شنبه, ۲۷ تیر ۱۳۹۴
11 September 2016
خاطرات و سنت‌های پاییزی

«جشن مهرگان و ایرانیان»

۱۳۹۲ مهر ۱۰

شهرزاد  کریمی / رادیو کوچه

«جشن مهرگان» بزرگ‌ترین جشن ایرانیان بعد از نوروز است. امروز هم «جشن مهرگان» بیش از دیگر جشن‌های باستانی در بین عموم ایرانیان شناخته شده است.

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

در سال‌های اخیر در خارج از ایران بیش از سال‌های گذشته این جشن گرامی داشته می‌شود. طول مدت جشن مهرگان شش روز از روزهای نخستین پاییز است. معمولن اولین روز مطابق با روز دهم مهر می‌باشد.

نخستین روز جشن «مهرگان عامه» و آخرین روز جشن «مهرگان خاصه» می‌نامند. در زمان ساسانیان بر این باور بودند که اهورا‌مزدا یاقوت را در روز نوروز و زبرجد را در روز مهرگان آفریده ‌است و از دیر باز ایرانیان بر این باور بودند که در این روز «کاوه آهنگر» علیه «ضحاک» به پاخواست و «فریدون» بر اژی‌دهاک «ضحاک» غلبه کرد. گفته می‌شود که عظمت و بزرگی برگزاری این جشن دست کمی از نوروز در ایران باستان نداشته است.

2

این رویداد هم مانند بسیاری از جشن‌های باستانی ایران علاوه بر ریشه‌های مذهبی ریشه و دلایلی فصلی و طبیعی هم دارد. و به همین دلیل علاوه بر زرتشتیان این جشن‌ها و همین طور جشن مهرگان مورد اقبال سایر ایرانیان نیز هست. قدمت این جشن بزرگ به پیش از هخامنشیان بازمی‌گردد. گفته شده که مهرگان دارای چهارهزار سال ریشه تاریخی است. نقل تاریخی دیگری بیان می‌کند که دلیل برگزاری جشن مهرگان در آغاز مهرماه و اصولن نام‌گذاری نخستین ماه فصل پاییز به نام مهر، در این است که در دوره‌هایی از دوران باستان و از جمله در عصر هخامنشی، آغاز پاییز، آغاز سال نو بوده است و از همین روی نخستین ماه سال را به نام مهر منسوب کرده‌اند. مهرگان هم‌چون نوروز دارای اعتدال کیهانی است. اندازه شب و روز در مهر برابر می‌شود و شاید از همین رو این ماه را به نام مهر که ایزد داوری و عدالت و دادگستری است گذاشته‌اند. هم‌چنین مهر برابر است با پایان فصل برداشت کشاورزی. از این رو زمان مناسبی برای جشن و شادی و استراحت کشاورزان در دوران کهن بوده است.

3

همان طورکه می‌بینیم برای وجود چنین جشنی در تاریخ دلایل زیادی برشمرده شده است. دینی، تاریخی و فصلی. در واقع همه این‌ها می‌تواند سبب به وجود آمدن این جشن باشد. در طول تاریخ انسان‌ها به نسبت شرایط تاریخی و اتفاقات یا رسومی که به هر دلیلی اضافه می‌شد و هم‌چنین تغییراتی که در ادیان و خرده فرهنگ‌هایشان ایجاد می‌شده، دلیلی و سببی برای برگزاری جشن‌های باستانی خود می‌یافتند و یا به آن اضافه می‌کردند. انسان‌ها نیاز به شادی و دورهم بودن داشتند، خصوصن پس از اتفاقاتی چون برداشت محصول یا پایان زمستان‌های سخت و طاقت فرسا و شروع بهار.‌ گاه هم‌زمان شدن جشن‌ها با یک رویداد بزرگ، مثلن شکست یک دشمن و یا مرگ قهرمانی بزرگ باعث می‌شد دلیلی دیگر به جشن افزوده شود و‌ گاه این موضوع تا سال ها به یاد مردم می‌ماند و کم کم جزیی جدایی ناپذیر می‌شد.

جشن مهرگان این روز‌ها بین ایرانیان غیر زرتشتی هم دارای محبوبیت شده است و روز به روز به تعداد برگزارکنندگان و شرکت‌کنندگان آن افزوده می‌شود. علاوه بر این‌که امروز این جشن یکی از راه‌های دورهم بودن ایرانیان در خارج ایران و در شهرهای مختلف جهان شده، یکی از راه‌های معرفی فرهنگ ایرانی غیراسلامی به جامعه جهانی نیز هست.

4

پس از انقلاب و خصوصن در سال‌های اخیر که ایرانیان به واسطه ظلم‌ها و نقض حقوق بشر در کشور توسط رژیم جمهوری اسلامی مورد ظلم و ستم قرار گرفته و گروه‌های مخالف فراوانی را تشکیل دادند پرداختن به جشن‌هایی که ریشه اسلامی ندارد در واقع نوعی مقابله به‌مثل در برابر رژیم شده است. رژیمی که از اصل و اساس با برگزاری این‌گونه جشن‌ها توسط ایرانیان غیر زرتشتی مخالفت کرده و می‌کند. و البته اجازه هیچ‌گونه تبلیغ و حتا اطلاع‌رسانی درباره این جشن‌ها به جوانان و مردم نمی‌دهد. نه در کتاب‌های درسی و نه در رادیو تلویزیون و دیگر رسانه‌های داخلی.

 تا سال‌ها حتا خبری از نام این جشن‌ها نبود. جز نوروز باستانی که آن هم به دلیل ریشه عمیق فرهنگی که در میان مردم داشته و دارد جدا کردنش عملن غیرممکن بوده و هست. امروز با توجه به اقبال فراوان مردم و خصوصن جوان‌ها به این جشن‌ها و البته مهرگان گه‌گاه در مجلات و روزنامه‌ها یا رادیو و تلویزیون اشاراتی می‌شود و البته به عنوان جشن باستانی زرتشتیان و نه مسلمان‌هاو همه ایرانیان.

این‌روزها ایرانیان چون گذشتگان خود فارغ از هر ریشه تاریخی و مذهبی دیگری که این جشن‌ها دارد با دلایل روزگار نوین خود دور هم جمع می‌شوند و این جشن‌ها را برگزار می‌کنند.

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , , , , , ,