرست بسیاری از افراد بر این باور است که سینمای کودک و نوجوان سینمایی سهل و دست‌یافتنی است که کافی است عناصر جذاب و دوست داشتنی را برای مخاطب خود به نمایش بگذارد ولی واقعیت شکل دیگری دارد. کار برای کودکان باید با وسواسی دو چندان نسبت به بزرگسالان باشد، اگر افرادی که در این زمینه فعالیت می‌کنند پیش زمینه‌ای از شناخت علم روان‌شناسی را هم داشته باشند و یا حداقل در این فرایند با افراد آشنا با این مقوله هم به تبادل نظر بنشینند، می‌توانند فضاهایی را به‌وجود آورند که خلاقیت و کنش‌مندی کودکان را تحریک کرده و نقش وجودی کارسازی را بیافرینند. عنصر خیال برای کودکان یک ویژگی به شدت ثمربخش است اگر که درست هدایت و راهنمایی شود، در جهت دیگر این عنصر می‌تواند در جای نادرست به مقوله‌ای نامطلوب برای آنان تبدیل شود و روندی فرسایشی را در رشد آنان به‌وجود بیاورد، سینمایی که بتواند با این عنصر با کودک مرزهای خیال و واقعیت را درنوردد و او را به مثابه یک زائر به تماشای طبیعت اطرافش بکشاند به یکی از مهمترین دستاوردهای این وادی دست پیدا کرده است، قوه تخیل و خیال بارور است و آماده برای جهشی که کودک را وارد زیستنی ارزشمند و بهینه نماید.

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , , ,