Saturday, 18 July 2015
26 October 2020
به بهانه سال‌روز درگذشت مجتبا مینوی

«روایتی از یک شناساننده فرهنگ ایرانی»

2010 January 26

غلام همت آنم که زیر چرخ کبود
ز هر چه رنگ تعلق پذیرد آزاد است‏
هفتم بهمن ماه مصادف با سال‌روز درگذشت مجتبا مینوی محقق، مترجم و نویسنده نامی ایرانی است.وی از استادان مجرب دانشگاه تهران بود و علاوه بر آن در دانشگاه‌های انگلستان وآمریکا نیز به کار تدریس می‌پرداخت. در مجموع‌ عمر این‌ استاد تاریخ‌ و ادب‌ فارسی‌ چه‌ در ایران‌ و چه‌ در اروپا در کتابخانه‌‌ها و به‌ بررسی‌ و نسخه‌ برداری‌ و تصحیح‌ متون‌ کهن‌ ادبی‌ گذشت‌. وی در سال 1355 درگذشت.

20100125-minoy-koocheh
مجتبا مینوی در نوزدهم بهمن سال 1282 در سامرا و در خانواده‌ای به دنیا آمد که همه‌ی اجدادش روحانی بودند. پدرش شیخ‌ عیسا‌ شریعتمداری‌ از شاگردان آیت‌ ا… ملا محمد تقی‌ شیرازی‌ بود و مجتبا‌ نیز تحصیلات‌ مقدماتی‌ خود را در این‌ شهر انجام‌ داد.

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید


مجتبا که از هوشی سرشار برخوردار بود، در چهار سالگی به اصرار خودش به مکتب رفت و به زودی از همه ‏هم‌درسان بزرگ‌تر از خود پیشی گرفت.
هنگامی که همراه پدر و مادر و دو برادر کوچکترش به نام‌های  احمد و کاظم( که در سامره متولد شده بود) به ایران بازگشت، با اینکه هنوز هشت سال تمام نداشت ، قرآن را از حفظ بود و خواندن و نوشتن فارسی و عربی را به خوبی می‏دانست.
وی‌ در 9 سالگی‌ به‌ همراه‌ خانواده‌اش‌ به‌ ایران بازگشت‌ و در مدارس‌ دینی‌ «اسلام»‌، «امانت»‌ و «افتخاریه»‌ به‌ تحصیل‌ پرداخت‌. مینوی‌ سپس‌ در دارالفنون‌ تحصیل‌ کرد و با برخی‌ شخصیت‌های‌ ادبی‌ نظیر صادق هدایت‌ همکلاس‌ بود.
هنگامی که مجتبا شانزده سال داشت، پدرش به سمت رییس عدلیه شهر  رشت منصوب و عازم آن شهر شد. هم‌چنین چون به‏ علت تولد چند فرزند دیگر ، حقوق پدر کفاف خرج خانواده را نمی‏کرد، برای مجتبا هم، با اینکه هنوز به سن‏ استخدام نرسیده بود، شغل منشی گری در  عدلیه را دست و پا کرد تا کمکی برای  خرج خانه باشد.
هنوز چند ماهی از عزیمت خانواده به رشت نگذشته بود که وقایع حمله بلوشیک‏ها به گیلان و جریان میرزا کوچک‏خان جنگلی پیش آمد. مجتبای جوان مجذوب تبلیغات کمونیستی شد و در حزب جوانان کمونیست ثبت نام کرد.
پس از مدتی قوای‏دولتی وارد رشت شد و زد و خورد شدید میان دو گروه در گرفت. مجتبا در بحبوحه این درگیری‏ها همراه دیگر جوانان ‏به باکو رفت و بنا به گفته آشنایان در این سفر با لنین هم دیدار کرد. وی پس از چند ماه اقامت در باکو، از اختلافی که میان گفتار و کردارکمونیست‏ها دید سر خورد و به رشت بازگشت، و تمام عمر از سیاست کناره گرفت.
مجتبا‌ مینوی‌ از این‌ زمان‌ شروع‌ به‌ تالیف‌ مقالات‌ ادبی‌ و داستان‌ نمود.  در همین‌ سال‌ها «ویس‌ و رامین» و جلد اول‌ شاهنامه‌ را به‌ همراه‌ خلاصه‌ای‌ از کل‌ شاهنامه‌ به‌ چاپ‌ رساند و در سال‌ ۱۳۱۹ عازم‌ لندن‌ شد.

مجتبا‌ مینوی‌ چند سال‌ رایزن‌ فرهنگی‌ ایران‌ در پاریس‌ و لندن‌ بود و گذشته‌ از استادی‌ ممتاز دانشگاه تهران به‌ مدت‌ چند سال‌ در دانشگاههای‌ معتبر جهان‌ نظیر آکسفورد ، لندن، پرینستون، یوتا و پرتلند تدریس‌ کرد.

وی‌ در لندن ده‌ سال‌ اقامت‌ گزید و علاوه‌ بر یاد گیری‌ زبان پهلوی‌ تدریس‌ در دانشگاه آکسفورد را آغاز کرد و به‌ تصحیح‌ متون‌ قدیمی‌ و جمع‌ آوری‌ نسخ‌ ومتون‌ قدیمی‌ ایران‌ پرداخت‌. مینوی‌ در سال‌ ۱۳۲۹ مدت‌ کوتاهی‌ در استانبول‌ ماند وسپس‌ به‌ ایران‌ آمد و تدریس‌ ادبیات‌ فارسی‌ در دانشگاه تهران‌ را آغاز نمود. در سال‌ ۱۳۳۰، مینوی‌ که‌ علاقه‌ فراوانی‌ به‌ جمع‌ آوری‌ انبوه‌ نسخ‌ خطی‌ ایرانی‌ در کتابخانه‌ های‌ ترکیه‌ داشت‌، به‌ سمت‌ رایزن‌ فرهنگی‌ ایران‌ در ترکیه منصوب‌ شد وطی‌ این‌ مدت‌ موفق‌ به‌ بررسی‌ دوازده‌ هزار جلد از کتب‌ خطی‌ موجود در کتابخانه‌‌های‌ این‌ کشور شد و از بسیاری‌ از این‌ نسخه‌های‌ خطی‌ عکسبرداری‌ کرد و به‌ تهران‌ فرستاد.
مجتبا‌ مینوی‌ چند سال‌ نیز رایزن‌ فرهنگی‌ ایران‌ در پاریس‌ و لندن‌ بود و گذشته‌ از استادی‌ ممتاز دانشگاه تهران به‌ مدت‌ چند سال‌ در دانشگاههای‌ معتبر جهان‌ نظیر آکسفورد ، لندن، پرینستون، یوتا و پرتلند تدریس‌ کرد.
آخرین شغل فرهنگی مینوی سرپرستی بنیاد شاهنامه بود. مینوی در این سمت با دقتی شگفت‏انگیز کوشید تا شاهنامه‏ای تهیه کند که هر قدر ممکن است به گفته‏ی فردوسی نزدیک‏تر باشد.چند سال پیش از تاسیس بنیاد شاهنامه، در کنگره‌ی فردوسی مینوی در سخنرانی‌اش گفته بود:«شاهنامه که اکنون در دست ماست حرامزاده است و فرزند خلف فردوسی نیست…»
این گفته وی سر و صدای بسیاری از مخالف و موافق برانگیخت. پس از چند سال این امکان برای مینوی فراهم امده بود که فرزند خلف فردوسی را به مردم بشناساند، و او تمام کوشش‏خود را در این راه به کار برد. دریغا که اجل مهلتش نداد تا کارش را به پایان رساند.

سرانجام استاد مجتبا مینوی در هفتم بهمن سال 1355 در تهران و در سن 74 سالگی درگذشت.

منبع

  • راسخون

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , ,