Saturday, 18 July 2015
20 October 2020
پرسه فرهنگی – نگاهی به آداب و رسوم در سال نوی چینی

«به استقبال سال نو در سرزمین چشم بادامی‌ها»

2010 February 15

سیمین / رادیو کوچه

simin@koochehmail.com

فانوس‌های قرمز سراسر شهر را پوشانده‌اند. مقابل درب خانه‌ها، هتل‌ها و مغازه‌ها، گلدان های لیموی زرد که با روبان یا تزئینات کاغذی قرمز تزئین شده‌اند، قرار گرفته‌است. جنبش و هیاهو و موسیقی همه‌جا دیده می‌شود.  گویا موجی از شادی در شهر و محله‌ها در جریان است و حالا حالا خیال ندارد این جا را ترک کند. قرار است سال نو آغاز شود؛ سال نوی چینی….

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

امروز 14 فوریه است و نخستین روز سال نوی چینی که سال «ببر» نام گرفته است. چینی‌ها با جمعیتی در حدود یک میلیارد و سیصد نفر، در خیلی از کشورهای این کره خاکی زندگی می‌کنند و بنا به ویژگی‌های فرهنگی شان در هر کشور محله خاص خودشان را دارند که به «چایناتاون» معروفند. محله چینی‌ها در نیویورک، لندن، کوالالامپور، سنگاپور و هنگ‌گنگ از جمله محله‌های معروف چینی‌ هادر دنیاست. وقتی قدم به این محله‌ها می‌گذارید خود رادر چین احساس می‌کنید چراکه آن‌ها  وابستگی زیادی به فرهنگ و آداب و رسومشان دارند و در هرجای دنیا که باشند با این فرهنگ مانوسند. رستوران‌های چینی، لباس‌های چینی، موسیقی و فیلم‌های چینی و اجناس چینی. (هرچند که این سال‌ها به لطف بیزینس‌من‌های چینی همه مردم دنیا با جنس‌های چینی مانوس شده‌اند!)

از مدت‌ها پیش از آغاز سال نو که البته در چین این آغاز می‌بایست با آغاز فصل بهار همراه باشد و البته امسال چنین نشده است، در کشور چین و محله چینی‌ها در سراسر جهان شور و حال خاصی برپاست. کاسب‌ها چوب حراج به جنس‌هایشان می‌زنند چراکه خانواده‌ها خود را برای خرید سال نو آماده می‌کنند. از فروشگاه‌های جنس‌های تزئینی گرفته تا فروش لباس و ظرف و میوه و سایر خوراکی‌ها.

چینی‌ها هم پیش از آمدن سال نو به خانه تکانی می‌پردازند و انواع خوراکی ها را برای پذیرایی از اعضای خانواده و بستگان در روزهای سال نو آماده می‌کنند.

در فرهنگ چین هم همانند سایر فرهنگ‌های کهن جهان، آداب و رسوم سال نو از قدمت و غنای خاصی برخوردار است. هر عنصری معنای خود را دارد و هر حرکتی با قصد خاصی صورت می‌گیرد.

نخستین چیزی که در این روزها به نظر می‌رسد رنگ قرمزی است که گویی یک نقاش باسلیقه به روی شهر پاشیده است. فانوس‌های قرمز، آویزه‌های قرمز، لباس‌های قرمز و نارنگی‌هایی که در جعبه‌های قرمز فروخته می‌شوند. رنگ‌ها در فرهنگ چین از جایگاه مهمی برخوردار هستند (درباره جایگاه رنگ‌ها در این فرهنگ در برنامه‌ای دیگر سخن خواهم گفت) اما رنگ قرمز برای مردم چین سمبلی از خوشبختی و شادی است. از این رو است که آنان تلاش می‌کنند تا این روزها زنگ قرمز نقش مهمی در زندگی‌شان بازی کند. چینی‌ها برای شب عید نیز لباس قرمز می‌پوشند.

[youtube]http://www.youtube.com/watch?v=RqX_SI_cMjE&NR=1[/youtube]

اگر شانس یا فرصت این را داشته باشید که از نزدیک با زندگی چینی ها یا محله آنان برخورد داشته باشید، حتمن این روزها گلدان‌های بزرگی از درختچه‌های لیموی زرد رنگ را دیده‌اید که در مقابل خانه‌ها، اداره‌ها، هتل‌ها و هر فضای دیگری که به چینی‌ها ربطی پیدا می‌کند، قراداده شده‌اند. این درخت لیموی طلایی که «سی کوا کت» نامیده می‌شود نمادی از ثروت است، علاوه بر آن‌که فرخندگی و مبارکی را نیز برای آنان به ارمغان می‌آورد. «سی‌کوا‌کت» از نظر لغوی معنای لیموی چهارفصل را دارد و از آن رو که میوه‌های زرد آن نماد و سمبلی از طلا است در فرهنگ چین این باور وجود دارد که این درختچه ها می‌تواند با عث جذب ثروت در خانه یا محل کار آنان شود.

و این روزها این درختچه‌ها، به همراه لاکی بامبوهای سبز که بنا به این فرهنگ معنای خوشبختی دارند و باید با روبانی قرمز تزئین شده و هدیه داده شوند هم‌چنین گل‌های داوودی یا مینای زرد که ان هم مفهومی مقدس برای چینی‌ها دارد همه جا دیده می‌شوند.

اما در آستانه سال نو، پس از آن همه تلاش و هیاهو برای به استقبال سال نو رفتن، چینی‌ها رسم دارند که در ساعات پایانی شب سال نو به همراه خانواده به معبد بروند تا در آن‌جا برای سالی که در پیش دارند دعا کنند و سعادت، خوشبختی و سلامت بطلبند. معبد چینی‌ها در این شب تا صبح بر خلاف روال همیشگی باز است تا مردم دسته دسته برای نیایش مراجعه کنند.

نیایش با روشن کردن دسته‌ای عود آغاز و پایان می‌یابد. برخی از راهبان می‌خواهند تا با آب‌های دعا‌خوانده آن‌ها را تبرک کنند. در این شب فال گرفتن هم از جمله آداب مخصوص است. به طور معمول یکی از مراحل جالب نیایش در این شب دانستن سرنوشت در سال جدید با گرفتن فال است. این کار با ظرف استوانه ای که گاهی ساخته شده از بامبوست و شامل چوب‌های بلندی است که شماره‌ای روی هر کدام نوشته شده است، صورت می گیرد.

افراد ظرف را برداشته مقابل معبد زانو زده نیت می‌کنند و آنقدر ظرف را تکان می‌دهند تا یکی از چوب‌ها بیرون می‌افتد. گاهی هم دسته میله‌ها یا چوب‌های داخل ظرف را برمی‌دارند و پس از تمرکز و نیت‌کردن آن‌ها را دسته‌ای داخل ظرف می‌اندازند. یکی از این میله‌ها یا چوب‌ها به طور معمول بالاتر قرار می‌گیرد. طالع‌بین با توجه به شماره‌ای که روی آن قطعه چوب نوشته کاغذی را برمی‌دارد و پیش‌بینی‌هایی را برای سالی که در پیش روست ارایه می‌دهد.

در کنار این برخی اعتقاد دارند که باید سه دور گرد معبد گشت تا هرچه پلیدی و ناکامی است از سرنوشت دور شود و در پایان دور سوم چرخاندن استوانه‌هایی که روی آن سنگ‌هایی انرژی‌زا قرار گرفته‌، انرژی مثبتی را برای آغاز سال جدید منتقل می‌سازد.

در این شب بازار خرید نشانه‌های متبرک شده از معبد نیز داغ است. در یک سینی مجسمه‌ای کوچک و طلایی با عنوان نمادی از ثروت یا سلامتی به همراه چند نارنگی، کیسه‌ای کوچک برنج، چند شکلات و چند پاکت قرمز که سمبل سعادت و سلامتی‌ست برای قراردادن عیدی در آن، قرار می‌دهند. خریداران این سینی را خریده به خانه یا محل کارشان می‌برند تا برایشان برکت و ثروت بیاورد. نیایش تا نیمه شب ادامه می‌یابد و به طور معمول خانواده‌ها تا نیمه شب و آغاز سال در معبد می‌مانند. سال نو با آتش بازی و انفجار ترقه اعلام می‌شود و تا ساعت‌هایی از هر گوشه از شهر صدا و نور شنیده و دیده می‌شود و این پایان چندین روز هیاهو برای آمادگی و استقبال از سال نوست. حالا آرامش برهمه جا حاکم می‌شود و سال نو قدم به فضایی معطر و معنوی می‌گذارد.

از نکات جالب توجه در آداب و رسوم چینی‌ها، حضور پررنگ خانواده است

از نکات جالب توجه در آداب و رسوم چینی‌ها، حضور پررنگ خانواده است. در روزگاری که نقش خانواده در جوامع غربی روزبه روز کم رنگ‌تر می‌شود، تمامی آداب و رسوم در چین با همراهی تمامی اعضای خانواده صورت می‌گیرد و بر احترام به بزرگ‌ترهای خانوداه تاکید می شود.

در شب سال نو صرف شام در کنار تمامی اعضای خانواده از رسوم ضروری این فرهنگ است. چینی‌ها نوعی شیرینی بنام «نیاگا»را که از آرد برنج تهیه می شود و البته بیشتر به یک کیک برنجی شباهت دارد برای این روزها آماده می‌کنند و خوردن آن را در جمع خانوداه نشانه‌ای از دوام زندگی، اتحاد و سعادتمندی اعضای خانواده می‌دانند.

آئین سال نو در چین هم چون مراسم نوروز تا چند روز ادامه دارد و  هر روز آداب و معنای خاص خود را دارد.

چینی‌ها در این چند روز تعطیل هستند و آن‌ها که در شهرهای بزرگ زندگی می‌کنند برای گذراندن روزهای آغازین سال نو به شهرهای محل تولد خود برای پیوستن به سایر اغضای خانواده می‌روند.

روزهای آئین سال نو

براساس تقویم چینی آئین سال نو شامل 15 روزاست:

روز نخست به خوشامدگویی به الهه‌های بهشت و زمین تعلق دارد. بسیاری از چینی‌ها در این روز آشپزی نمی‌کنند و از خوراکی‌هایی که روز پیش آماده کردند، استفاده می‌کنند. بسیاری آن‌ها در این روز از خوردن گوشت نیز پرهیز می‌کنند.

اما روز دوم به دعا‌کردن برای اجداد و درگذشتگان می‌گذرد و در روزهای سوم و چهارم، روز احترام و دید و بازدید به خصوص از خانواده‌ی همسر است.

چینی‌ها در روز پنجم، در خانه می‌مانند و از الهه‌ی ثروت دعوت می‌کنند تا به خانه آنان برود. در این روز چینی‌ها به دید و بازدید نمی‌روند چون معتقدند برای هر دو طرف بد یُمن خواهد بود.

روزهای  ششم تا دهم از این آئین علاوه بر دید و بازدید اقوام و دوستان به  زیارت معابد و اماکن مقدس می‌گذرد. در این روزها چینی‌ها به معابد می‌روند و از خدا و یا الهه‌هایشان طلب سلامتی، خوش‌اقبالی و ثروت می‌کنند.

روز یازدهم تا سیزدهم نیز روزهایی ا‌ست که آن‌ها معتقدند باید غذاهای سبک و ساده خورد تا فرصتی باشد برای استراحت و پاک‌سازی سیستم بدن.

پس از آن در روز چهارهم، برای برگزاری جشن «فانوس» آماده می‌شوند. جشن فانوس در روز پانزدهم برگزار می‌شود. در این روز چینی‌ها ردیفی از شمع را در جلوی خانه‌هایشان روشن می‌کنند و هنگام شب با فانوس‌های زیبایی پشت سر هم مسیری را می‌پیمایند. به طور معمول این فانوس‌های رنگین در برکه‌ها و نهر ها رها می‌شوند. این جشن به واقع یکی از زیباترین آداب سال نوی چینی است.

در روزهای پیش از سال نو هم چنین روزهای آغازین سال اجرای رقص اژدها نیز از جمله آدابی است که نوید بخش آمدن سال نو است.

«رقص اژدها» یکی از کهن‌ترین آیین‌های چینی‌ است که برای ازبین بردن ارواح خبیثه اجرا می‌شود

«رقص اژدها» یکی از کهن‌ترین آیین‌های چینی‌ است که برای ازبین بردن ارواح خبیثه اجرا می‌شود. این نمایش در اماکن عمومی و خیابان‌ها مشاهده می‌شود هرچند که برخی خانواده‌‌ها برای رفع بد‌یمنی و از بین‌بردن ارواح خبیثه، به گروه گرداننده‌‌ی این عروسک‌ها مبلغی را می‌پردازند تا آن‌ها را با آهنگ‌های مخصوص در خانه بچرخانند.

بایدها و نبایدها در سال نوی چینی

اما چینی‌ها به یک سری بایدها و نبایدها هم در آئین‌های سال نو اعتفاد دارند.

آن‌ها معتقدند که باید تمامی فضای خانه را تمیز کرد تا هرگونه بیماری که در سال گذشته به آن مبتلا شدند از خانواده ذور شود هم چنین تمیز کردن اتاق ها از گرد و غبار راه ورود شانس و اقبال را به خانه می گشاید.

نکته دیگر این است که باید پیش از سال نو تمامی قرض‌ها پرداخته شود، هم‌چنین اختلافات خانوادگی، یا با دوستان هم چنین اختلافات در زمینه کاری رفع شود.

آن‌ها معتقدند که باید خانه خود را با گیاهان زنده تزیین کنند که نماد تولد دوباره و رویش است.

هم‌چنین سال نو را با پرتقال و نارنگی که نماد شادی وافر و هم‌چنین شکلات و شیرینی و  8 نوع میوه خشک اغاز کنند چراکه این‌ها نماد خوشی و شیرینی است. (علاوه بر آن‌که عدد 8 عدد خوش‌یمنی برای چینی‌هاست)

آن‌ها هم‌چنین باوردارند که باز نمودن درهاو پنجره ها در نیمه شب باعث می شود که سال کهنه از خانه بیرون برود هم‌چنین باید با ترقه‌بازی در نیمه شب با سال کهنه خداحافظی و به سال نو خوش‌آمد بگویند.

از دیگر بایدها و نبایدهای فرهنگ چین در روز عید این است که تاکید شده اتفاقاتی که در این روز بوقوع می‌پیوندد می‌تواند تاثیرگذار روی بقیه سال باشد بدین جهت باید بسیار مراقب کلام و کردار خود بود ،حتی روی این‌که چه خورده می‌شود و به چه کسانی احترام گذارده شود باید دقت شود.

باید از شستن سر در روز عید اجتناب کرد چراکه اعتقاد براین است که با این کارتمامی خوبی‌ها در سال نو دور می‌شوند.

همین طور این که باید لباسی تازه و نو پوشید و در لباس ها از لباس قرمز که نماد وسمبل شادی و خوشی است استفاده کرد.

احترام گذاردن به اقوام ،همسایگان و دوستان با سخن نیکو، دادن هدیه به کودکان و افراد مجرد در پاکت‌های قرمز نیز از جمله بایدهای سال نوی چینی است.

آن ها معتقدند که در روز نخست سال نو، باید از تمیزنمودن خانه یا کف اتاق دوری کرد چون با این کار شانس دور می‌شود. هم‌چنین از گفتن داستان‌هایی که با ارواح و جن سروکار دارند باید اجتناب شود.

و آخرین نبایدها این که از چاقو و قیچی به این دلیل که شانس واقبال را دور می‌کند استفاده نشود و از کسی پول قرض گزفته نشود.

امید که فرصت این را داشته باشید تا در این روزها اگر در شهر و دیاری که زندگی می‌کنید محله چینی‌ها یا همسایگان چینی وجود دارد،سری به آن‌ها بزنید و در گذراندن روزهای سال نو با آنان همراهی کنید.

سالی سرشار از صلح وزیبایی را برای تمامی مردم جهان به ویژه مردمان کشور پهناور چین در سال ببر ،  آرزو دارم . به قول چینی‌ها «گونگ سی فاچای» (GONG XI FA CAI) (سال نو مبارک)

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , 

۱ Comment