Saturday, 18 July 2015
26 January 2021
به بهانه سال‌روز درگذشت کریم‌خان زند

«وکیل‌الرعایا»

2010 January 30

سروش / رادیو کوچه

soroush@koochehail.com

سی‌ام ژانویه مصادف با سال‌روز درگذشت کریم‌خان زند از پادشاهان ایران باستان و هم‌چنین بنیانگذار سلسله پادشاهی زندیان است. کریم‌خان را از نیکوترین فرمانروایان  پس از حمله اعراب به ایران دانسته‌اند. وی در سال 1799 میلادی در شیراز درگذشت و او را در عمارت کلاه فرنگی که اکنون به موزه پارس تبدیل شده دفن کردند.

کریم‌خان از طایفه زند در ملایر بود. پدرش «ایناق خان» نام داشت و رئیس ایل بود. او در سال 1763 میلادی به دنیا آمد. از دوران کودکی او تا 14 سالگی اطلاع دقیقی در دست نیست. پس از کشته شدن نادرشاه افشار و برچیده شدن حکومت افشاریه کریم‌خان که سربازی باهوش بود با کمک اطرافیانش به سمت والی جنوب ایران در آمد. او با درایت فراوانی که داشت توانست تمام بخش‌های مرکزی، شمالی، غربی و جنوبی ایران را تحت حکومت خود درآورد. وی با کمک برادرش صادق‌خان توانست که به سمت بصره لشکرکشی کند و آن شهر را از تصرف عثمانی‌ها خارج کند.
کریم‌خان در سال 1776 میلادی به پادشاهی ایران رسید. او سلسله زندیان را که بیشتر اقوام «لک» از اطراف ملایر بودند بنیان نهاد. کریم‌خان لکی بی‌سواد اما هوشمند و باتدبیر بود و به آرامش و رفاه مردم اهمیت می‌داد و به دانشمندان ارج می‌گذاشت. می‌گویند او  فردی مدبر و مهربان بود و خود را وکیل‌الرعایا می‌نامید و از لقب «شاه» پرهیز می‌کرد.
او شهر شیراز را پایتخت خود ساخت و سازه‌های بسیاری از خود در این شهر به یادگار گذاشت که از آن می‌‌توان به حمام وکیل،بازار وکیل و… نام برد. کریم خان پادشاهی سلیم النفس و عادل بود و در باره عدالت او داستان‌ها گفته شده است. هرچند که در مواردی از تندخویی و حیله گری وی نیز سخن به میان آمده است.
زندیان با کشورهای اروپایی و به خصوص  انگلستان دارای پیوندهای بازرگانی بودند  برخوردهای نزدیک و دوستانه‌ای با نمایندگان این کشور داشتند. هرچند که رابطه کریم‌خان با انگلیسی‌ها پرآوازه است. می‌گویند وی چینی‌های پیشکشی انگلیسی‌ها را در پیش رویشان شکست و ظرف‌های مسی ایرانی را به زمین زد و گفت که می‌بینید مال ما بهتر است و نیازی به ظرف‌های شما نداریم.
هلند نیز در آن زمان دستیار بازرگانی انگلستان بود.  این کشور در آن زمان جزیره خارک را اشغال کرد و آن را محور بازرگانی خویش با ایران و عثمانی قرار داد ولی دیری نگذشت که در سال ۱۷۷۶ میلادی راهزنی به نام میرمهنا به فرمان کریم‌خان آن را پس گرفت و هلندی‌ها را بیرون کرد.
سرانجام کریم‌خان زند در 30 ژانویه سال 1799 میلادی در شیراز درگذشت. از او چهار پسر و سه دختر  باقی ماند.
با مرگ کریم خان اوضاع کشور باز به هم ریخت و نبرد بر سر قدرت بازماندگان زند فشار بسیاری به مردم آورد. حتا در برافتادن این خاندان مردمان بسیاری قربانی قاجارها شدند.   البته بعد از مدتی بزرگ‌ترین پسر کریم خان یعنی  ابوالفتح خان به فرمانروایی رسید.

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , ,