Saturday, 18 July 2015
26 November 2020
ایران امروز

«ناکارآمدی طرح شبنم در روند واردات کالا»

2013 November 23

روشنک آسترکی/ رادیو کوچه

 

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

 «طرح شبنم» یکی از گزینه‌هایی است که وزیر صنعت، معدن و تجارت دولت یازدهم برای تسهیل تجارت و در جهت مقررات‌زدایی تاکید فراوانی بر حذف آن دارد. محمدرضا نعمت‌زاده بار‌ها طرح شبنم را مجوز رسمی برای قاچاق توصیف کرده و همین تاکید‌ها موجب شد تا در گام نخست الزام آن در ثبت‌سفارش کالاهای اولویت ۱۰ برداشته شود.

وزیر صنعت، معدن و تجارت تاکید می‌کند که محدودیت و ایجاد مقررات زاید کمکی به بهبود صادرات و واردات کشور نمی‌کند و نه‌ تنها‌ همه مقررات و مدارک زاید باید حذف شوند، بلکه باید تنها عامل کنترل واردات تعرفه باشد.

طرح شبنم چیست؟

 در تبلیغ و معرفی طرح شبنم آمده است، مردم با کمک طرح شبکه بازرسی و نظارت مردمی (شبنم)، می‌توانند تنها با داشتن یک گوشی تلفن همراه علاوه بر اطمینان از اصالت کالای خریداری شده، به شناسایی عوامل توزیع کالای قاچاق و جعلی هم کمک کنند.

 شبکه بازرسی و نظارت مردمی که به اختصار شبنم معرفی شده، طرحی است که با پیشنهاد و پیگیری ستاد مرکزی مبارزه با قاچاق کالا و ارز در وزارت صنعت، معدن و تجارت به منظور شفاف‌سازی گردش کالا و اطلاع از اصالت و قاچاق نبودن آن استفاده می‌شود. در واقع با نصب یک بارکد دوبعدی بر روی کالاست که می‌توان کالای اصلی از تقلبی و قاچاق را شناسایی کرد.

1

 شناسایی کالای اصلی از تقلبی با یک گوشی تلفن همراه که نرم‌افزار مربوطه در آن نصب شده‌ باشد، قابل انجام است.

 روش‌های دیگر برای اطمینان از اصالت کالا، پیامک کردن کد مندرج در برچسب شبنم، استفاده از تلفن گویا و درگاه اینترنتی این سامانه‌ است.

 مشتری می‌تواند اطلاعات روی کالا را با اطلاعات دریافتی از سامانه تطبیق دهد و در صورت مغایرت، به سیستم بازرسی گزارش دهد. سیستم بازرسی فروشگاه هدف را مورد بازرسی قرار می‌دهد و در صورت تایید تخلف با متخلفان برخورد قانونی خواهد شد.

 بارکد‌ها به دلیل سرعت، دقت و فواید زیاد خود، در کشورهای توسعه یافته بسیار پرکاربرد شده است. کاهش خطا در ورود اطلاعات و تقسیم‌بندی آن‌ها، سرعت بالای پردازش، دسترسی آسان و سریع به جزییات و اطلاعات و رهگیری و پیگیری کالا در سطح عرضه از مهم‌ترین فواید بارکد دوبعدی است.

شبکه بازرسی و نظارت مردمی که به اختصار شبنم معرفی شده، طرحی است که به منظور شفاف‌سازی گردش کالا و اطلاع از اصالت و قاچاق نبودن آن استفاده می‌شود

 در سال ۱۹۹۴ یک شرکت ژاپنی بارکد دوبعدی معروف به QR را طراحی و ارایه کرد، بارکدهای QR متشکل از ماتریکس‌های دوبعدی است. این دو حرف مخفف عبارت «Quick Response» به معنی پاسخ سریع است و این نام‌گذاری به دلیل رمزگشایی سریعی است که کدهای آن فراهم می‌کند.

در حال حاضر این بارکد در بیشتر کشورهای توسعه یافته مانند ژاپن، آمریکا، کانادا و… استفاده می‌شود و کاربردهای متنوعی نیز یافته است.

بارکدهای QR امروز جای خود را در صفحات و لینک‌های مرتبط با خبر نشریات و روزنامه‌ها، کارت‌های ویزیت، اطلاعات مربوط به آثار فرهنگی و تاریخی، بیلبورد‌ها و بنرهای تبلیغاتی، اتوبوس‌ها، فروشگاه‌ها و حتی قطعات تولیدی شرکت‌ها پیدا کرده‌اند.

 ردیابی کالا‌ها، ارایه اطلاعات به مشتریان، ارباب رجوع و گردش‌گران، تبدیل متن و پیامک‌های نوشتاری سایت‌ها و انتقال آسان آن‌ها، پیگیری آسان و سریع در موضوع‌های مختلف با هم‌کاری استفاده کنندگان تلفن همراه، هدایت به پایگاه‌های اطلاع رسانی استفاده کنندگان تلفن همراه، استفاده به عنوان ابزار تبلیغاتی در مکان‌های مختلف و موارد مختلف، استفاده در امور پزشکی و نجات بیماران، پیگیری درخواست‌های تجاری و بازرگانی، اطلاع‌رسانی خلاقانه و…. نیز بخش دیگری از کاربردهای این بارکد‌ها است.

طرح شبنم نیز با الهام از این بارکد دوبعدی در کشورمان اجرا شد و طراحان آن اهداف طرح شبنم را تقویت امکان سیاست‌گذاری و کنترل دولت در بخش کالا و خدمات، تسهیل در اجرایی شدن سیاست‌های ویژه دولت در کنترل بازار، اطمینان مردم از نقش موثر دولت در حوزه کالا‌ها و خدمات، افزایش امنیت و جلوگیری از توزیع کالای قاچاق، جلوگیری از تولید و توزیع کالای جعلی معرفی کرده‌اند.

 مهم‌ترین هدف طرح شبنم، نظارت مردمی بر شبکه توزیع کالا‌ها در سطح عرضه و در سراسر کشور است، طراحان این بارکد معتقدند این بارکد دوبعدی می‌تواند این امکان را فراهم کند تا همه مردم ایران به عنوان بازرس بر روند توزیع کالا و خدمات در کشور نظارت کنند و جایی برای کالای قاچاق و تقلبی در کشور وجود نخواهد داشت.

2

 ناکارآمدی طرح شبنم

 هر چند این طرح با هدف ایجاد مزایا برای مصرف‌کنندگان، فروشندگان و حتی مجموعه‌های نظارتی و مدیریتی آغاز به کار کرد اما هم اکنون بر سر کارکرد این طرح بحث زیادی مطرح است و بسیاری از کار‌شناسان این طرح را ایرادی بر نظام واردات کشور می‌دانند.

 در همین زمینه «جهانگیر حسین‌زاده»، کار‌شناس مسایل گمرکی معتقد است طرح شبنم علاوه بر افزایش ایستگاه‌های کاری در گمرک و طولانی شدن زنجیره واردات، با افزایش هزینه موجب بالا رفتن قیمت‌ها می‌شود. وی می‌افزاید: با توجه به این‌که کالاهای مربوط به یک فقره ثبت‌سفارش اغلب در چند مرحله وارد کشور می‌شود و امکان انصراف از واردات کامل نیز وجود دارد اما واردکنندگان ملزم به پرداخت کل وجه خرید بارکد طرح شبنم هستند، لذا این موضوع سبب افزایش هزینه‌ها می‌شود. وی با بیان این‌که افزایش هزینه‌ها نیز با اهداف و شاخص‌های بهبود فضای کسب و کار تناقض دارد، تصریح کرد: طرح شبنم ایستگاه‌های کاری در گمرک را افزایش می‌دهد و بنابه اعلام سازمان‌های جهانی گمرک و تجارت، هر روز توقف بیشتر کالا در گمرک معادل یک درصد حقوق و عوارض گمرکی است که به واردکنندگان کالا به‌ویژه واردکنندگان کالاهای واسطه‌ای و مواد اولیه تحمیل می‌شود.

همچنین «اله‌وردی دهقانی»، عضو کمیسیون صنایع و معادن مجلس ضمن ناکارآمد خواندن طرح شبنم گفت: «برای جلوگیری از قاچاق کالا باید سیستم‌های مورد نظر مکانیزه شده و تسهیل‌گری را در مبادلات تجاری فراهم آوریم. وی افزود: طرح شبنم در کنار کلیات خوب و کار‌شناسانه آن معایب بسیار زیادی را در بر داشته است و هولوگرام‌های این طرح در سراسر کشور براحتی خرید و فروش می‌شده و در اختیار هر فردی قرار می‌گرفت.»

هر چند این طرح با هدف ایجاد مزایا برای مصرف‌کنندگان، فروشندگان آغاز به کار کرد اما هم اکنون بر سر کارکرد این طرح بحث زیادی مطرح و بسیاری این طرح را ایرادی بر نظام واردات کشور می‌دانند

همچنین تحقیقات نشان می‌دهد که عملیات اجرایی کد رهگیری شبنم در سطح بازار با تردید و تامل‌هایی همراه بوده، زیرا در صورت تعمیم طرح شبنم به تمامی اقلام کالایی و بدون ایجاد ارتباط آن با سیستم‌های مالیاتی و فرآیندهای گمرکی، احتمال موفقیت سیستماتیک آن را کاهش داده و نتایج آن به بازرسی‌های موردی فعلی تنزل خواهد یافت. در نتیجه امکان توفیق در سیستم‌های رهگیری جدا از مبدا به‌طور فراگیر، کمتر فراهم است و صرفا در صورت ایجاد ارتباط دوسویه و تعاملی در هر دو سوی فرآیند تامین و توزیع، بهترین نتیجه حاصل خواهد شد.

بنابراین تا تحقق شرایط فوق، مناسب‌ترین روش کنترل و تنظیم بازار کماکان باید بهره‌گیری از ابزارهای مکانیزه در چارچوب سیستم‌های نوین توزیع و فروش و مکانیزم‌های بازار با همکاری تشکل‌های صنفی و با استفاده از روش‌های عملی و موجود پیش‌بینی عرضه و تقاضای بازار از طریق کنترل و مدیریت هوشمندانه تنظیم بازار است.

گفتنی است حجم قاچاق در دولت هشتم حدود ۵ میلیارد دلار بوده، در حالی که با وجود طرح‌های بازدارنده‌ای مانند شبنم، حجم قاچاق در دولت دهم به حدود ۲۰ میلیارد دلار رسیده است که این آمار نشان دهنده نا‌موفق بودن طرح شبنم در روند واردات کالا می‌باشد چرا که سیستم برچسب‌زنی به صورت دستی در گمرک یا خارج از آن و حتی قبل از ورود به گمرک در کشور مبدا، به صورت دستی است که ضمن امکان جعل و جابه‌جایی زمان زیادی نیز لازم دارد.

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , ,