Saturday, 18 July 2015
31 October 2020

«غربت جایی است که از تو می‌گریزند»

2010 January 18

رادیو کوچه

مهدی کسائیان در وبلاگ «فارسی نوشته‌ها» می‌نویسد:

غربت جایی نیست که از دیگران گریخته و به آن پناه برده‌ای، غربت آنجاست که دیگران از تو می‌گریزند. و آنجا که معنای  حقیقی غریبه را می فهمی و او کسی است که تو را به آسانی می‌فروشد چون از همه به تو نزدیک‌تر است.

این قصه را می‌خواستم بگذارم بعدها بگویم. از آبان ماه ۸۶ تا بحال، دو سال و اندی است با آن زندگی می‌کنم اما می خواستم یک گوشه‌ای از خاطرات به هم ریخته ذهنم بماند. مثل درد ناشی از ضرب دیدگی یا یک شکستگی کهنه که گاهی می‌خواهی انگشتی بر آن بگذاری و آن را تازه کنی.

***

بیست دقیقه‌ای طول کشید تا از عقب هواپیما خودم را به در خروجی رساندم و وقتی بیرون آمدم، حسین رفته بود. مسافران فیرست کلاس را اول از همه پیاده می‌کنند. حق دادم که رفته باشد. هر چند گفته بود راننده‌ای دنبال او می‌آید و بین راه، من را هم می‌رسانند. شاید هم نیازی نبود چون «آشنائی» قبل از سفر، شماره پرواز من را گرفته بود و من به این هوا که می‌خواست لوطی‌گری کند و بیاید دنبالم، سوغات کوچکی برایش برده بودم تا همان توی فرودگاه به او بدهم. آن‌هم با این فرودگاه پرتی که وسط هیچستان ساخته‌اند. دفعه اولی بود که پا به این فرودگاه می‌گذاشتم.

فاصله بین هواپیما تا سالن کنترل پاسپورت بنظرم دالانی تنگ و طولانی آمد. و آدم‌های خسته‌ای که خود را می‌کشاندند تا بلکه زودتر به تسمه نقاله برسند، چمدان‌ها را بردارند و بزنند بیرون. هم‌پای من دو دختربچه شش و ده ساله با مادری که خسته، عصبی و پرخاش‌گر شده بود راه می‌رفتند و قدمی جلوتر، همسر زن. بچه‌ها بهانه‌گیری می‌کردند و دختر کوچکتر هق‌هق گریه می‌کرد از فرط خستگی. مادر که از چهره‌اش معلوم بود ایرانی نیست، به زبان انگلیسی تشر می‌زد که ساکت باشند و دختر بچه‌ها ترسیده بودند، اما نه به اندازه مادرشان که رنگ و رویش مثل گچ سفید شده بود و دانستم «بدون دخترم هرگز»  را حُکمن تا بحال بیش از سه چهار مرتبه تماشا کرده‌است! دلتنگ بچه‌های خودم شدم و از گریه دخترکی که عروسکش نصف قد خودش بود و آن را سفت گرفته بود و همراه خود می کشید، بغض کردم. با چند گام تندتر به پدر بچه ها رسیدم و گفتم: «خانومت خیلی ترسیده … آمریکایی هستن، درسته؟ ندیده بودم اینا بچه هاشونو توی جمع دعوا کنند!» مرد با سر تائید کرد. و من شروع کردم به دلداری دادن که: «بهشون بگید این خبرام که شنیدن نیست … یعنی آش اینقدرام که فاکس نیوز می گه شور نیست … کاری ندارن با کسی … بنده خدا حسابی ترسیده، گمون می کنه الان برسه اون جلو می گیرنش، در صورتی که اصلن اینطوریا نیست … اینا رو بهشون بگید که با بچه‌ها تندی نکنن، گناه دارن طفلکی ها!» مرد عین به عین حرف‌های من را برای همسرش ترجمه کرد و زن با نگاهی هراسان، زورکی لبخند زد و من گفتم: « دَتز فاین، دُنت وُری!» که یعنی جای نگرانی نیست، و سرم را به علامت اطمینان تکان دادم.

حسین لابد تا الان چمدان هایش را بار ماشین کرده بود. دیدن او بعد از این‌همه سال، آن‌هم بطور اتفاقی در فرودگاه آمستردام غنیمتی بود که فاصله هشت ساعته بین دو پرواز را به خوبی پر کرد. با هم از خاطرات سال‌های دور گفتیم و از سال‌هایی که پیش رو خواهد بود. او هم تازگی‌ها برای اقامت کانادا اقدام کرده بود و می‌پرسید تلویزیون زدن آنطرف چقدر هزینه دارد. از یکی دو برنامه مشترکی که در شبکه دو انجام داده بودیم و خاطرات خوب دیگر حرف زدیم. من از امتحان کتبی بی بی سی گفتم و این‌که ممکن است پذیرفته شوم و بروم لندن. ساعتی هم به بهانه این‌که می‌خواست سوغات بخرد، گشتی در سالن ترانزیت زدیم. او از پاریس می‌آمد و من از تورنتو ولی هردو با یک پرواز به تهران می رفتیم. موقع سوار شدن خواستم شماره صندلی‌اش را ببینم تا یکنفر از ما جایش را عوض کند و تا تهران کنار هم باشیم. با همان سادگی همیشگی و لهجه زیبایش گفت: «مال ما فیرست کلاسه آقا مهدی … قابل شما رو نداره البته!» و اصرار کرد تا کارت پروازش را با من عوض کند و من بروم جای راحت تر. به شوخی گفتم: «قربانت حسین جان، اونجام که من هستم روی چرخ عقب هواپیما، متعلق به شماست! راحت بشین تا تهران، موقع پیاده شدن همدیگه رو می بینیم.» اما پیاده که شدم، حسین رفته بود.

دختر بچه‌ها دیگر تاب راه رفتن نداشتند. پدرشان با بی قراری جلو جلو می رفت و مادر از او نگران تر، بچه‌ها را همراه خود می‌کشید. نمی‌دانم، شاید پنج دقیقه راه رفتیم تا بالاخره رسیدیم به سالن کنترل پاسپورت. اما چه سود که تازه بایستی می‌ایستادیم توی یک صف طول و دراز و این از همه بدتر بود (من حاضرم دو ساعت پیاده روی کنم، اما نمی توانم بیست دقیقه  سرپا بایستم). خانواده‌ای که در طول راه کنار من بودند رفتند توی صف بغلی که با رسیدن آن‌ها تکانی خورده و کمی جلوتر رفته بود. جلوی صف را نگاهی انداختم ببینم حدودن چند نفر آدم ایستاده اند. گمانم نیم ساعتی معطل می‌شدیم. همان ابتدای صف، چشمم افتاد به حسین که داشت برای من دست تکان می داد و علامت داد که بروم جلو. نفر سوم بود. نگو حسین جلوتر آمده بود تا نوبت بگیرد و معطلی مان در صف کمتر بشود. با عجله خودم را به او رساندم. منصفانه نبود ولی هشت ساعت پرواز اول، هشت ساعت توقف در فرودگاه بین راه و پنج ساعت پرواز دوم، عقل آدم را ضایع می کند! خصوصن این که قرار بود با حسین هم مسیر باشیم. چشم انداختم ببینم آن دو دختربچه که بایستی نیم ساعت دیگر توی صف سرپا بایستند یکوقت من را نبینند و آبروریزی نشود. بچه ها که طبعن قدشان نمی‌رسید ولی مادر و پدرشان داشتند جلوی صف ما را نگاه می کردند، گمانم خود من را!

20100118-weblog-farsineveshteha-ghorbat

حسین جلو رفت، پاسپورتش را نشان داد، رد شد و چند قدم جلوتر ایستاد تا من برسم. مامور کنترل پاسپورت گفت: «نفر بعد!» جلو رفتم و پاسپورتم را به او دادم. با یکدست مشخصات را وارد کامپیوتر کرد و هم‌زمان با دست دیگرش صفحات پاسپورت را تند تند ورق می زد. همانطور که مهر ورود می زد گفت: «باید بری اداره گذرنامه مهر خروج بزنی و گرنه  نمی تونی بری بیرون ها!» پرسیدم: «مهر چی؟!» با بی‌حوصلگی جواب داد: «پاسپورت رو اونطرف تعویض کردی، مهر خروج نداره، باید قبل از خارج شدن ببری اداره گذرنامه مهر خروج بخوره وگرنه نمی تونی از کشور خارج بشی!»

این‌ها را چکشی، خشک و تند تند گفت. ساعت سه نیمه شب بود و آن موقع شب نمی‌شد توقع خوش خلقی از کسی داشت. آمدم سوال دیگری بپرسم که مامور داد زد: «نفر بعد!» و پاسپورت را گرفت سمت من. هنوز پاسپورت را از دستش نگرفته بودم که یکنفر با صدای بلند اسمی را فریاد زد. با شنیدن آن اسم، پاسپورت در فاصله بین دست خودم و مامور ماند در حالی که نفر بعدی آمده بود پشت گوش من و کم مانده بود با دست مرا هُل بدهد جلو. صاحب صدا دوباره آن اسم را فریاد زد. بله اشتباه نکرده بودم، اسم من را صدا می زد. جوان خوش ظاهری بود که درست ایستاده بود جایی بین من و حسین. میانه اندام با کت و شلوار کرم رنگ و ته ریش آنکادر شده. جلو رفتم و آهسته گفتم: «بله، چه فرمایشی دارین؟» این را طوری گفتم که حتی حسین هم که حالا قدمی جلوتر آمده بود و درست پشت سر جوان ایستاده بود نشنید. اینکه کسی اسم شما را در یک سالن پر ازدحام و بین آن‌همه آدم غریبه ـ آن‌هم ساعت سه نیمه شب ـ فریاد بزند، خیلی دلچسب نیست.

جوان کت و شلواری من را که دید انگار ساعت‌ها منتظر بوده باشد با حالت خودمانی گفت: «پس آقای فلانی شما هستید! … ببینم پاسپورت شما رو!» این را طوری گفت که انگار من خودم را جای آدم دیگری جا زده‌ام و او می‌خواست مطمئن شود که من همان آدم هستم. اما باز هم اشتباه می‌کردم، او نمی‌خواست از چیزی مطمئن شود بلکه خیلی تر و فرز پاسپورت را از دستم قاپید و رفت. حسین که تا اینجا فقط نگاه می کرد، خیلی ساده و بی پیرایه گفت: «آقا گرفتنت! برگرد برو توی هواپیما بگو نمی خوام برم داخل ایران!» واقعن این را گفت. نه یک بار، بلکه دو سه بار تاکید کرد که ایستادن من آنجا کار درستی نیست و من باید سریعن برگردم داخل هواپیمای کی ال ام و بگویم من نمی‌خواهم پیاده بشوم! مانده بودم جواب او را چه بدهم. حسین را همیشه آدم صاف و ساده ای می‌دانستم ولی نه اینقدر. برگشتم انتهای صف بغلی را نگاه کردم، دیدم خانمی که به او دلداری داده بودم دستی جلوی دهانش دارد و با دست دیگر دوتا دخترش را محکم بخودش چسبانده و شوهرش با تکان دادن دست‌ها در هوا داشت چیزی را برای او توضیح می داد.

دست حسین را روی شانه خودم حس کردم و موقع برگشتن به سمت او، نگاه به مسیری انداختم که جوان کت و شلواری رفته بود. حسین دوباره گفت: «آقا شما نمون اینجا، برگرد برو، گرفتنت ها!» با پوزخندی گفتم: «حسین جان یکی از دوستان اومده دنبالم، می خواد غافلگیرم کنه… نگران نباش، قبل از راه افتادن شماره پروازم رو گرفت. بعضی ها شوخی کردنشون اینطوریه!» نگاه حسین حالت دوگانه ای داشت، نمی دانستم دارد به سادگی من فکر می‌کند یا پیش خود می‌گوید عجب شانس بدی داشته که من را در فرودگاه آمستردام دیده و خودش را درگیر این ماجرا کرده‌است. من اما هنوز ته دلم امیدوار بودم که این هم یکی از همان شوخی‌های بچه‌های اهل تقوا باشد! از جنس همان شوخی‌هایی که توی جبهه بین بچه‌ها مرسوم بود، مثل جشن پتو و مراسم حوض وداع. حوض وداع مراسمی بود که وقتی کسی می‌خواست عازم خط اول جبهه بشود، موقع خداحافظی عوض گریه و زاری و شیون و واویلا، اگر حوض آب یا جوی یا نهری آن حوالی بود، دست و پای او را می‌گرفتند و می‌انداختند توی  آب. یکبار همین بلا سرم خودم آمد. تیرماه سال ۶۷ توی پادگان دو کوهه، موقعی که برای خداحافظی با جمعی از بچه‌های عازم خط اول رفته بودم، چند نفری دست و پایم را گرفتند و پرت کردند وسط حوض پر از آب. اینبار برعکس شد چون تعداد آن‌ها بیشتر بود و منطقن نمی‌شد من آن‌ها را بیاندازم داخل حوض. بعد هم با همان لباس خیس نشستم روی موتور تریل و برگشتم به یگان تبلیغات و فردای آن روز طوری سینه پهلو کردم و عضلات سر و گردنم خشک شد که چند روزی را در بهداری پادگان بستری شدم و آخرش مجبور شدند مرخصم کنند تا برگردم تهران. درست سه روز قبل از پذیرش قطع‌نامه. چقدر دلم می‌خواست این هم از همان نوع شوخی‌ها باشد، ولی نبود. حسین راست می‌گفت: من را گرفته بودند!

آن‌جا و آن دقایق و روزهایی که در پی آن آمد، برای من معنای حقیقی غربت بود.

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , ,