Saturday, 18 July 2015
28 November 2020
کوچه سلامتی

«تقویت سیستم ایمنی بدن»

2013 November 23

دکتر آویده مطمئن فر / رادیو کوچه

avideh@koochehmail.com

 در این برنامه کوچه سلامتی من تلاش خواهم کرد تا به سوال‌هایی در مورد چگونگی تقویت قدرت ایمنی بدن برای حفظ بهتر سلامت خود در برابر عفونت‌های گوناگون جواب بدهم. در این برنامه در مورد آلرژی، یا بیماری‌های خود ایمنی  مانند آرتریت روماتوئید و اسکلروز متعدد صحبت نخواهیم کرد و فقط چگونگی مراقبت از سیستم ایمنی بدن مورد بحث قرار خواهد گرفت.

در علوم زیست شناسی، توانایی ایمنی به توانایی بدن در دفاع در برابر تهدیدهای متفاوت که عملکرد مناسب و یا بقا را به خطر می‌اندازد اشاره می‌شود. تهدید می‌تواند از سه نوع باشد. تهدید میکروبی که می‌تواند شامل ویروس‌ها، باکتری‌ها، قارچ‌ها، و انگل‌ها باشد. تهدید سلول‌های سرطانی و یا تهدید توسط یک جسم خارجی که می‌تواند شامل یک خار کوچک و یا یک عضو پیوندی باشد.

تضعیف سیستم ایمنی بدن با توجه به سن و یا بیماری و این‌که بدن به عفونت آسیب پذیرتر می‌شود از مدت‌های طولانی شناخته شده است. و ما می‌دانیم که یک آنفلوآنزای معمولی می‌تواند منجر به ذات الریه شود و سپس کشنده باشد. هم‌چنین، ما نیز می‌دانیم که برخی از بزرگ‌سالان به ظاهر سالم هستند و مقدار طبیعی از سلول‌های ایمنی دارند اغلب به  عفونت‌هایی مانند سرماخوردگی یا اسهال و استفراغ  مبتلا می‌شوند. و در مقابل، تحت شرایط مشابه، برخی دیگر مقاوم‌تر هستند. من با این باورم که تفاوت به طور عمده در شیوه زندگی افراد یافت می‌شود. در واقع، داده‌های  بسیاری از مطالعات اپیدمیولوژیک نشان می‌دهد که رژیم غذایی، سیگار کشیدن، خواب، فعالیت بدنی، سطح استرس، کیفیت روابط انسانی و محیط زندگی تاثیر زیادی در کیفیت پاسخ ایمنی بدن دارد.

 بنابراین، بهداشت و ایمنی رابطه بسیار نزدیکی با هم دارند و مراقبت روزانه از سلامت خود می‌تواند ایمنی را بهبود بخشد، و بالعکس شیوه زندگی با عوامل خطر بالا برای سلامتی می‌تواند سطح ایمنی بدن را به شدت کاهش دهد.

این سیستم ایمنی است که مبارزه در برابر عفونت‌های شایع مانند سرماخوردگی و آنفولانزا، و مبارزات طولانی مدت در برابر سرطان را میسر می‌سازد. داشتن یک سیستم ایمنی سالم نه تنها نشانه سلامت، بلکه تضمین کننده زندگی است.  بدون یک سیستم ایمنی، کوچک‌ترین میکروب مبتذل موجود در هوا یا آب می‌تواند برای ما کشنده باشد.

دانشمندان هنوز به خوبی نمی‌دانند که ویژگی‌های یک پاسخ ایمنی مطلوب چیست ولی می‌دانند که سیستم ایمنی بدن  از طریق یک سیستم ارتباطی پیچیده با تقریبن تمام قسمت‌های بدن مرتبط است.

1 20131122_Avideh_KoochehSalamati_SystemImmunitaire_Pic2

خستگی مداوم، که اغلب استرس مزمن و یا کمبود خواب را پنهان می‌کند، دو عامل تضعیف ایمنی به حساب می‌روند.
استعداد ابتلا به عفونت‌ها، که می‌تواند شامل سرماخوردگی‌های مکرر، عفونت‌های دستگاه ادراری، جوش، تاول، تب‌خال، واژینیت مکرر، زگیل، و غیره باشد، از علایم تضعیف سیستم ایمنی به شمار می‌روند. زخم‌هایی که در یک مدت زمان متناسب التیام نمی‌یابد نیز یکی دیگر از علایم تضعیف سیستم ایمنی است.

افرادی که توسط یک بیماری مزمن یا جدی مانند دیابت، بیماری‌های ریه، اختلال قلبی و عروقی، بیماری کلیه، سرطان، عفونت با «ویروس نقص ایمنی انسانیHIV»، و غیره تضعیف شده‌اند در معرض خطر بیشتری قرار دارند. افرادی که با شیمی درمانی تحت درمان هستند نیز به طور کلی از یک سیستم ایمنی تضعیف شده توسط این درمان رنج می‌برند. در افراد مسن‌تر که به طور کلی سیستم ایمنی آن‌ها پاسخ کندتر و ضعیف‌تری به عفونت نشان می‌دهد توضیح می‌دهد که چرا واکسن در آن‌ها کمتر موثر است.

سوء تغذیه، رژیم غذایی نامتعادل در کمیت یا کیفیت مهم‌ترین علت کمبود ایمنی بدن در سراسر جهان است. عدم فعالیت بدنی، و یا ورزش بیش از حد، کمبود خواب، استرس مزمن، قرار گرفتن در معرض مواد سمی، از جمله استفاده از مواد شیمیایی تمیز کننده خانگی، علف‌کش‌ها بر روی چمن، و مصرف میوه‌ها و سبزیجات آلوده به حشره‌کش، قرارگرفتن در معرض آلاینده‌های هوا در فضای باز داخل اماکن مانند قارچ‌ها، باکتری‌ها، تنباکو و گازهای حاصل از احتراق از علل کاهش دهنده ایمنی بدن به شمار می‌روند. اضافه وزن و چاقی نیز در کاهش توانایی‌های سیستم ایمنی بدن بی تاثیر نیست. مطالعات حتا نشان داده است که چاقی، افزایش خطر ابتلا به برخی از میکروب‌های خاص مانند آنفلوانزا  (مسوول گریپ) و هلیکوباکتر پیلوری که با زخم‌های گوارشی همراه است، را افزایش می‌دهد. تغییرات هورمونی و افزایش مواد التهاب‌آور ممکن است در این مورد نقش داشته باشد.

سوء تغذیه، رژیم غذایی نامتعادل در کمیت یا کیفیت مهم‌ترین علت کمبود ایمنی بدن در سراسر جهان است

در حالی که سوء تغذیه جدی با کمبود پروتیین و کالری، علت اصلی کمبود ایمنی است و به طور عمده در شرایط فقر و قحطی وجود دارد، یک رژیم غذایی سالم با توجه به دانش کنونی، بهترین فرصت را برای حفظ یک سیستم ایمنی قوی فراهم می‌کند. در کشورهای صنعتی، کمبود ویتامین‌ها و مواد معدنی شایع‌تر است. محبوبیت به اصطلاح «جانک فود» تا حدودی این پدیده را توضیح می‌دهد. مطالعات در حیوانات نشان داده است که کمبود عناصری مانند روی، سلنیوم، آهن، مس، کلسیم، اسید فولیک و ویتامین های A، B6، C و E2، 3 در عمل‌کرد ایمنی بدن اختلال تولید می‌کند.

 اصول اساسی یک رژیم غذایی متعادل، مصرف روزانه وعده‌های کافی از میوه‌ها و سبزیجات، پروتیین و چربی‌های خوب است. برای تحریک سیستم ایمنی بدن، به نظر می‌رسد که برخی از سبزیجات موثرتر باشند. قارچ‌ها، از جمله shiitake و قارچ صدفی شکل، پلوروت از این دسته سبزیجات هستند. سیر، پیاز و موسیر نیز برای خواص ضد میکروبی آن‌ها ترجیح داده می‌شوند.

اگر شما نشانه‌ای از ضعف سیستم ایمنی بدن احساس می‌کنید، این مفید خواهد بود که برای گرفتن یک آزمایش خون  به پزشک خود مراجعه کنید و برای ارزیابی عادات تغذیه‌ای با یک متخصص تغذیه مشورت کنید.

بسیاری از ما مزایای فعالیت بدنی متوسط منظم را می‌دانیم. بهبود جسمانی قلبی و عروقی، حفظ توده عضلانی خوب، کنترل فشار خون، کنترل وزن و کاهش عوامل خطر مختلف مرتبط با بیماری‌های مزمن از جمله فواید فعالیت بدنی متوسط منظم است. علاوه بر این ارتقا سلامت کلی خوب، ممکن است که ورزش تاثیر مستقیم بر ایمنی نیز داشته باشد. با بهبود گردش خون، ورزش جریان مواد مختلف سیستم ایمنی بدن را به راحتی میسر می‌سازد. این گردش خون برای جلوگیری از عفونت زخم‌ها، به عنوان مثال ضروری است. علاوه بر این، برخی از اجزای سیستم ایمنی با فعالیت بدنی تولید می‌شود. در افراد مسن، برخی از مطالعات نشان می‌دهد که ورزش منظم از سقوط توابع سیستم ایمنی جلوگیری می‌کند.

استرس مزمن، بدون شک، اثرات مضری بر سلامت دارد. در واقع، پژوهش‌گرانی که به پیدا کردن ارتباط بین استرس و سیستم ایمنی هستند، اثرات استرس کوتاه مدت را مطالعه نمی‌کنند و اثرات استرس مکرر و ثابت، به عنوان مثال، تعادل خواسته‌های زندگی، کاری، خانواده و یا مراقبت از یکی از بستگان بیمار، را مورد مطالعه قرار می‌دهند.

 استرس باعث آزاد شدن هورمون‌های استرس مانند کورتیزول و آدرنالین است. این هورمون‌ها در کوتاه مدت بسیار مفید هستند، اما اگر برای مدت طولانی در بدن تولید شوند مضر خواهند بود زیرا به طور مستقیم پاسخ ایمنی مناسب را با مهار تولید سیتوکین‌ها تحت تاثیر قرار می‌دهند.

 برخی از مطالعات نشان داده‌اند که افرادی که از یک بیمار مبتلا به آلزایمر مراقبت می‌کنند سطح بالاتری از کورتیزول دارند و در پاسخ به واکسن گریپ کمتر آنتی بادی تولید می‌کنند. محققان هم چنین یافته‌اند که اثر این استرس بر ایمنی  به طور معکوس با حمایت اطرافیان شخصی که از بیمار حمایت می‌کند متناسب است.

برای کاهش سطح استرس، بهتر است که موقعیت‌هایی که باعث تنش هستند شناسایی شده و به دنبال راه‌هایی برای  مدیریت بهتر آن بود تا اجتناب از آن‌ها. مشاوره با یک روانشناس و یا روان درمان‌گر می‌تواند کمک بزرگی را فراهم کند.

 خواب کافی یعنی حداقل به طور متوسط هفت ساعت در شب، همچنین زمانی برای استراحت، اجتناب از سیگار و دود دست دوم، حفظ وزن سالم، به حداقل رساندن خطر ابتلا به مسمومیت غذایی با در نظر گرفتن اقدامات احتیاطی مناسب،  اقدامات پیش‌گیرانه اسهال و استفراغ در هنگام سفر، محافظت از خود در برابر عفونت‌های منتقله از راه جنسی، انجام آزمایشات پزشکی مناسب، واکسن‌های توصیه شده بر اساس سن، استفاده از محصولات خانگی و مواد شوینده میوه و سبزیجات که حاوی کمترین مقدار مواد شیمیایی هستند، باید در لیست برنامه ایمنی‌سازی هر فردی قرار گیرد.

شستن دست‌های خود به طور مرتب با آب گرم و صابون، به خصوص قبل از آماده کردن غذا و پس از استفاده از توالت، پوشاندن عطسه، تمیزکردن زخم‌ها، ماندن در خانه اگر علایم عفونت وجود داشته باشد و ضد عفونی سطوح آشپزخانه و حمام از جمله اقدامات بهداشتی اولیه برای جلوگیری از ابتلا یا انتقال عفونت هستند.

همان‌طور که پیش‌تر گفته بودم، من به این باورم که باید بیشتر در متعادل ساختن سیستم ایمنی بدن کوشید تا مبارزه با عفونت و تحریک سیستم ایمنی. البته تمام این راه‌ها نیاز به نظم و انضباط دارد ولی نباید تبدیل به یک کار سخت و طاقت فرسا شود و شادی و خنده جای خاصی در سلامت دارد.

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , , , , ,