Saturday, 18 July 2015
26 November 2020
مجموعه برنامه سیاه چاله (قسمت ششم)

«سیاره‌ها»

2012 December 21

هادی ناصری/ رادیو کوچه

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

سلام. با ششمین قسمت از مجموعه برنامه‌های سیاه چاله که به موضوعات ژو ستاره‌شناسی می‌پردازد در خدمت شما هستیم. این برنامه را به موضوع سیاره‌ها اختصاص داده‌ایم.

 «سیاره» یا (Planet) که در عربی و فارسی باستان کوکب خوانده می‌شود، اجرامی پایدار و پرجرم بوده که به دور یک ستاره در گردشند، از خود نوری تولید نمی‌کنند و بازتاب دهنده نور ستاره خویش هستند. بنابر تعریف ۲۴ اوت سال ۲۰۰۶ میلادی اتحادیه‌ی بین‌‌المللی اخترشناسی، سیاره جرمی است که:

1. در مداری به دور ستاره خود در گردش باشد.

2. آن قدر جرم داشته باشد که گرانش لازم برای حفظ شکل کروی خود را داشته باشد.

3. توانسته باشد که مدار خود را از اجرام دیگر بزداید.

نظریات مختلفی درباره پیدایش سیارات وجود دارد که منطقی‌ترین آن‌ها بر پیدایش سیارات از قرص‌های گاز و ماده در سحابی‌ها و کهکشان‌ها روایت دارد. نظریه کنونی پیدایش سیارات که مورد قبول دانش‌مندان است را باید نتیجه تحقیقات منجم و ریاضیدان فرانسوی، «پیر سیمون د.لاپلاس» دانست. در سال 1796 وی موفق به ارائه مدلی شد که بر اساس آن ابری از ماده‌ی در حال چرخش، که بر روی نیروی گرانش خود در حال تراکم و مسطح شدن به شکل قرصی از گاز بود را به تصویر کشید و به این ترتیب پایه‌های نظریه‌ی کنونی را بنا نهاد.

20121221_sayareh1_koocheh

در مدلی که لاپلاس از پیدایش سیارات ارایه کرده بود، بنابر اصل پایداری اندازه حرکت زاویه‌ای، هرچه این قرص چرخان گازی کوچک‌تر می‌‌شود، سرعت چرخش آن بیش‌تر می‌‌شود. وی معتقد بود هنگامی که این قرص چرخان به بیش‌ترین سرعت خود می‌رسد، شروع به برون‌ پاشی لایه‌های خارجی خود می‌کند که این لایه‌ها سرانجام تشکیل حلقه‌هایی از ماده می‌دهند. این فرایند آن‌قدر ادامه می‌یابد که حلقه‌های متعددی در فواصل مختلف تشکیل می‌شوند و در نهایت با متراکم شدن مواد تشکیل دهنده‌ی آن حلقه‌‌ها، سیاراتی تشکیل می‌شوند که همگی به دور ستاره‌ای که در مرکز این قرص گازی متولد شده است، در حال چرخشند.

سیارات دارای جرم و گرانش‌اند که این گرانش شکل آن‌ها را به‌صورت کروی درآورده است. پیش از دهه‌ی 90 میلادی تنها نه سیاره منظومه خورشیدی شناخته شده بودند، اما امروزه با پیش‌رفت دانش و فن آوری بشری، بیش از 800 سیاره در سراسر عالم شناسایی شده‌اند. این سیارات خارج از منظومه خورشیدی را سیارات فراخورشیدی می‌نامند.

در منظومه خورشیدی همان‌طور که اشاره شد، تا دهه 90 میلادی نه سیاره شناسایی شده بود که عبارتند از: تیر، زهره، زمین، مریخ، مشتری، زحل، اورانوس، نپتون و پلوتو. در سال 2006 با تعریف جدیدی که از سیارات ارایه شد «پلوتو» از لیست سیارات حذف شد و به رده اجرام فرا نپتونی و یا سیارات کوتوله انتقال یافت. چهار سیاره اول به نام سیارات زمین مانند یا سیارات سنگی مشهورند و چهار سیاره دوم، سیارات غول پیکر گازی و یا سیارات بیرونی منظومه خورشیدی خوانده می شوند.

«سیارات فراخورشیدی» یا (extra solar planets) سیاراتی هستند که خارج از منظومه خورشیدی قرار دارد. تاکنون بیش از 800  سیاره فرا خورشیدی در عالم کشف شده‌اند. بسیاری از آن‌ها بزرگ ‌تر از سیاره ی مشتری هستند. در سال‌‌های اخیر با بهبود فناوری رصدی، سیزده سیاره‌ی فراخورشیدی هم ‌اندازه با کره زمین کشف شده‌ است. دانش‌مندان بر این باورند که سیاره‌‌های بی‌شماری بوده یا هستند که توسط ستاره‌ی خود بلعیده شده یا از مدار و منظومه‌ی خود به بیرون پرت شده‌اند.

اولین کشف تایید شده مدار سیاره‌ی فراخورشیدی، یک ستاره‌ی رشته‌ی اصلی معمولی بود که در ششم اکتبر ۱۹۹۵ اتفاق افتاد. از این تعداد سیاره‌ی فرا خورشیدی کشف شده تاکنون، بیش‌تر آن‌ها جرمی درحد مشتری و یا بزرگ‌تر از آن دارند، اگرچه محدوده جرم آن‌ها از جرم‌هایی کم‌تر ازجرم سیاره‌ی تیر و در بسیاری اوقات تا جرم سیاره‌ی مشتری مشاهده شده‌ است.

تا سیاه چاله‌ای دیگر، خورشید زندگی‌تان فروزان.

سیاه چاله ها را از این جا دنبال کنید

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , ,