«بحران زیست محیطی دریای خزر»

سام شریف / رادیو کوچه

sam@koochehmail.com

دانشمندان و مدافعین محیط زیست مدتهاست درباره آلودگی شدید دریای خزر، و بهره برداری بی رویه از منابع طبیعی آن هشدار می دهند.

خزر بزرگترین دریاچه دنیا با مساحتی بالغ بر ۴۶۰ هزارکیلومتر مربع و دارای ۱۱۴ گونه و ۶۳ زیر گونه و ۱۴ نژاد ازکمیاب‌ترین ماهیان دنیا می باشد که بین کشور های ایران و روسیه و آذربایجان و ترکمنستان و قزاقستان قرار گرفته و۱۲ میلون نفر در حاشیه آن زندگی می‌کنند.

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

دانلود فایل صوتی

اکنون به خاطر استخراج نفت از طرفی و سرریز کردن فاضلاب‌ های شهری از طرف دیگر روز به روز خراب تر و آلوده تر می‌شود، در این بین سهم آذربایجان و قزاقستان به خاطر استخراج نفت از باقی کشورها بیشتر است و البته سهم ایران به خاطر سرریز کردن فاضلاب های شهری و صنعتی و کشاورزی، هر چند روسیه هم با رودخانه ولگا که از ۱۶شهر روسیه می‌گذرد فاضلاب ۱۶ شهر را در آن سرازیر می‌کند.

در همین راستا عنایت اله تورنگ در ۳۰ دی ماه در دهمین کارگروه اقتصادی تولیدی استان مازندران با بیان اینکه بیش از ۷۰ درصد آلودگی‌های دریای خزر از کشور روسیه صورت می‌گیرد دوباره داغ دل کارشناسان محیط زیست را تازه کرد. چندی پیش نیز شبکه الجزیره در طی گزارشی از قزاقستان  اعلام کرد که دریای خزر در سالهای اخیر و بر اثر آلودگی ناشی از عملیات اکتشاف و استخراج نفت در این دریا دچار مشکلات زیست محیطی شده است.

یک مقام قزاقستانی در این‌باره می‌گوید که اوضاع زیست محیطی در این دریا بسیار وخیم و بیشتر شبیه یک فاجعه زیست محیطی شده است. وی افزود اگر کشورهای مشرف بر این دریا گامهای فوری برای نجات حیات دریایی اتخاذ نکنند، نجات آبزیان آن شبه محال خواهد شد. گزارش الجزیره می‌افزاید که این آلودگی موجب کاهش تعداد ماهیان مولد خاویار سیاه که در جهان بسیار باارزش هستند، شده است.

سازمانهای مدافع محیط زیست در برابر این وضعیت با اعلام خطر هشدار دادند که تلاش برای نجات زندگی آبزیان دریای خزر یک تلاش نومیدانه است زیرا عملیات استخراج نفت از این دریا، ثروت آبزیان را در مرحله دوم اهمیت پس از نفت قرار داده است.

کشورهای حاشیه دریای خزر بارها بر سر آلودگی این دریا با یکدیگر مشاجراتی داشته و هر یک تقصیر را به گردن دیگری انداخته اند.براستی معضل کجاست . آیا لاینحل ماندن رژیم حقوقی دریای خزر و مشخص نشدن مرزهای آبی در میان کشورهای حوزه دریای خزر، موجب آلودگی بیشتر دریا شده است؟و یا استخراج نفت و گاز سبب نابودی آبزیان و انقراض نسل جانداران این دریا شده است؟

اما ماهی ها هنوز می میرند

دریای خزر که روزگاری به داشتن ثروت بیکران آبزیان افتخار می‌کرد، هم اکنون شاهد مرگ و نابودی هزاران گونه از ماهیان آن است براساس تحقیقات سازمانهای محیط زیستی به علت آلودگی دریای خزر نسل ۴۰۰ نوع موجود زنده بیولوژیک در خطر است, همچنین در سمپوزیوم بین المللی ماهیان خاوری که در رامسر تشکیل شد وجود فلزات مسموم کننده بر روی بدن, جگر, طحال و گوشت ماهیان خزر تائید گردید.

پیامدهای منفی آلودگی دریای خزر

بنا بر گفته‌های ماهی‌گیرهای اطراف انزلی میزان آلودگی در سال های اخیر به حدی رسیده است که خود آنها از خوردن ماهی‌ها خودداری می کنند و پوست دست‌های آنها نیز دچار ناراحتی و حساسیت شده است. از سویی دیگر شناگرهای بومی هم می گویند: «دیگر نمی شود در آب‌های منطقه شنا کرد و بسیاری از آنها به ناراحتی‌های پوستی گرفتار شدند.»

اما این قسمت قابل لمس موضوع است و بسیاری از آنها از  اثرات فلزات سنگین که از طریق کودهای شیمیایی و فاضلاب‌های بیمارستان‌ها و کارخانه‌ها وارد دریا  می‌شود بی خبر هستند. فلزهای سنگین(شامل کادمیوم ، نیکل ، وانادیوم و سرب) با نیمه‌عمرهای بالا و ماندگاری‌های زیاد‌ در طبیعت به راحتی می‌توانند وارد چرخه غذایی شوند و از این طریق انواع امراض کرونیک و مزمن را در میان مردم منطقه به شیوع دهند. مریضی از طرفی و بیکاری و عدم رونق اقتصادی به خاطر کاهش ماهی‌ها از طرف دیگر خطراتی هستند که مردم گیلان و مازندران را در ۱۰ سال آینده تهدید می‌کنند.

به نظر کارشناسان نابودی ماهیان خاویاری و کاهش خاویار، در سال‌های آینده سبب بیکاری بیشتر مردم سواحل دریای خزر خواهد شد. بیش از ۶ ملیون نفر در سواحل ایران یعنی در استان‌های مازندران، گیلان و گلستان زندگی می‌کنند. تعداد ساحل‌نشینان ایرانی برابر است با مجموعه افراد ساحل نشین دیگر کشورهای حوزه دریای خزر. بسیاری از کشورهای ساحلی اجرای طرح‌های تحقیق و تکثیر و بازسازی ذخایر برخی از گونه‌های نادر جانوری در دریای خزر را بصورت جدی اجرا نمی‌کنند.

به گفته‌ی سازمانهای بین‌المللی، در این خصوص بیشترین اقدام از سوی ایران انجام گرفته است.« صندوق جهانی طبیعت» که بزرگترین تشکل غیردولتی فعال در زمینه بقای حیات وحش در جهان است هشدار داده که طی چند دهه گذشته شمار ماهیان سه گونه اصلی استورژن، هفتاد درصد کاهش پیدا کرده است. کارشناسان محلی به این مسئله هم اشاره می‌کنند با توجه به این‌ که دریای خزر توسط پنج کشور احاطه شده، اجرای هر گونه طرح مربوط این دریا، بایستی با نظر مساعد همه کشورهای ساحلی انجام گیرد.

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»