Saturday, 18 July 2015
02 December 2020
کوچه سلامتی

«لوسمی،شایع‌ترین سرطان دوران کودکی»

2013 July 12

دکتر آویده مطمئن‌فر / رادیو کوچه

avideh@kochehmail.com

 «Leukämie»  در آلمانی، از دو واژه یونانی «leukos λευκός» به معنی «سفید»، و «aima αίμα»، به معنای «خون» تشکیل شده است. در قرن نوزدهم، این اصطلاح تنها به یک واقعیت که این بیماری کشنده است اشاره می‌کرده است. نمونه‌ی خون بیماران مبتلا به لوسمی به دلیل افزایش تعداد گلبول‌های سفید خون، سفید رنگ به نظر می‌آید که دلیل نام این سرطان خون است. ما در حال حاضر بسیاری از انواع لوسمی، که هرکدام به درمان خاصی نیاز دارند، را می‌شناسیم. بر اساس آمار جامعه‌ی «لوسمی و لنفوم» کانادا، پرونوستیک لوسمی با نسبت مرگ به مورد بیش از پنجاه درصد بسیار ضعیف است. لوسمی شایع‌ترین و کشنده‌ترین سرطان دوران کودکی است. لوسمی باعث بیست‌و‌شش درصد همه‌ی سرطان‌های دوران کودکی است.

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

لوسمی سرطانی است که منشاء آن در سلول‌های بنیادی مغز استخوان است. مغز استخوان از مواد نرم و اسفنجی تشکیل شده است که در مرکز اکثر استخوان‌هایی که در آن سلول‌های خون تولید می‌شوند به وجود می‌آید. سلول‌های بنیادی مغز استخوان، سلول‌های خونی هستند که هنوز بالغ نشده‌اند و می‌توانند به سلول‌های میلوئید و یا لنفاوی تبدیل شوند.

20130712_Avideh_KoochehSalamati_Leukemia

سلول‌های بنیادی میلوئید به سه نوع مختلف از سلول‌های خونی بالغ تبدیل خواهند شد. سلول‌های قرمز خون که در حمل اکسیژن به بافت‌های بدن نقش دارند، پلاکت‌ها که در لخته شدن خون در رگ‌های خونی آسیب دیده نقش اساسی دارند و از خونریزی جلوگیری می‌کنند و سلول‌های سفید خونی که گرنولوسیت و مونوسیت نامیده می‌شوند و در از بین بردن باکتری‌ها و مبارزه در برابر عفونت نقش اساسی بازی می‌کنند. سلول‌های بنیادی لنفاوی به لنفوسیت‌ها، که نوع دیگری از سلول‌های سفید خون هستند تبدیل می‌شوند و معمولن در گره‌ها و غدد لنفاوی به خصوص در طحال و خون یافت می‌شوند. لنفوسیت‌ها آنتی‌بادی می‌سازند و با عفونت مبارزه می‌کنند.

سرطان خون به دلیل جهش در «دی ان ای» سلول‌های بنیادی مغز استخوان رخ می‌دهد و در مغز استخوان، جایی که سلول‌های بنیادی خون شروع به تولید سلول‌های غیر طبیعی می‌کنند توسعه می‌یابد. این سلول‌های غیر طبیعی به نام سلول‌های مبتلا به لوسمی، به آرامی چند برابر شده و در نهایت تعداد این سلول‌ها از تعداد سلول‌های نرمال زیادتر می‌شود و انجام وظیفه برای سلول‌های سفید، سلول‌های قرمز و پلاکت‌های خون دشوار می‌شود.

هر نوع سرطان خون، بسته به این‌که بیماری به چه سرعت و چگونه توسعه می‌یابد به سطوح دیگر تقسیم‌ می‌شود. انواع مختلف سرطان خون در درجه اول بر اساس نوع سلول‌های بنیادی که از آن‌ها سرچشمه می‌گیرد شناسایی می‌شود. لوسمی میلوئید از سلول‌های غیرطبیعی میلوئید مشتق شده است و لوسمی لنفوئید از سلول‌های غیرطبیعی لنفاوی توسعه می‌یابد. لوسمی حاد معمولن به طور ناگهانی شروع و در عرض چند روز یا هفته توسعه می‌یابد. وقتی که مقدار سلول‌های مبتلا به لوسمی افزایش می‌یابد، خون دیگر نمی‌تواند نقش خود را ایفا کند. لوسمی حاد به سرعت بدتر می‌شود و باید به سرعت درمان شود. لوسمی مزمن کم‌کم طی ماه‌ها یا حتا سال‌ها و در ابتدا بدون هیچ علایمی توسعه می‌یابد. نشانه‌ها به تدریج که تعداد سلول‌های مبتلا به لوسمی در خون و یا در مغز استخوان افزایش می‌یابند شروع می‌شود. چهار نوع اصلی سرطان خون عبارتند از لوسمی حاد لنفوبلاستی (ALL)، لوسمی حاد میلویید (AML)، لوسمی لنفوسیتی مزمن (CLL) و لوسمی مزمن میلویید (CML).

لوسمی منتسب به علت واحدی نیست، بلکه عوامل افزایش خطر ابتلای بسیاری به این بیماری وجود دارد. سن، پرتو درمانی یا شیمی درمانی برای درمان سرطان یا بیماری‌های دیگر، قرار گرفتن در معرض دوزهای بالای پرتو، به عنوان مثال پس از یک حادثه هسته‌ای، قرار گرفتن در معرض مواد شیمیایی مانند بنزن، مصرف سیگار، اختلالات ژنتیکی، مانند سندرم داون یا اختلال ژنتیکی با کروموزوم غیرطبیعی به نام کروموزوم فیلادلفیا، سابقه خانوادگی، یعنی حضور یک ژن معیوب، اختلالات سیستم خون، مانند سندرم میلودیسپلاستی و عفونت‌های ویروسی، به خصوص توسط ویروس تی ـ لمفوتروپیک انسانی (HTLV-I) به عنوان عامل خطر در نظر گرفته می‌شوند، اما متاسفانه گاهی اوقات لوسمی می‌تواند بدون وجود این عوامل خطر رشد کند.

وقتی که سلول‌های سرطانی رشد می‌کنند، نشانه‌های بیماری نیز آشکار می‌شوند و مغز استخوان دیگر نمی‌تواند سلول‌های خون طبیعی مورد نیاز بدن را تولید کند. عدم وجود سلول‌های سفید، گلوبول‌های قرمز و پلاکت‌ها می‌تواند با نشانه‌های مختلفی همراه باشد. در لوسمی حاد، علایم به سرعت ظاهر و بدتر می‌شوند. لوسمی حاد لنفوبلاستیک (ALL) و لوسمی حاد میلویید (AML) ممکن است باعث عدم وجود سلول‌های عادی سفید، یعنی نوتروپنی شود که ما را بیش‌تر در معرض خطر عفونت قرار می‌دهد. اگر ما کمتر از حد معمول سلول‌های قرمز خون داشته باشیم، کم‌خونی باعث احساس خستگی، تنگی نفس و رنگ پریده‌گی می‌شود. کمبود پلاکت به ترومبوسیتوپنی، یعنی خونریزی غیر معمول منجر می‌شود. در این صورت ما ممکن است بیش‌تر مستعد به ابتلا به کبودی و هم‌چنین لکه‌های کوچک قرمز یا بنفش بر روی پوست، به خصوص روی بازوها و ساق پاها باشیم.

سرطان خون به دلیل جهش در «دی ان ای» سلول‌های بنیادی مغز استخوان رخ می‌دهد و در مغز استخوان، جایی که سلول‌های بنیادی خون شروع به تولید سلول‌های غیر طبیعی می‌کنند توسعه می‌یابد

سایر علایم لوسمی حاد عبارت‌اند از تب، کاهش وزن غیر قابل توضیح، ناخوشی به طور کلی، احساس گلو درد، تورم لثه‌ها، تعریق شدید شبانه، سردرد، استفراغ، تار دیدن، درد استخوان‌ها یا مفاصل و بزرگ شدن بدون درد گره‌های لنفاوی. اغلب این علایم تنها به سرطان خون مربوط نیستند و ممکن است با دیگر مشکلات سلامتی، مانند آنفولانزا یا عفونت ایجاد شوند. تجزیه و تحلیل بیش‌تر و آزمایش خون برای تایید تشخیص سرطان خون مورد نیاز است.

در مراحل اولیه لوسمی لنفوسیتی مزمن (CLL) و لوسمی مزمن میلویید (CML)، سلول‌های سرطانی می‌توانند به طور معمول عمل کنند و عمل‌کرد آن‌ها تقریبن هیچ نشانه‌ای ایجاد نمی‌کند. این لوسمی تقریبن هرگز کودکان را در بر نمی‌گیرد و هنگامی که علایم رخ می‌دهند، معمولن در ابتدا خفیف هستند و به تدریج گسترش می‌یابند. نشانه‌های سرطان خون مزمن ممکن است خستگی، از دست دادن اشتها، کاهش وزن غیر قابل توضیح، خونریزی، کبودی و عفونت‌های مکرر باشد.

محققان دانشگاه آزاد بروکسل و دانشگاه کاتولیک لوون در بلژیک، یک عامل جدید در توسعه ابتلا به لوسمی حاد لنفوبلاستیک را کشف کرده‌اند. این نوع لوسمی عمدتن کودکان را تحت تأثیر قرار می‌دهد. این محققان دریافته‌اند که وقتی که ژن PTPN2 مختل می‌شود به سلول‌های سرطانی اجازه می‌دهد که مدت طولانی‌تری زنده بمانند و سریع‌تر رشد کنند. مطالعه نشان داده است که شواهد ژنتیکی و کارکردی وجود دارند که PTPN2 نقش سرکوب‌گر تومور را دارد.

و اما خبر بسیار عالی این است که دکتر «اوکان» و هم‌کارانش از سابان، موسسه تحقیقات کودکان بیمارستان لس‌آنجلس توانسته‌اند یک مایع بسیار خالص از پروتیین CD19-L انسانی بسازند. CD19-L اولین پروتیین نو ترکیب انسانی است که فعالیت‌های ضد لوسمی در برابر شکل B لوسمی حاد لنفوبلاستیک دارد. شکل B لوسمی حاد لنفوبلاستیک رایج‌ترین شکل از سرطان دوران کودکی و دومین شکل سرطان خون حاد رایج در بزرگ‌سالان است. این پروتیین نو ترکیب نه تنها به سلول‌های سرطان خون انتخاب اتصالی نشان می‌دهد، بلکه باعث تخریب سریع خود آن‌ها در مدت ۲۴ ساعت می‌شود. حتا مهم‌تر، CD19-L  سلول‌های سرطان خون که در برابر هر دو داروهای شیمی درمانی و پرتو درمانی استاندارد بسیار مقاوم بودند را نیز کشته است.

درمان سرطان خون می‌تواند به مشکلات سلامتی دیگر منجر شود. بیماران به مراقبت‌های حمایتی در قبل، حین و بعد از درمان نیاز فراوان دارند. کنترل درد، عفونت و دیگر عوارض جانبی درمان برای بیماران مبتلا به لوسمی نیاز به یک محیط بسیار حمایت‌کننده دارد. از آن‌جا که عفونت می‌تواند پی‌آمدهای جدی برای بیماران تحت درمان سرطان خون داشته باشد، ممکن است که آن‌ها به دور ماندن از جمعیت و حتا خانواده نزدیک خود نیاز داشته باشند. این جدایی می‌تواند نتیجه بسیار جدی از نظر عاطفی برای بیماران، خصوصن در زمانی که آن‌ها نیاز بیش‌تری به دوستان و نزدیکان خود دارند هم‌راه داشته باشد.

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , ,