Saturday, 18 July 2015
16 October 2021
گزارش زمین‌لرزه

«زنگ خطر زمین‌لرزه و فراموشی مقاوم‌سازی آثار تاریخی ایران»

2013 April 24

فیروزه رمضان زاده / رادیو کوچه
سرزمین ایران در یکی از مناطق فعال لرزه‌خیز کره زمین قرار دارد. از این‌رو وقوع زمین‌لرزه هر لحظه آثار تاریخی این کشور را تهدید می‌کند. با وجود وقوع چندین زمین‌لرزه طی چند سال اخیر در شهرهای بم، اردبیل و زلزله‌های اخیر در آذربایجان شرقی، بوشهر، سیستان و بلوچستان و  چند استان دیگر ایران، گویی هنوز زنگ خطر برای مسوولان متولی در ایران به صدا درنیامده است. پس از وقوع هر زمین‌لرزه در ایران، کار‌شناسان بناهای تاریخی همگی هشدار می‌دهند که برای مقاوم‌سازی‌ آثار و بناهای تاریخی ایران اقدامی جدی و اساسی انجام نشده است. آثاری که توان ایستادن در برابر زمین‌لرزه را ندارند و نیازمند مقاوم‌سازی‌ هستند. اما پس از گذشت مدتی بار دیگر موضوع مقاوم‌سازی‌ آثار تاریخی ایران به فراموشی سپرده می‌شود.

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید


طرح‌های مطالعاتی نیمه‌کاره‌
با وجود هشدار‌ها و انتشار بیانیه‌های بسیار از سوی استادان رشته معماری و متخصصان بناهای تاریخی مسوولان متولی در سازمان میراث فرهنگی ایران تاکنون اقدامی اساسی و جدی برای مقاوم‌سازی‌ میراث تاریخی این کشور انجام نداده‌اند.
با وقوع چندین مورد زمین‌لرزه طی چند سال اخیر در شهرهای بم، اردبیل، رودبار و منجیل و زلزله‌های اخیر در آذربایجان شرقی، بوشهر، سیستان و بلوچستان و  چند استان دیگر ایران در چند روز اخیر بار دیگر هشدار کار‌شناسان را نسبت به مقاوم‌سازی‌ و وضعیت نابسامان بافت‌های تاریخی و احتمال تخریب این آثار درپی داشت.

Gozareshe-zaminlarze-240413-1245-002
مازیار کاظمی، مدیر داخلی پیشین محوطه میراث جهانی تخت جمشید در این زمینه به رادیو کوچه می‌گوید: «مبحث مقاوم‌سازی بناهای تاریخی ایران با توجه به قرارگرفتن ایران بر روی گسل‌های فعال، همیشه یکی از دغدغه‌های مهم کار‌شناسان میراث فرهنگی و علاقه‌مندان این عرصه بوده است و بسیاری از بناهای تاریخی از قهر طبیعی زمین‌لرزه در امان نماندند. شاید بتوان گفت که اولین جرقه‌های مبحث مقاوم‌سازی به صورت جدی پس از زلزله بم شکل گرفت و مسوولان سازمان میراث فرهنگی را به فکر فرو برد و مذاکراتی هم با مشاورین متخصص در این مبحث انجام شد و قراردادهایی هم بسته شد. اما با توجه به گستردگی آثار در پهنه کشور و بضاعت مالی نه چندان مساعد سازمان میراث فرهنگی، بسیاری از قراردادهای طرح مطالعاتی مقاوم‌سازی یا نیمه‌کاره‌‌ رها شدند یا اگر طرحی هم آماده شد بودجه لازم برای اجرای آن مهیا نشد یا اگر هم بودجه برای اجرا مهیا شد، جواب‌گوی بسیاری از بناهای تاریخی نبود.»

کار‌شناسان بناهای تاریخی براین باورند که اگر برای حوادث غیرقابل پیش بینی نظیر زمین‌لرزه که هر لحظه میراث تاریخی ایران را تهدید می‌کنند، تدبیری اندیشیده نشود حوادثی شبیه بم در انتظار بناهای تاریخی و حتا نقش‌برجسته‌ها و سنگ‌نگاره‌های باستانی نظیر مجموعه‌ی طاق‌بستان خواهد بود.

این فعال میراث فرهنگی به اولویت‌بندی در مورد مبحث مقاوم‌سازی اشاره کرده و می‌افزاید: «در مورد مبحث مقاوم‌سازی ، ابتدا باید اطلاعات بناهای تاریخی که در پهنه پر خطر زلزله‌خیز کشور قراردارند جمع‌آوری شود. سپس مستندنگاری بناهای تاریخی با روش‌های نوین از جمله «فتوگرامتری» و «اسکن سه بعدی» صورت گیرد تا حداقل در صورت تخریب بنا، مستندات آن برای بازسازی موجود باشد. همچنین مطالعه و بررسی طرح مقاوم‌سازی بناهای تاریخی با الویت‌بندی اجرایی نیز در دستور کار قرار گیرد.
به گفته کاظمی« با توجه به اولویت‌بندی یادشده، موارد اول و دوم به سرعت قابل انجام است و تنها در مرحله تدوین طرح مقاوم‌سازی و اجرایی آن بیشترین زمان و هزینه مورد نیاز است که چنانچه محقق نشود یا با سرعت لازم پیش نرود، حداقل مستندات بناهای تاریخی جمع آوری شده است و در صورت بروز حادثه وتخریب، برای مرمت و بازسازی آن قابل استناد است.»
بیم فروریختن آثار تاریخی با وقوع زمین‌لرزه‌ای دیگر
در پی وقوع زمین‌لرزه ۲۱ مرداد ماه ۱۳۹۱ در کنار ۳۰ هزار واحد مسکونی روستایی و شهری تخریب شده و آسیب دیده بناهایی چون بقعه شیخ شهاب‌الدین اهری و حصار خشتی پیرامون آن، بازار سرپوشیده اهر، خانه دکتر قاسم خان‌اهری، کاروانسرای گویجه بئل و گورادره، خانه امیرارشد و… لرزیدند و آسیب دیدند.

Gozareshe-zaminlarze-240413-1245-004
به گفته رئیس سازمان میراث فرهنگی آذربایجان شرقی برخی از این آثار تا ۴۰ درصد و برخی دیگر تا ۳۰ درصد تخریب شده بودند با این وجود کاروانسرای گویجه بئل در کناره غربی جاده اهر ـ تبریز و نزدیکی گویجه بئل به طور کامل فرو ریختند.
بیشتر بناهای تاریخی نقاط مختلف ایران با استفاده از مصالح بومی ساخته شده‌اند. به گفته کار‌شناسان بناهای تاریخی، استحکام برخی از این بنا‌ها به اندازه‌ای است که حتا با وقوع زمین‌لرزه شش ریشتری آسیب نمی‌بینند ولی برخی دیگر از بناهای تاریخی با یک تکان کوچک فرو می‌ریزند.
کار‌شناسان بناهای تاریخی براین باورند که اگر برای حوادث غیرقابل پیش بینی نظیر زمین‌لرزه که هر لحظه میراث تاریخی ایران را تهدید می‌کنند، تدبیری اندیشیده نشود حوادثی شبیه بم در انتظار بناهای تاریخی و حتا نقش‌برجسته‌ها و سنگ‌نگاره‌های باستانی نظیر مجموعه‌ی طاق‌بستان خواهد بود.
مسوولان و دست اندرکاران حوزه میراث فرهنگی در طول این سال‌ها بیشتر به سمت مرمت بناهای تاریخی پیش رفته‌اند درحالی‌که لازم است هم‌زمان با مرمت یک بنای تاریخی، به مقاوم‌سازی‌ آن در برابر وقوع زمین‌لرزه نیز توجه داشت.
شاهین سپنتا، فعال میراث فرهنگی در این زمینه به رادیو کوچه می‌گوید: «به نظرم در ابتدا باید طرح شناسایی سازه‌های آسیب‌پذیر از زلزله یا سایر پدیده‌های طبیعی پیش‌بینی نشده مثل سیل یا آتش‌سوزی طبیعی یا رانش و ریزش زمین یا طوفان و غیره تهیه شود و بعد سازه‌های تاریخی با در نظر گرفتن قدمت و اهمیت و مخاطرات احتمالی اولویت‌بندی شوند و طرح استحکام‌بخشی و مقاوم‌سازی آن‌ها در دستور کار قرار گیرد. فکر نمی‌کنم در حال حاضر برنامه مدونی برای شناسایی و اولویت‌بندی این بنا‌ها موجود باشد. به موازات آن باید اسکن‌های دقیقی از آثار تاریخی تهیه شود تا در صورت بروز هرگونه حادثه با توجه به مستندات دقیق کار مرمت اصولی انجام شود.»
هر لحظه بیم آن می‌رود که آثار و بناهای تاریخی ایران با وقوع زمین‌لرزه‌ای دیگر فرو ریزند. میراثی که یک شبه پدید نیامده‌اند. آثاری که در طول سده‌ها با پشت سرگذاشتن حوادث بسیار به دست نسل امروز رسیده‌اند.نسل ما نیز وظیفه دارد که افزون بر مقاوم‌سازی بناهای مسکونی مناطق شهری و روستایی رویکردهای پیشگیرانه‌ای برای حفاظت از آثار تاریخی و باستانی در برابر حوادث طبیعی مانند زلزله را به صورت جدی درپیش گیرد. آیا می‌توانیم پس از وقوع زمین‌لرزه‌ای دیگر در ایران، بازار‌ها، دروازه‌ها، پل‌ها و مساجد تاریخی و حتا نقش‌برجسته‌ها و سنگ‌نگاره‌های باستانی را دوباره از نو بسازیم؟

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , , , , , , , , ,