Saturday, 18 July 2015
19 January 2021
ازنامه های رسیده

«دین‌داری و گرایش به مجازات اعدام»

2010 February 25

رضا شوقی / رادیو کوچه

مجازات اعدام از گذشته‌های دور، چه قبل از شکل گرفتن دولت مدرن و چه پس از پیدایش سیستم نوین حکومتی و قوانین جزایی جدید، در کشورهای مختلف دنیا وجود داشته است. اگر چه در عصر مدرنیته تعدادی از کشورها این مجازات را از قوانین خود حذف کرده‌اند اما آمار قابل توجه اعدام‌هایی که هر ساله در دنیا با عناوین حقوقی یا شبه حقوقی و سیاسی صورت می‌گیرد مناقشه در مورد این مساله را هم‌چنان زنده نگه داشته است.

یکی از ادله‌ای که طرفداران نظریه ابقاء مجازات اعدام در سرتاسر دنیا به آن استناد می‌کنند ادله دینی است. گویا ادله دینی توانسته‌اند بهتر از هر آلترناتیو دیگری مجازات اعدام را توجیه کنند.

«آلبرت کاموس» رمان‌نویس مشهور فرانسوی در این باره گفته است اعدام تنها توسط قوانین فوق بشری می‌تواند مشروعیت بیابد. او این گفته خود را چنین توضیح می‌دهد که اعدام تنها از طریق جوامع یا نهادهای دینی که به زندگی جاوید اعتقاد دارند می‌تواند به درستی اعمال شود. تنها در این صورت است که حکم به اعدام می‌تواند به فرد «خاطی» این فرصت را بدهد که به «جبران» خطای خود و پرداخت غرامت در این دنیا بیندیشد و خود را برای قضاوت نهایی و اصلی در آخرت آماده سازد. به عبارت دیگر در یک نظام فکری دینی اعدام تنها یک مجازات اجتماعی است و به معنای معدوم نمودن یک وجود (به معنای فلسفی آن) نیست. در این دیدگاه در صورت خطابودن حکم قاضی به اعدام یک شخص، امکان جبران آن در زندگی اخروی وجود دارد، بر خلاف دیدگاه ماتریالیستی که در آن اعدام به معنای معدوم نمودن فرد برای همیشه است. درست بر مبنای همین اندیشه ازلی بودن حیات است که کلیسای کاتولیک دائمن بر ضرورت اجرای مجازات اعدام پافشاری کرده‌است.

انسان‌های دیندار بیشتر از افراد بی ایمان به اجرای حکم اعدام تمایل دارند

گذشته از مبانی الهیاتی که میان متکلمان و فلاسفه ادیان شایع است، بعضی از جامعه شناسانی که به تحقیقات میدانی در این زمینه در آمریکا پرداخته اند معتقدند که انسان‌های دیندار بیشتر از افراد بی ایمان به اجرای حکم اعدام تمایل دارند.

بنا بر این می‌توان به طور کلی بر وجود ارتباط میان عقاید دینی و گرایش به مجازات اعدام صحه گذارد. این ارتباط از میان سخنان طعنه‌آمیز سیاستمداران و روزنامه نگاران اروپایی، زمانی که دفاع از مجازات اعدام و هم‌زمان تاکید بر شرکت در مراسم عبادی در کلیسا توسط آمریکایی‌ها را به سخره می‌گیرند، نیز قابل مشاهده است. در قبال این طعنه‌ها بعضی از آمریکایی‌ها نیز از «مرگ خدا» در اروپا که اولین بار به وسیله نیچه اعلام شد انتقاد می‌کنند و معتقدند با مرگ خدا بسیاری چیزهای دیگر نیز در اروپا مرده است. یکی از این امور عدالت است.از نگاه گروهی از دینداران مجازات، از هر نوع که باشد، ریشه در تمایل به اجرای عدالت دارد. در این نگاه عدالت به وسیله اعمال خشونت محقق می‌شود و عاملان و حامیان این مجازات انسان‌های اخلاق مداری هستند که از دیدن دزدی، تجاوز و قتل در جامعه به خشم می آیند. این خشم نشان‌گر آن است که مومنان  پروای جامعه‌ای سالم و ایجاد اجتماعی به دور از فساد وتباهی را در سر دارند. جامعه سالم بالطبع نیازمند شهروندانی است که مراقب یکدیگر بوده و نگران سرنوشت جامعه‌ای که خود بخشی از آن هستند، می‌باشند.

در این نگاه یکی از اهداف اصلی مجازات اعدام در جامعه به رسمیت شناختن و مشروعیت بخشیدن به «خشم مقدس» و نیز ارضای این خشم و پاداش دادن به آن است. بنا بر این اعدام زمانی که به موقع و با توجه به جوانب کار صورت پذیرد به استحکام عواطف اخلاق‌مدارانه جامعه، خصوصن جامعه‌ای که شهروندان آن می‌خواهند در اجرای امور و تعیین سرنوشت آن نقش داشته باشند، کمک می‌کند.

یکی یگر از نکاتی که در مورد گرایش گروهی از دین‌داران به اجرای مجازات اعدام گفته شده آن است که دین‌داران از سویی سرشت اعمال شیطانی و خبیث را بهتر از افراد بی ایمان می‌شناسند و از سوی دیگر اراده خداوند را روشن تر از دیگران درک کرده و خود را مکلف می‌دانند به عنوان خلیفه خدا بر روی زمین این اراده را محقق کنند و بنا بر این مصرانه خواستار معدوم شدن خبائث و جرایم با استفاده از خشن‌ترین روش‌ها هستند. شاید در نهان‌گاه ذهن محمد جواد لاریجانی نیز همین نکته مستور بوده است که در حاشیه نشست بررسی وضعیت حقوق بشر در ایران در مصاحبه با کریستین امانپور، در مورد مجازات اعدام به دلیل محاربه با خدا گفته است:«… اگر به زندگی مردم صدمه بزنید، این جنگ علیه اراده خدا است» و باید به شدیدترین صورت با آن مقابله شود.

متدینان می‌کوشند تا با اشاره به علل، نتایج و فلسفه تشریع حکم اعدام، پذیرش این حکم را برای مخالفان آن آسان‌تر سازند

توجه به دلایلی از این قبیل تجویز مجازات اعدام در ادیان گوناگون را برای متدینان قابل قبول‌تر می‌سازد و از سوی دیگر متدینان می‌کوشند تا با اشاره به علل، نتایج و فلسفه تشریع حکم اعدام، پذیرش این حکم را برای مخالفان آن آسان‌تر سازند.

از آن سو اما گروه دیگری از دینداران که شاید بتوان آنان را به صفت «دین‌داران غیر سنتی» متصف کرد نظر متفاوتی دارند. این گروه با استناد به بعضی شواهد دینی، به عنوان مثال داستان هابیل و قابیل درانجیل می‌گویند خداوند قابیل را پس از قتل هابیل نه با اعدام که با تبعید مجازات کرده و خداوند تصریح کرده است که: «علامتی بر قابیل بگذارید تا به این وسیله مانع از قتل او توسط کسانی که او را خواهند دید شوید.»(سفر پیدایش، 4: 1/16).

این گروه معتقدند خداوند با این داستان که در کتاب مقدس آورده عدالت مبتنی بر خشونت و حس انتقام‌گیری را تقبیح کرده است. پاپ جان پل دوم هم با توجه به همین نکته اظهار داشته است ما نمی‌توانیم با کشتن به مردم بیاموزیم که کشتن اشتباه است.

این دسته از دین‌داران با برخورداری ازمشربی انعطاف‌پذیر و معطوف به پیشرفت‌های بشری می‌گویند ما در مورد کاربست و ترویج مجازات اعدام باید با «فرهنگ مرگ» در زمان خودمان هم گام شویم، فرهنگی که کشتن یک انسان را از منظر فلسفی ذاتن یک عمل شر می‌داند، خواه این عمل شر قانونی باشد یا غیر قانونی، توسط یک قاتل صورت بگیرد یا توسط دولت.

این گروه از دین داران می‌گویند اعدام در نهایت در مقوله کارهایی مانند سقط جنین یا کشتن بیمارانی که مبتلا به مرض‌های لاعلاج هستند قرار می‌گیرد و درست به همان دلیلی که این امور غیراخلاقی بوده و مجاز نمی باشند، اعدام نیز عملی خلاف اخلاق و غیردینی است.

این گروه در مقابل استدلال اجتماع سالم که در نظریه گروه اول مطرح شد می‌گویند انسان‌ها سرمایه اصلی جوامع هستند و از دست دادن هر فرد از افراد جامعه، به هر دلیلی که باشد، به ضرر جامعه است و هدفِ داشتن اجتماعی سالم نه‌تنها دست یازیدن به وسایل غیر اخلاقی برای رسیدن به این منظور را توجیه نمی‌کند بلکه اصولن استفاده از روش‌های غلط مانند اعدام برای رسیدن به جامعه‌ای سالم نقض غرض است.

عدالت با اجرای مجازات اعدام به دست نمی‌آید بلکه اعدام خود ذاتن مخالف عدالت و عملی ظالمانه است. تحقیقات نشان داده است که ( به ویژه در مورد اعدام‌های غیرسیاسی) افرادی که به اقشار ضعیف و نیازمند جامعه تعلق دارند بیشتر مرتکب جرم می‌شوند تا افراد متمکن که در قشر مرفه جامعه قرار دارند. در نتیجه حکم اعدام بی عدالتی دیگری را نیز در حق اقشار ضعیف که قبلن مورد بی‌عدالتی اجتماعی قرار گرفته‌اند تجویز می‌کند.

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , ,