Saturday, 18 July 2015
27 September 2020
گردونه مهر

«خدایان تثلیث هندویی»

2012 November 27

پیمان عابدی/ رادیو کوچه

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

آریاییان هندوستان به خدای حقیقی جهان معتقد بودند و او را «برهما» به معنای قائم به ذات و ازلی و ابدی می‌نامیدند. آنان در آغاز بت و بت‌خانه نداشتند و مراسم عبادی خویش را در فضای باز  انجام می‌دادند و به خدایانی مذکر که به طور معمول نماد اجرام آسمانی بودند، عقیده داشتند. در دوران‌های بعد بت‌هایی بی‌شمار و بت‌خانه‌هایی باشکوه و گوناگون ساختند و خدایانی مانند الهه مادر، الهه زمین، مار کبرا و غیره را به مجموعه خدایان خود می‌افزودند. در آیین برهمایی(هندوییسم)، خدایان «برهما» ، «ویشنو» و «شیوا» تثلیث هندویی (تریمورتی) را تشکیل می‌دهند. «برهما» در کیش هندو خدای خالق است، خدای خدایان. او پس از خلق عالم، آن را رها کرده و دیگر کاری با آن ندارد. از این رو، برهما کم‌تر مورد عبادت هندوها قرار می‌گیرد. او به هیات انسانی ریش‌دار دارای چهار سر و چهار بازو با ردای سپید مجسم می‌شد. اغلب، سوار بر غازی بود و تسبیح، کوزه، کمان، عصا، و طوماری از وداها در دستانش داشت. با وجود این، به اعتقاد هندوها، او به سبب نفرین همسرش «ساویتری»، از ارج و قرب ساقط شد و به این دلیل، افراد کمی به عبادت او می‌پردازند، به گونه‌ای که در سرتاسر هند، معابد اندکی برای پرستش او وجود دارد.

 «ویشنو» خدای خیرخواه و محافظ در کیش هندو محسوب می‌شود. «کریشنا» یکی از تجلی‌های متعدد اوست. ویشنو اغلب هم‌راه با «لاکشمی» بر فراز یک لوتوس (نیلوفر آبی) تجسم می‌یافت. ویشنو به دلیل مهر و محبتی که به انسان و عالم دارد، هرگاه خطری این امور را تهدید کند، ظهور کرده و آن خطر را دفع می‌کند و آرامش و امنیت را دوباره به ارمغان می‌آورد. تاکنون این خدا نه بار در عالم تجلی کرده و آخرین تجلی او هنوز انجام نگرفته است. هر یک از چهره‌ها و تجلیات این خدای با مهر و محبت را «اوتاره» می‌گویند. «شیوا» سومین خدای تثلیث هندویی، خدای انهدام و احیای بعد از آن است. مهم‌ترین نام‌های او عبارتند از: «مهادوا»(جنبه خلاق)، «بهایراوا»( جنبه تخریب) و «نتاراجا»( جنبه رقصنده‌ی کیهانی). اندام نرینگی (لینگا) از کهن‌ترین نمادهای شیوا است. ولی او را اغلب در هیات مردی متفکر نشسته بر پوست ببر مجسم کرده‌اند. گاه، چشم سومی بر پیشانی و هلالی بر سر دارد. شیوا به اشکال گوناگونی روی زمین ظهور می‌کرده؛ مثل حیوان، انسان، سبزی و گیاه، و با این تجسدها، بسیاری از مکان‌های مقدس خودش را پایه‌ریزی کرده است. شیوا را از جنبه‌ی ویران‌گری‌اش در حالی که گردن‌بندی از جمجمه‌های آدمیان به گردن دارد و از جانب شیطان و اهریمنان احاطه شده است تصویر کرده‌اند. او را از جنبه‌ی زایش، با آلت تناسلی مردانه به تصویر کشیده‌اند، و یا به صورتی که یک تاج گل برسر دارد. هندوها خراب‌کاری‌های او را چنین توجیه می‌کنند که از پس آن همه خرابی، آبادانی خواهد بود. هم‌چنین او را خدای هنر، به ویژه رقص، می‌دانند و برای او همسرانی نیز قایل‌اند که نام یکی از آن‌ها «کالی» است. کالی، که الهه مادر تلقی می‌شود، اغلب به صورت یک عجوزه عریان و خندان و سیاه مجسم می‌شود که دندان‌های خون‌چکانش بیرون آمده و زبانش از دهانش بر‌آمده و تاجی از جمجمه‌های آدم بر سر گذاشته و همیشه چهاردست دارد که در یکی از آن‌ها شمشیر و در دیگری چند سر انسان و دست سوم او برای دور کردن ترس اختصاص یافته و دست چهارمش برای توزیع سعادت و برکت است. «کالی» در نظر پیروان «شیواییسم»، قدرت مطلق و نامحدودی است که در همه‌جا حاضر و فراتر از ترس و وجود محدود است. او می‌تواند معتقدان خود را در برابر ترس محافظت کند و آنان را سلامتی بی‌حد وحصر دهد. در نهایت، او در حال بلعیدن تمام هستی و موجودات است. گاهی کالی بر روی جسد شیوا به تصویر کشیده می‌شود که خود نمایان‌گر قدرت اوست. در گذشته، خشم کالی، با قربانی انسان تسکین داده می‌شد؛ ولی امروزه با قربانی کردن پستان‌داری دیگر. هندوها رقص شیوا را نشانه حیات می‌دانند. چرخش در حال رقص، نشانه چرخه «سمساره» است. چشم سوم او نشان‌دهنده قدرت حیات است. برخی از تمثال‌های او تا شش صورت دارد که هریک از آن‌ها نشان‌دهنده اوصافی است. این خدا هم‌راهان و هم‌سرانی دارد و هر صفتی که به شیوا نسبت می‌دهند، به هم‌سران شیوا نیز می‌دهند. اسامی عام این هم‌سران «شاکتی» است. این اسم عام در مناطق گوناگون هند، عناوین متفاوتی پیدا می‌کند که عبارتند از:  «پاراماتی: کوه‌نورد»، «اوما : نور»، «دورگا: تصرف‌ناپذیر»، «چاندی: وحشی» و «کالی: سیاه». این‌ها هم خیر می‌رسانند و هم شر. یکی از یاران شیوا، «گنیشه» است که سری شبیه فیل دارد. هرگاه هندوها احساس ضعف کنند و دچار مشکل شوند، به این خدا متوسل می‌شوند. یاور دیگر شیوا، «ناندی» نام دارد که به صورت گاوی سفید است. گاوهای سفید در عالم، نمایندگان این گاو هستند.

 در آیین برهمنی و به ویژه در دوره اوپانیشادها، ویشنو، مهم‌ترین خدا از خدایان ودایی است که جای خود را در میان خدایان سه گانه حفظ می‌کند. هم‌چنین «رودره» یا شیوا در نقش‌های خویش چون خدا با آتش و آذرخش سرخ معرفی می‌شود و جای «اگنی» ودایی را می‌گیرد. نخستین ترکیب خدایان هندو در «هاری هارا» و جایی‌که ویشنو و شیوا یک خدا پنداشته می‌شوند نمایان می‌شود. اما این یگانگی در سنت سه‌گانه‌گرایی قرار می‌گیرد و شاید به خاطر برهما که خدای همه خدایان است با برهما جمعی سه‌گانه و سه‌خدایی را پدید می‌آورند. با این همه، این تثلیث‌ها تن‌ها برگرفته شده از تثلیث آتش نیست؛ تثلیث هندو معرف ایده جدیدی از پیوند و یگانگی آفرینش، پاس‌داری و تباهی است که با آن مفهوم گردش دورانی زندگی، مرگ و زایش دیگرباره معنی می‌یابد. در معیاری وسیع چنین تثلیثی از هویتی استعاری برخوردار است؛ اما با آن که ایده یگانگی اقلیم‌های سه گانه ترکیبی است کهن، در مفهوم فرقه‌گرایی از مفهومی خاص برخوردار می‌شود و پیروان ویشنو و شیوا مدعی اثبات آن با اساطیراند، و بر این باورند که خدای مورد نظر آنان نه تن‌ها بزرگ‌ترین خدا که در برگیرنده تثلیث در خویش است. برای مثال، در یک اسطوره برهما و ویشنو در ستیزی پیوسته درگیرند و جدال بر سر آن است که کدام یک بزرگ‌تر و ارجمندتر است. پس در برابر برهما و ویشنوی ستیزه‌گر ستونی از آتش پدیدار می‌شود. برهما و ویشنو شگفت‌زده از دیدار ستون آتش بر آن می‌شوند که خاست‌گاه آتش را بیابند؛ ویشنو به هیات گرازی نیرومند در می‌آید و هزار سال در امتداد ستون نزول می‌کند و برهما به هیات قویی تیز‌پرواز درمی‌آید و هزار سال در امتداد ستون صعود می‌کند. نه ویشنو و نه برهما راه به جایی نمی‌برند و بازمی‌گردند و وقتی خسته در برابر یکدیگر می‌ایستند و به نقطه آغاز می‌رسند هم در آن‌جا شیوا در برابر آنان نمایان می‌شود و برهما و ویشنو درمی‌یابند که ستون آتش همانا «لینگام» شیوا است و بدین‌سان او را بزرگ‌ترین و ارجمند‌ترین خدایان می‌خوانند.

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , , , ,