شنبه, ۲۷ تیر ۱۳۹۴
26 August 2016
از سنندج تا تورنتو

«سهیل پارسا، پدیده‌ای در تئاتر کانادا»

۱۳۹۱ بهمن ۳۰

گزارش / کیان ثابتی

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

ششم فوریه ٢٠١٣ جایزه معتبر Awarded the Queen Elizabeth II Diamond Jubilee به «سهیل پارسا» هنرمند کانادایی-ایرانی‌تبار ساکن شهر «تورنتو» اهدا شد. این جایزه جهانی هر ساله در سه منطقه جغرافیایی بریتانیا، کانادا و حوزه کارائیب به پاس دستاوردهای برجسته یا خدمات عمومی به شهروندان ساکن مناطق مزبور داده می شود که امسال این جایزه در کانادا به «سهیل پارسا» مدیر هنری و رهبرجسور کمپانی «تئاتر مدرن تایمز» Modern Times Stage Company اهدا شد.

ممانعت از اجرای سه نمایش «دایی وانیا» ، «فیزیک‌دان‌ها» و «زندگی گالیله» به کارگردانی «حمید سمندریان» که «سهیل پارسا» در آن‌ها به اجرای نقش پرداخته بود و از طرف دیگر وضعیت اعتقادی وی به عنوان یکی از پیروان آیین بهایی، دیگر اجازه کار در ایران را به او نمی‌داد.

«سهیل پارسا» یکی از فرزندان خطه کردستان است که در سال ١٣٣٢ در سنندج متولد شده است. وی نیز مانند اکثر هم‌نسلانش در ایران، تئاتر و سینما را با کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان آغاز کرد؛ سپس به دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران (رشته تئاتر) راه یافت در آنجا ضمن آشنایی با «مهدی هاشمی» به گروه «تئاتر پیاده» به سرپرستی «مهدی هاشمی» و «داریوش فرهنگ» پیوست. پارسا معتقد است «همکاری با گروه تئاتر پیاده و کانون پرورش فکری در آن سال‌ها نقش مهمی در شکل‌گیری و شکوفایی شخصیت هنری‌اش داشته است» که نمایش‌هایی نظیر «کوروغلو»، «ترس و نکبت رایش سوم» و «بریم کمک بابابزرگ» حاصل همین دوره است.

«سهیل پارسا» در اولین سال‌های پیروزی انقلاب اسلامی که هنوز بساط آزادی‌های سیاسی و اجتماعی برچیده نشده بود، توانست اولین تجربه کارگردانی تئاتر به نام «رویاها» را کسب کند ولی پس از آن با استقرار کامل حکومت جمهوری اسلامی در ایران، سانسورچیان حکومتی وارد گود شدند و در اولین مرحله، عرصه را برای اجرای نمایش بر هنرمندان تئاتر تنگ کردند. ممانعت از اجرای سه نمایش «دایی وانیا» ، «فیزیک‌دان‌ها» و «زندگی گالیله» به کارگردانی «حمید سمندریان» که «سهیل پارسا» در آن‌ها به اجرای نقش پرداخته بود و از طرف دیگر وضعیت اعتقادی وی به عنوان یکی از پیروان آیین بهایی، دیگر اجازه کار در ایران را به او نمی‌داد.

king

باید خاطر‌نشان ساخت که پس از انقلاب فرهنگی، همه اساتید و دانشجویان بهایی از دانشگاه‌های ایران اخراج شدند و این شامل «سهیل پارسا» هم شد. وی را در حالی‌که فقط دو واحد به پایان تحصیلات و اخذ مدرک لیسانس‌اش مانده بود، از دانشگاه تهران اخراج کردند. پارسا می‌گوید که فضای سیاسی آن زمان ایران، وجود جو انسان‌کشی و غالب شدن شعار «مرگ» وی را به‌شدت آزار می‌داده به‌طوری‌که عدم تحمل چنین وضعیتی، یک عامل مهم برای تصمیم خروج از ایران شد. همه عوامل فوق موجب آن شد که سهیل پارسا برای ادامه حیات تئاتری یا به قول خودش «به دنبال عشق» از سرزمین مادری مهاجرت کند.

«سهیل پارسا» در سال ١٩٨٢  به همراه زن و فرزند خردسالش بطور غیرقانونی از ایران خارج شد یا به‌قول خودش «به کوه و بیابان زد» و پس از مدتی سرگردانی به کانادا وارد شد. قابل ذکر است در آن زمان کلیه شهروندان بهایی ساکن ایران ممنوع‌الخروج بودند؛ به همین دلیل پارسا مجبور به خروج از راه غیرقانونی می‌شود. پارسا پس از ورود به کانادا تصمیم می‌گیرد به «دانشکده تئاتر یورک» وارد شود. عدم دانستن زبان، نداشتن تمکن مالی و سرپرستی خانواده آغاز دوره سختی برای «سهیل پارسا» بود. از همه مهمتر به گفته خودش : «وی اولین مهاجری از ایران یا خاورمیانه محسوب می‌شد که به جای تحصیل در رشته‌های مهندسی و پزشکی، تصمیم گرفته بود تئاتر بخواند این رفتار موجب تعجب مسوولان و دانشجویان دانشکده تئاتر شده بود. بسیاری وی را از این کار منع می‌کردند و عدم راهیابی و توفیق در جامعه تئاتری کانادا را به دلیل انحصاری بودن تئاتر کانادا دردست بومیان، به وی گوشزد می‌کردند».

وی اولین مهاجری از ایران یا خاورمیانه محسوب می‌شد که به جای تحصیل در رشته‌های مهندسی و پزشکی، تصمیم گرفته بود تئاتر بخواند

«سهیل پارسا» در سال ١٩٨۴ وارد دانشکده تئاتر یورک می‌شود. پارسا همواره از این دوره به عنوان یکی ازسخت‌ترین مراحل زندگی‌اش یاد می‌کند زیرا که وی مجبور بوده با ١۶ یا ١٧ ساعت بیدارخوابی و فعالیت شبانه‌روزی در کنار تحصیل، برای امرار معاش خانواده و تامین هزینه تحصیل خود و همسرش به شغل‌های مختلف بپردازد. با همه این مشکلات توانست نمایش «آدم آدم است» نوشته «برتولت برشت» را در سال ١٩٨٧ برصحنه آورد.

اما سال ١٩٨٩ فصل تازه‌ای در زندگی هنری پارسا باز کرد و آن تاسیس یک کمپانی مستقل تئاتر به نام «مدرن تایمز» و همکاری با «پیتر فاربریج» بود. هم‌کاری‌ای که تاکنون ادامه یافته است. در اساس‌نامه این کمپانی چنین آمده است که «گروه هنری مدرن تایمز با این اعتقاد تاسیس شد که می‌توان با تاکید بر نقاط مشترک انسان‌ها، جدا از تفاوت‌های نژادی، فرهنگی و مذهبی، نمایش‌هایی را آفرید که بیان‌گر جوهر مشترک روح انسانی باشند. ما به عنوان هنرمند معتقد هستیم که هویت انسانی یک تعریف و یا چهار چوب خاص را برنمی‌تابد. به همین دلیل ما در تولیدات نمایشی‌مان از تجربیات متفاوت انسان‌ها از نژاد‌ها، فرهنگ‌ها و مذاهب مختلف عاریه می‌گیریم تا بتوانیم به آن جوهر مشترک روح انسانی دست یابیم… احترام به مقام انسانی، صلح و عدم خشونت همچنین درون‌مایه اصلی تولیدات ما بوده‌اند.»

نمایش «سلندر» نوشته «بهرام بیضایی» اولین اثر نمایشی کمپانی «مدرن تایمز» بود که با ترجمه و کارگردانی «سهیل پارسا» به روی صحنه رفت. «سهیل پارسا» طی این سال‌ها در کنار اجرای آثاری از نمایشنامه‌نویسان بزرگ جهان نظیر «ویلیام شکسپیر، آنتون چخوف، ساموئل بکت، ژان ژنه و اوژن یونسکو» به ترجمه و اجرای نمایشنامه‌هایی از «بهرام بیضایی، غلامحسین ساعدی، عباس نعلبندیان و محمد رحمانیان» هم می‌پردازد. هر چند اجرای این آثار به زبان‌های غیرفارسی برای معرفی نمایشنامه‌نویسان ایرانی به غیرفارسی زبانان موثر بوده ولی پارسا انگیزه اجرای آثار نمایشی فوق را جهان‌شمول بودن پیام نهفته درآن‌ها و ارتباطی که وی با این آثار برقرار کرده، می‌داند.

soheilparsa-koocheh

پارسا معتقد است این ارتباط آن‌چنان قوی بوده که وی را به حد جنون رسانده و خواسته آن‌ها را اجرا کند. او همچنین معتقد است که تقلیدکننده صرف نمایشنامه‌های ایرانی نبوده است بلکه اجرای این نمایش‌ها برای وی سکوی پرتابی برای کشف جدید بوده‌اند. از سوی دیگر می‌گوید دلیل اصلی آن‌که کمپانی تئاتری مستقلی بدون وابستگی به دولت تاسیس کرده همین «استقلال داشتن» بوده است تا بتواند هر نمایشی را که دوست داشته یا به آن شکل که می‌خواهد، به صحنه آورد که این روند کمک موثری در اجرای آثار نمایشنامه‌نویسان ایرانی هم بوده است.

«سهیل پارسا» و کمپانی «مدرن تایمز» طی ٢٣ سال فعالیت، بیش از ٣٠ اجرای تئاتری داشته‌اند که در این بین بیش از ٣۵ مرتبه این نمایش‌ها در رشته‌های مختلف نامزد دریافت جایزه دورا Dora (مهمترین جایزه تئاتر در کانادا) شده  و هشت دفعه آن موفق شده‌اند این جایزه را به خود اختصاص دهند. از جمله می‌توان به برگزیده شدن متن نمایشی «مرگ یزدگرد سوم» اثر «بهرام بیضایی» در ١٩٩۴ و متن نمایشی «داستان‌هایی از بارش مهر و مرگ» اثر «عباس نعلبندیان» در ٢٠٠٣ اشاره کرد.

 اجرای تئاتر«آرش» با هنرمندان بوسنیایی در سال ٢٠٠٩ در کشور بوسنی بسیار مورد توجه قرار گرفت این نمایش با آن‌که یک اسطوره ایرانی را به نمایش می‌گذارد ولی درواقع بازگوکننده زندگی مردم همان سرزمین بود.

همچنین «بنیاد سیمونویچ» که هر ساله به معرفی و اهدای جایزه به برترین کارگردان‌های تئاتر کانادا اقدام می‌کند، در سال‌های ٢٠٠٧ و ٢٠١٠ «سهیل پارسا» را در فهرست نهایی برترین کارگردان‌های سال  قرارداد. شایان ذکر است بنیاد مذکور فهرست چهار تا شش نفره نامزدهای خود را از بین بیش از ٢٠٠ کارگردان حرفه‌ای تئاتر کانادا انتخاب می‌کند و معیار آن برای انتخاب نامزدهای نهایی، تولیدات موفق و متفاوت این هنرمندان همچنین تاثیری است که آثار این هنرمندان بر اعتلای فرهنگ و هنر کانادا داشته‌اند، است.

یکی دیگر از برنامه‌های کمپانی مدرن تایمز که با هدایت سهیل پارسا در جهت اشاعه و توسعه فرهنگی صورت گرفته اجرای تئاتر فراملیتی (‌بین‌المللی‌) است که در این راستا می‌توان به اجرای دو نمایش «آرش» نوشته «بهرام بیضایی» و «مکبث» به زبان انگلیسی در ایران طی سالهای ٢٠٠٢ تا ٢٠٠٣ ، اجرای نمایش آرش به زبان اسپانیایی در کوبا و کلمبیا و به زبان کرووات دربوسنی و هرزگوین؛ هم‌چنین برگزاری «ورک شاپ» (کارگاه نمایش) با هم‌کاری «وحید عوض زاده» در کشور دانمارک با هنرمندان تئاتر دانمارک اشاره کرد. ذکر این نکته جالب است که اجرای تئاتر«آرش» با هنرمندان بوسنیایی در سال ٢٠٠٩ در کشور بوسنی بسیار مورد توجه قرار گرفت این نمایش با آنکه یک اسطوره ایرانی را به نمایش می‌گذارد ولی درواقع بازگوکننده زندگی مردم همان سرزمین بود که سال‌هاست برای تکه‌ای خاک بین مسلمانان، کروات‌ها و بوسنیایی‌ها درگیری وجود دارد.

تئاتر پارسا و کمپانی تئاتر مدرن تایمز ویژگی‌های خاص و منحصربه‌فردی دارند که همین ویژگی‌ها موجب شده مورد استقبال منتقدین و تماشاگران در کانادا و هر نقطه دیگری از جهان که اجرایی دارند، قرارگیرد. هر چند فقط با تماشا و حضور در اجراهای مدرن تایمز می‌توان به ویژگی‌ها و ارزش‌های انحصاری این نمایش‌ها پی برد، ولی می‌توان به چند نشانه مشخص که در همه این آثار به کار رفته اشاره کرد:

– تاثیرمشخص نمایش تعزیه و تقلید ایرانی همچنین نمایش نو Noh)) ژاپن، اپرای پکن، کاتاکالی هند و کمدیا دلارته ایتالیایی در سبک اجرایی تئاتر سهیل پارسا و کمپانی مدرن تایمز (علاقه و مطالعه پارسا به نمایش شرقی را می‌توان در پایان‌نامه تحصیلی وی که با موضوع تئاتر نو ژاپن نوشته شده، مشاهده کرد)

پارسا در مصاحبه‌ای به این حقیقت اذعان کرده که شیفته نگاه بهرام بیضایی به جهان است. نگاه بیضایی به هنر، نگاه بیضایی به مذهب، نگاه بیضایی به زن و …

– هنرپیشه‌محوری و عدم تاکید بر عناصر دیگر تشکیل دهنده یک تئاتر.

–  تاکید بر دو عنصر نور و صدا (افکت) و حذف کلیه عوامل اضافه شده به تئاتر مانند دکورهای سنگین و لباس فاخر.

– رسیدن به یک زبان تئاتری(پرفورمنس) که  بر پایه «سادگی اجرا» (مینی‌مالیستی) بنا شده است.

– نزدیکی و ارتباط مستقیم با تماشاچی از طریق به‌کارگیری صحنه گرد و میدانی بجای صحنه کلاسیک و قاب‌دار.

– کرئوگرافی و طراحی رقص بدور از کلیشه‌های رایج بطور مثال طراحی حرکت و رقصی خاص در تئاتر «حلاج» به‌جای استفاده از رقص سماع که معمولن در نمایش‌های عرفانی استفاده می‌شود.

– به‌کارگیری فراوان موسیقی بخصوص موسیقی ملل در اجراها و استفاده از سازهای کوبه‌ای.

– تاثیر نظریه‌پردازان مهم یک قرن اخیر تئاتر جهان بر کارگردانی «سهیل پارسا»؛ به‌خصوص «آنتونن آرتو» (١٨٩۶تا١٩۴٨) و «ادوارد گوردون کریگ» (١٨٧٢تا١٩۶۶) طبق اظهار خودش.

– رسیدن به زبان مشترک برای ارتباط با تماشاگر از طریق جای‌گزینی حرکت بازی‌گر بر صحنه به‌جای ارتباط کلامی و زبانی. (پارسا در آخرین نمایشی که بر صحنه برده یعنی نمایش‌نامه «درس» اثر یونسکو بر ناتوانی زبان درایجاد و استحکام ارتباط انسانی تاکید می‌کند و زبان را ابزاری معرفی می‌کند که قدرت‌مندان برای ارعاب و استثمار مردم استفاده می‌کنند)

– تم Them)) ثابت و مشخص اکثر نمایشهای سهیل پارسا آن‌طور که خود نیز اظهار می‌دارد، ‌»تنهایی و گم‌گشتگی انسان» و «رمز و پیچیدگی هستی» است.

– تاثیر نگاه «بهرام بیضایی» در اجرا، ترجمه و انتخاب نمایش. (پارسا در مصاحبه‌ای به این حقیقت اذعان کرده که شیفته نگاه بهرام بیضایی به جهان است. نگاه بیضایی به هنر، نگاه بیضایی به مذهب، نگاه بیضایی به زن و …) اجرای پنج اثر نمایشی از بهرام بیضایی موید همین مطلب است.

4715063762_fb8415e745_z

از دیگر فعالیت‌های پارسا می توان به برگزاری ورک شاپ‌ها و کارگاه‌های آموزش تئاتر برای مهاجرین علاقه‌مند به هنر تئاتر اشاره کرد. «سهیل پارسا» که به عنوان الگویی برای هنرمندان مهاجر به کانادا به‌خصوص مهاجرین آسیایی و خاورمیانه شمرده می‌شود، در این کارگاه‌های آموزش تئاتر که با حداقل هزینه ثبت‌نام تشکیل می‌شود، سعی می‌کند کلیه تجارب و آموخته‌های علمی خود را که طی سال‌ها کار در تئاتر کانادا به‌دست آورده، در اختیار هنرجویان قرار دهد. یک نمونه از این کلاس‌های آموزش هنر تئاتر با تعدادی از مهاجرین ایرانی بین سنین ١١ تا ٣۵ سال در تورنتو برگزار گشت که طی آن «منطق الطیر» عطار با هنرجویان کار شد.

در انتهای کلاس، هنرجویان موفق می‌شوند ضمن آشنایی با اثر جاودانه عطار نیشابوری، آن را به مرحله اجرا هم بگذارند. پارسا می‌گوید در ابتدا هنرجویان ایرانی، متن منطق الطیر را بسیار سنگین و فهم آن را محال می دانستند ولی در پایان هرکدام ارتباط خوبی با متن برقرارکرده بودند بطوریکه هنرجوی یازده ساله ایرانی می‌گفت در این کلاس یاد گرفتم که همیشه مثل سیمرغ جستجوگر باشم.

«سهیل پارسا» در حال حاضر مشغول تحقیق، نگارش و تمرین نمایش جدیدی تحت عنوان «بخشش» است که محصول مشترکی بین کمپانی تئاتر مدرن تایمز و کمپانی تئاتر «بورا بورا» در دانمارک است. این تئاتر قرار است در اواخر سال ٢٠١٣ به روی صحنه رود.

ورک شاپ دیگری که پارسا در سال ٢٠٠٨ برگزار کرد، تجربه‌ای‌ست که وی با اشعار «فروغ فرخزاد» با همراهی هنرجویانی از ملیت‌های مختلف داشت. این نمایش تحت عنوان «تنها صداست که می‌ماند» در فستیوال تیرگان اجرا و بسیار مورد تشویق قرار گرفت.

 سال ٢٠١١ برای «سهیل پارسا» فقط در تئاتر خلاصه نشده. از یک‌سو فعالیت‌های حقوق بشری و سخن‌رانی در انجمن قلم Pen کانادا در رابطه با «نسرین ستوده» و از سوی دیگر بازی در فیلم سینمایی «شرایط»circumstance ، اولین فیلم سینمایی بلند ساخته «مریم کشاورز» فیلم‌ساز‌ ایرانی-امریکایی مقیم نیویورک از جمله فعالیت‌های وی در این سال بوده‌اند. فیلم مزبور، داستان دل‌دادگی دو دختر نوجوان به یک‌دیگر را در محدوده یک رابطه عاشقانه همجنس‌گرایانه و مشکلاتی که چنین روابطی در جامعه ایران با آن مواجه هستند، بازگو می‌کند. فیلم «شرایط» در همان سال در چندین جشنواره بین‌المللی شرکت کرد و جایزه فیلم برگزیده تماشاگران در جشنواره ساندنس Sundance  را از آن خود کرد.

«سهیل پارسا» در حال حاضر مشغول تحقیق، نگارش و تمرین نمایش جدیدی تحت عنوان «بخشش» است که محصول مشترکی بین کمپانی تئاتر مدرن تایمز و کمپانی تئاتر «بورا بورا» در دانمارک است. این تئاتر قرار است در اواخر سال ٢٠١٣ به روی صحنه رود.

فهرستی از نمایش‌های اجرا شده توسط کمپانی تئاتر مدرن تایمز به کارگردانی سهیل پارسا:

1989 . «سلندر» : بهرام بیضایی

1990 . «بالکن» : ژان ژنه (فرانسوی)

1991 . «چهارصندوق» : بهرام بیضایی

1992 . «هشتمین سفر سندباد» : بهرام بیضایی

1993 . «آی با کلاه آی بی کلاه» : غلامحسین ساعدی

1994 . «مرگ یزدگرد» : بهرام بیضایی

1995 . «مکبث» : ویلیام شکسپیر

1997 . «بیست و دوم آگوست» (آداپته شده نمایشنامه باغ آلبالو) : آنتون چخوف

1997 . «مکبث» (مونترال)

1998 . «آرش» : بهرام بیضایی

1999 . «آرش» (هاوانا، کوبا)

1999 . «هملت» : ویلیام شکسپیر

2000 . «دختران شهرزاد» : سهیل پارسا

2001 .«صندلی‌ها» : اوژن یونسکو (رومانی)

2002 . «آرش» (تهران)

2003 . «مکبث» (تهران)

2003 . «داستان‌هایی از بارش مهر و مرگ» : عباس نعلبندیان

2005 . «مکبث» (اجرای مجدد در تورنتو)

2006 . «شکفتن» : گیلرمو وردکیا (کانادایی)

2006 . «مصاحبه» : محمد رحمانیان

2007 . «گوسفند و نهنگ» : احمد غزالی (مراکش)

2008 . «در انتظار گودو» : ساموئل بکت

2009 . «آرش» (اجرا در موستار- بوسنی و هرزگوین)

2009 . «حلاج» : سهیل پارسا- پیتر فاربریچ

2010 . «آرش» (اجرای مجدد در تورنتو)

2010 . «آرش» (اجرا در بوگوتا – کلمبیا)

2011 – 2012 . «درس» : اوژن یونسکو

2012 . «آرش» : (دانمارک)

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , ,