Saturday, 18 July 2015
28 October 2020
در پی افت اعتماد به رسانه‌های درون‌مرزی،

«نقدی بر عمل‌کرد بخش فارسی بی‌بی‌سی و صدای آمریکا»

2012 December 23

عــبــدالــســتــار دوشــوکــی / رادیو کوچه

پیشگفتار

دامنه افت روز افزون اعتماد مردم به رسانه ملی و گسترش امکانات ماهواره و اینترنتی باعث روی‌گردانی مردم از شبکه‌های تبلیغاتی جمهوری اسلامی و روی آوردن آن‌ها به رسانه‌های فارسی زبان برون‌مرزی و به‌خصوص شبکه‌های تبلیغاتی بریتانیا و آمریکا از جمله بی‌بی‌سی و صدای آمریکا و رادیو فردا و شبکه من و تو شده است. گرفتاری تاریخی ـ سیاسی ایرانیان در این برهه نامیمون تاریخی  و عدم اعتماد آن‌ها به رسانه‌های درون‌مرزی، اقبال خوش یمنی را برای اعمال نفوذ سیاست‌های درازمدت و استراتژیک دول بریتانیا و آمریکا از طریق استعمال قدرت نرم (Soft Power) یا به اصطلاح دیپلماسی رسانه‌ای (Telediplomacy) فراهم آورده است. تعجب‌آور نیست زمانی که در بریتانیا و آمریکا ریاضت اقتصادی تجویز می‌شود و بودجه همه نهادها و دست‌گاه‌ها از جمله مدارس و بیمارستان‌ها کاهش پیدا می‌کنند و ده‌ها برنامه رادیویی سرویس جهانی بی‌بی‌سی، و حتا صدای آمریکا، به زبان‌های مختلف و‌ با سابقه بیش از ۵٠ سال فعالیت، به دلیل کمبود بودجه و کاهش روزافزون مخاطب برای همیشه قطع می‌شوند؛ بخش فارسی بی‌بی‌سی نه تنها قطع و یا کاهش پیدا نمی‌کند، بلکه یک تلویزیون با بودجه سالانه  بالای ٢٣ میلیون دلار به آن افزوده می‌شود. بودجه بخش فارسی صدای آمریکا نیز با حدود ٢٠٠ کارمند به‌هم‌راه ۶٠ کارمند رادیو فردا بسیار بالاتر از این می‌باشد. متاسفانه تا به امروز حامیان مالی واقعی و دست‌اندرکاران پشت پرده شبکه من و تو و اهداف دراز‌مدت آن که ظاهرن با شبکه انگلیسی آی‌تی‌وی (ITV) هم‌کاری برنامه‌ای دارد، در هاله‌ای از ابهام برای بسیاری از هم‌وطنان می‌باشد. در بخش «درباره ما» سایت من و تو هیچ‌گونه اشاره‌ای به این‌که «ما» کی هستیم و از کجا آمده‌ایم نشده است. نتایج بررسی‌های اکادمیک و علمی به اصطلاح «اثر سی‌ان‌ان» (CNN Effect) به‌عنوان یک مقوله علمی شناخته شده در دنیای رسانه‌ای به‌خصوص در جنگ اخراج صدام از کویت،  باعث شد دولت‌های بریتانیا و آمریکا به فکر تاسیس تلویزیون فارسی زبان برای تاثیرگذاری بر روی ایران و ایرانیان  بیفتند.

تاریخچه

ادعا می‌شود آغاز رابطه ایران و بریتانیا به دورانی باز می‌گردد که نوادگان مغول تحت عنوان سلسه ایلخانیان بر ایران حکومت می‌کردند. یعنی زمانی که آمریکای امروزی وجود نداشت. ‌نقش اهرم‌های نفوذ و تاثیرگذاری و ابزار قدرت نرم (Soft Power) و قدرت سخت (Hard Power) در زرادخانه سیاست خارجی و دفاع بریتانیای کبیر در این رابطه پرفراز و نشیب بر هیچ‌کسی پوشیده نیست. البته این کشور هلند بود که برای اولین بار سرویس جهانی تبلیغات و خبرپراکنی جهت‌دار را از طریق موج کوتا به‌سوی مستعمره خود یعنی اندونزی در سال ١٩٢٧ میلادی آغاز کرد. سرویس جهانی بی‌بی‌سی به‌نام «سرویس امپراطوری» پنج سال بعد از آن آغاز شد. دیوید میلیبند وزیر خارجه پیشین بریتانیا در وب سایت خود به نقش بی‌بی‌سی در کنار ١۵٠ سفارت‌خانه بریتانیا اشاره می‌کند و مشخصن به تلویزیون فارسی و عربی زبان بی‌بی‌سی به‌عنوان اهرم نفوذ بریتانیا تاکید می‌کند. دیوید کامرون نخست وزیر و ویلیام هئیگ وزیرخارجه بریتانیا نیز مشخصن با اشاره به شورا یا مرکز فرهنگی بریتانیا (British Council) و سرویس جهانی بی‌بی‌سی، از آن‌ها به‌عنوان قدرت نرم  بریتانیا در تاثیرگزاری افکار عمومی و دیپلماسی جهان یاد می کنند. حتا وبلاگ بانک جهانی به نقل ار جان سیمپسون گزارش‌گر معتبر و قدیمی بی‌بی‌سی به نقش و رسالت دست‌گاه خبرپراکنی بریتانیا در شکل‌گیری افکار عمومی مردم جهان سوم اذعان دارد. نقش صدای آمریکا نیز در بسیاری از حوادث جهان از جمله قیام مردم مجارستان در سال ١٩۵۶ میلادی و یا میدان تیانامن در چین بر کسی پوشیده نیست.

بخش فارسی بی‌بی‌سی به‌عنوان آلت تبلیغاتی و آلت جهت‌دهنده دیپلماسی و فشار رسانه‌ای در حوادث تاریخی ایران نظیر تبلیغات بر علیه طرف‌دارن نازیسم هیتلری در ایران، خلع سلطنت رضا شاه، ملی شدن نفت، و انقلاب اسلامی سال ١٩٧٩ میلادی غیر قابل انکار است

تحقیقات مستند

بر اساس تحقیقات گسترده و مستند پرفسور آنابل سربرنی و دکتر معصومه طرفه (کارمند بخش فارسی بی‌بی‌سی و محقق در آن زمان)،  بخش فارسی بی‌بی‌سی به‌عنوان آلت تبلیغاتی و آلت جهت دهنده دیپلماسی و فشار رسانه‌ای در حوادث تاریخی ایران نظیر تبلیغات بر علیه طرف‌دارن نازیسم هیتلری در ایران، خلع سلطنت رضا شاه، ملی شدن نفت، و انقلاب اسلامی سال ١٩٧٩ میلادی غیر قابل انکار است. رضا شاه که با حمایت بریتانیا به قدرت رسیده بود، در جنگ جهانی دوم اعلام بی‌طرفی کرد، که باعث تعجب و نارضایتی شدید متفقین و به‌خصوص انگلیس‌ها شد. انگلیس‌ها به احتمال هم‌سویی رضا شاه با هیتلر مظنون شدند. بر طبق شواهد موجود، به همین دلیل بخش فارسی بی‌بی‌سی را بر علیه رضا شاه به‌وجود آوردند تا در برکناری وی نقش مهمی را ایفا کند. در آن زمانی بسیاری از ایرانیان متمول و تحصیل‌کرده مستمع  رادیو برلین بودند.

بر اساس یادداشت رسمی وزارت خارجه بریتانیا مورخ ١۴ آگست ١٩۴٠ میلادی که استراتژی و سیاست بی‌بی‌سی فارسی در مورد ایران و دولت ایران را تعیین می کند، تاکیده شده است که این یادداشت و سیاست های مربوط نباید به کارکنان ایرانی یا فارسی زبان بخش بی‌بی‌سی نشان داده شوند، یا با آن‌ها در میان گذارده شوند. حال تا چه مقیاس و گستردگی این سیاست عدم اعتماد به کارکنان فارسی زبان بی‌بی‌سی فارسی امروزه نیز هم‌چنان پا برجا است، باید تا سی سال دیگر صبر کرد تا اسناد مربوطه طبق قوانین بریتانیا در معرض دید عمومی قرار بگیرند.  خواندن نتیجه این تحقیقات مستند و علمی را به هم‌وطنان و به‌خصوص به آن‌هایی که گمان می‌برند بی‌بی‌سی فارسی مستقل از وزارت خارجه بریتانیا عمل می‌کند، توصیه می‌کنم. اسناد دیکته کردن سیاست خارجی بریتانیا توسط وزارت خارجه به‌عنوان خبر مستقل به بی‌بی‌سی فارسی، با جزییات تاریخی حتا ساعت دقیق دیکته‌ها در این سند افشا شده است (به‌عنوان مثال در صفحه ١٠ و ١١ سند). به نقش بی‌بی‌سی فارسی در هدایت و جهت‌دهی حوادث در ایران (به نقل از جان دان، رییس وقت بخش فارسی بی‌بی‌سی) در نوشتار منتشر شده در سایت خود بی‌بی‌سی فارسی نیز تاکید شده است. نقش پررنگ بی‌بی‌سی فارسی در جهت دهی انقلاب سال ١٣۵٧ در سمیناری در دانش‌گاه لندن با حضور مسوولین بی‌بی‌سی از جمله صادق صبا (رییس بخش فارسی بی‌بی‌سی)، مقام‌های سابق ایرانی، مقام‌های وزارت خارجه بریتانیا و دکتر معصومه طرفه و پروفسور آنابل سربرنی و دیگر محققین و پژوهش‌گران مورد بررسی قرار گرفت. مضافن به‌عنوان نمونه  در گزارش ١۴٢ صفحه‌ای شورای جهانی (سیاست) حقوق بشر (The International Council on Human Rights Policy) آمده است که در اواخر سال ٢٠٠١ و در جریان حمله آمریکا و بریتانیا به افغانستان، مسوولین سرویس جهانی بی‌بی‌سی گزارش تایپ شده ای را از لندن برای خبرنگار خود در افغانستان می‌فرستند تا آن را به‌مثابه گزارش مستقیم تلویزیونی خود از افغانستان ارایه دهد (صفحه ۴۴).

انکار مسمتر بی‌بی‌سی و حقیقت غیر‌قابل انکار

البته، علارغم شواهد و اسناد انکارناپذیر موجود،  مسوولین سرویس جهانی بی‌بی‌سی و بخش فارسی آن ادعا می‌کنند که بی‌بی‌سی مستقل از وزارت خارجه عمل می‌کند، چون یک نهاد دولتی نیست بلکه مانند ٩٠٠ سازمان و دست‌گاه دیگر با فرمان یا امتیازنامه سلطنتی (Royal Charter) مستقل اداره می‌شود؛ و این‌که  منتقدین بی‌بی‌سی از درک این مقوله حقیقی و حقوقی عاجز می‌باشند. اما باید گفت که برخلاف ادعای  بی‌بی‌سی، اگر به لیست سازمان‌ها و دست‌گاه‌های تحت فرمان مذکور رجوع کنیم، می‌بینیم که بی‌بی‌سی در کنار نهادهایی نظیر ارتش سلطنتی بریتانیا، نیروی هوایی سلطنتی بریتانیا، بانک مرکزی انگلیس و غیره قرار دارد. آلیسدیر پنکرتن در کتاب معروف خود بنام «فیلم، رادیو و تلویزیون» از بی‌بی‌سی بمثابه «امپریالیسم جدید» یاد می‌کند و دلایل خود را توضیح می‌دهد. ملاحظات مشابه و مستدل در کتاب دکتر سایمن پاتر بنام امپراطوری رسانه (Broadcasting Empire) که در مورد حدود نیم قرن فعالیت بی‌بی‌سی می‌باشد به‌طور جامع و کامل نیز آمده است. نقش تبلیغات (Propaganda) صدای آمریکا در آمریکای لاتین نیز در کتاب دیویا مکمیلین به‌نام «مطالعات بین‌المللی رسانه‌ای» مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است. نقش سرویس جهانی  بی‌بی‌سی  حتا در تبیین و شکل‌گیری هویت و احساس ملی به‌خصوص در آفریقا توسط  مدیر مرکز مطالعات خارجی و خبرنگار سابق بی‌بی‌سی بنام فلیپ فیسکه د گویا مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است. در جوابیه اخیر دولت بریتانیا به گزارش جامع پارلمان آن کشور که در سپتامبر ٢٠١٢ به پارلمان ارایه شد، به اهمیت نقش سرویس جهانی بی‌بی‌سی در تاثیرگذاری و شکل‌گیری وقایع بهار عربی و خاور میانه تاکید شده است.  البته در این نوشتار کوتاه به استمرار منافع استراتژیک بریتانیا و آمریکا در راستای  حفظ  یک نظام ( از نوع اصلاح شده) جمهوری اسلامی که کشورهای عربی ناچار شوند از بیم آن سالانه حدود ١۵٠ میلیارد دلار اسلحه از غرب بخرند و به جای مخالفت با اسراییل و بازپس گرفتن سرزمین‌های اشغال شده عربی در فلسطین اشغالی، ایران را دشمن اصلی تلقی کنند و علارغم حمایت مطلق آمریکا از اسراییل، در خاک کشورهای عربی خاور‌میانه به حامی اصلی و ولی‌نعمت اسراییل پای‌گاه نظامی بدهند، اشاره‌ای نشده است.

بی‌بی‌سی، اصلاح طلبان و حکومت ایران

حمایت ضمنی و عملی بخش فارسی صدای آمریکا و به‌خصوص بی‌بی‌سی از اصلاح‌طلبان معتقد به جمهوری اسلامی بر هیچ‌کسی پوشیده نیست. بر طبق آینه جهان نمای بی‌بی‌سی فقط دو گروه در سپهر سیاست ایران وجود دارند: اصول‌گرایان طرف‌دار آیت‌اله خامنه‌ای و یا طرف‌داران احمدی‌نژاد از یک‌سو، و طیف‌ها مختلف اصلاح‌طلبی از سوی دیگر. از آن‌جایی که اصول‌گرایان تمایلی به ظاهر شدن برروی صفحه بی‌بی‌سی ندارند، جعبه جادویی دولت بریتانیا عملن در اختیار اصلاح‌طلبان قرار دارد تا با استفاده از اکسیژن تبلیغاتی فراهم شده توسط این دست‌گاه خود را تطهیر و به مردم ایران به‌عنوان یک آلترناتیو بل‌القوه عرضه کنند. از نظر بی‌بی‌سی، به استثنای تعداد اندکی  برانداز در خارج، مردم ایران خواهان سرنگونی رژیم جمهوری اسلامی نیستند. در نتیجه انعکاس خبری و یا تحلیلی چنین خواسته‌ای در برنامه‌های متعدد بی‌بی‌سی به دور از شئون ژورنالیستی بی‌طرف و به‌مثابه دخالت مستقیم در امور داخلی ایران در راستای تغییر رژیم (Regime Change) خواهد بود، که نه بی‌بی‌سی با آن سنخیتی دارد و نه جزو ارکان سیاست خارجی دولت بریتانیا می‌باشد. اما حمایت بی‌بی‌سی از یک طیف به‌خصوص از طریق بها دادن و پرداختن به اندیشه‌های آن‌ها و اجازه حضور مستمر آن‌ها در برنامه‌های مختلف تلویزیون فارسی بی‌بی‌سی و نادیده گرفتن افکار و تحلیل‌های طیف‌های برانداز و مخالفان کل حاکمیت و یا حتا طرف‌داران طیف حاکم و دیگران، خود دلیل مستدلی است مبنی بر دخالت جانب‌دارانه بی‌بی‌سی در تحولات کنونی و آتی ایران، علاوه بر نقض بی‌طرفی.

صدای آمریکا، اصلاح‌طلبان و حکومت ایران

بر خلاف بی‌بی‌سی که تقریبن در بست در اختیار اصلاح‌طلبان است، در مدیریت برنامه‌ریزی صدای آمریکا، نگرش‌های مختلف و بعضن متضادی وجود دارد که در برهه‌های خاصی از زمان منجر به تنش درونی و درگیری و اخراج و استعفا‌ می‌شود. وانگهی بر خلاف بریتانیا که فقط یک نهاد یعنی وزارت خارجه اهرم کنترل بی‌بی‌سی را در اختیار دارد، در آمریکا نهاد‌ها و مراکز قدرت چندگانه‌ای در مدیریت و نظارت صدای آمریکا سهیم هستند، از جمله وزارت‌خانه‌های مختلف دولت آمریکا، کنگره آمریکا، نهادهای نیمه دولتی، لابی‌های پرنفوذ آمریکایی، اسراییلی، ایرانی، و غیره. به‌همین دلیل علاوه بر انعکاس وسیع اندیشه اصلاح‌طلبی و تبلیغ شارحان و مدافعان این طرز تفکر به‌عنوان یک بدیل تاثیرگزار و جدی، گاهی نیز صدای مخالفان نظام جمهوری اسلامی از تلویزیون صدای آمریکا و رادیو فردا به گوش می‌رسد. این نیز به دلیل سیاست دوگانه تهدید و تطمیع (Carrot & Stick) آمریکا در قبال ایران می‌باشد که به‌قول معروف‌ همه گزینه‌های موجود بر روی میز را در جعبه جادویی خود عرضه می‌کنند. اگرچه جمهوری اسلامی از حمایت بی‌بی‌سی و صدای آمریکا از اصلاح‌طلبان کاملن آگاه است.

هر دو بی‌بی‌سی و صدای آمریکا فعالیت‌های اپوزیسیون برون‌مرزی را تا آن‌جایی که رنگ و بوی اصلاح‌طلبی و بازگشت آن‌ها به قدرت بدهد، منعکس می‌کنند

نتیجه گیری

هر دو بی‌بی‌سی و صدای آمریکا فعالیت‌های اپوزیسیون برون‌مرزی را تا آن‌جایی که رنگ و بوی اصلاح‌طلبی و بازگشت آن‌ها به قدرت بدهد، منعکس می‌کنند. نمونه‌های فراوانی در این زمینه وجود دارد از جمله نشست استکهلم و کنفرانس پراگ که خبر و تحلیل آن توسط این دو رسانه به‌طور وسیعی منعکس شد. اما کوچک‌ترین اشاره‌ای به نشست نیروهای چپ و یا گردهمایی ده‌ها سازمان و فعال اپوزیسیون در ژانویه امسال در آلمان یا اشاره‌ای به نشست اخیر تعداد زیادی سازمان سیاسی و شخصیت برانداز که بین ٧ تا ٩ دسامبر امسال به دعوت حزب دمکرات کردستان در بروکسل جمع شده بودند، نشد. چرا؟  این‌گونه چراها فراوان هستند، اما تحلیل‌گران مسایل سیاسی ایران حاضر نیستند خطر کرده و به آن‌ها بپردازند، چون می‌دانند که اقبال (و شاید افتخار) حضور خود را در بی‌بی‌سی و صدای آمریکا در مخاطره خواهند افکند. در طی سال‌های اخیر هر دو رسانه برای جذب و استخدام روزنامه‌نگاران اصلاح‌طلب از داخل کشور رقابتی «ناسالم» را دامن زدند. وانگهی اپوزیسیون برو‌ن‌مرزی نیز باید از خواب گران بیدار شود و با مقوله عملی و علمی «نقش رسانه ها در شکل دادن افکار عمومی و سیاست» آشنا شود. تاثیرگذاری بی‌بی‌سی، صدای آمریکا، رادیو فردا، و تلویزیون من و تو  بر منافع دراز مدت جمهوری اسلامی هزار بار بیش‌تر از پرواز  چند پهباد بی‌سرنشین می‌باشد. اپوزیسیون نیز باید بداند که اکنون از منظر ارتباطی و رسانه‌ای خلع سلاح شده است و هیچ گزینه‌ای برای انعکاس نظرات خود  جز گدایی از بی‌بی‌سی و صدای آمریکا ندارد. در تحلیل نهایی و حضور عملی در منازل مردم ااخل کشور، این بی‌بی‌سی و صدای آمریکا هستند که تصمیم می گیرند چه کس و یا کسانی به‌عنوان اپوزیسیون یا «رهبران اپوزیسیون» به ملت ایرانی معرفی خواهند شد، همان‌گونه که چلبی‌ها و کرزایی‌ها را معرفی و مستقر کردند.  بر اساس مستندات و شواهد مستتر در این مقاله، همان‌گونه که بی‌بی‌سی رضا شاه را خلع سلطنت کرد، و سپس دولت دکتر مصدق را سرنگون کرد، و در انقلاب سال ۵٧ صدای انقلاب اسلامی ایران شد، اکنون نیز طرح‌های استراتژیک و هدف‌مندی در قلب برنامه‌های بی‌بی‌سی، صدای آمریکا، رادیو فردا و تلویزیون من و تو به‌صورت نهان و آشکار با اهداف درازمدت در پروسه بهینه‌سازی (ارایه بهترین آلترناتیو) هستند که ما ٣٠ سال بعد (یعنی زمانی که خیلی دیر شده است) به آن آگاه خواهیم شد.

مرکز مطالعات بلوچستان  ـ لندن

یکشنبه ٣ دی ١٣٩١

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , 

۲ Comments

  1. 1

    با توجه به نگرش به ظاهر ضد استعماری، ضد امپریالیستی آقای دوشوکی، بسیار جالب است که ایشان در لندن (پایتخت روباه پیر) زندگی و سازمان تجزیه طلب (ببخشید “فدرالیست”) برانداز خود را اداره میکند، و چه جالب که ایشان هم در همکاری (ناخواسته؟) با رژیم ضد اسلامی و ناجمهوری “ولایت مطلقه” زر، زور و تزویر، اصلاح طلبان و جنبش سبز را میکوبد–و با همان منطق کودتایی فرقه مصباحیه که “هدف وسیله را توجیه میکند.”
    شک ندارم که همکاران ایشان در افراط “استالینیستی”(مثلا در کیهان شریعتمداری) از خشم کور “برانداز” و تجزیه طلب ایشان بسیار خرسند هستند، زیرا آنها هم مثل آقای دوشوکی از دو رسانه مورد اشاره ایشان شدیدا گله مند هستند که چرا مانند آنان جنبش سبز را خفه نمیکند و دقیقا مثل حکومت کودتا به اصلاح طلبان جنبش سبز برچسب “چلبی‌ و کرزایی‌” (یعنی “انقلاب مخملی”) میزند. و شاید هم اگر همرزمان پر ادعای امثال آقای دوشوکی در طیف “چپ” و “برانداز” توانایی مردمی به خیابان آوردن بیش از سه میلیون نفر را در تظاهرات سبز پس از کودتای ۸۸ داشتند، آنها هم جدی گرفته میشدند. خدا روح بزرگ دکتر مصدق را بیامرزد که به همکاری و نیاز متقابل “استبداد داخلی” و استعمار خارجی” همواره اشاره داشت.

  2. 2

    موجی عزیر، آمدی لب بام قالیچه تکاندی؛ قالیچه گرد نداشت خودت و سایت خود را نماندی. شما که این همه انتقاد به آقای دوشوکی می کنید و به ناحق او را تجزیه طلب می خوانید، چرا در سایت خودتان از جنبش سبز مطلب وعکس نخست وزیر دوران طلائی امام راحل و غیره خبری نیست؟ چرا بجایی سبزهای ایرانی، با افتخار همه همکارانتان خارجی هستند؟ اتهامات ناروای شما بدلیل این است که جاهلان چون به دلیل از خصم فرومانند سلسله خصومت و اهانت بجنبانند. آفرین بر دوشوکی که بقول خودش خطر کرده و با شهامت یک بلوچ از صاحبان قدرت رسانه ای انتقاد می کند. در ضمن دوشوکی خودش بارها در این رسانه ها حضور داشته و از او برای مصاحبه دعوت شده (لینک زیر را ببین)، اما با این حال به دور از فرصت طلبی، انتقاد کاملن بجا و درست خود را از این رسانه های اصلاح طلب می کند. باید به دوشوکی گفت دست مریزاد. بقیه شخصیت های اپوزیسیون باید از او سر مشق بگیرند. شما هم برو سر و دستی به این سایت خود بکش.
    http://www.rajanews.com/detail.asp?id=109372