Saturday, 18 July 2015
21 September 2020
رهایی از سانسور

«سانسور در ایران و مشکلات نشر در تبعید»

2014 January 08

فرشاد محمدی / رادیو کوچه

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

پس از روی کار آمدن حسن روحانی، بسیاری از نویسندگان و دست اندرکاران صنعت نشر امیدوار بودند دولت تدبیر و امید در راستای رفع مشکلات این صنعت از جمله مسئله سانسور و ممیزی کتاب در ایران گام‌های عملی بردارد.

حسن روحانی وعده داده بود که سانسور کتاب قبل از چاپ را برمی‌دارد اما علی جنتی، وزیر فرهنگ و ارشاد ضمن این‌که پیش‌تر «سانسور» را لفظی نامحترمانه برای ممیزی کتاب قلمداد کرده بود به تازگی نیز گفته است که «ممیزی کتاب حق حاکمیت است.»

در عمل نیز با تصویب شورای عالی انقلاب فرهنگی، مسوولیت ممیزی کتاب از معاونت وزارت فرهنگ و ارشاد به «هیات نظارت بر کتاب» انتقال یافت تا به گفته علی جنتی سازوکار سانسور کتاب در ایران مانند هیات نظارت بر مطبوعات شود.

تحولی که به نظر علی اصغر رمضان‌پور، پژوهش‌گر مرکز مطالعات ایران در لندن و معاون وزیر ارشاد دولت خاتمی تازگی ندارد.

علی اصغر رمضان‌پور به «رادیو کوچه« می‌گوید: «از نظر عملی از زمان دولت قبل این کار ظاهرن صورت گرفته است اما با توجه به غیر عملی بودن مصوبه سال ۸۹ شورای عالی انقلاب فرهنگی که به پیشنهاد دولت آقای احمدی‌نژاد به تصویب رسیده است این کار فقط جنبه صوری دارد و عملن نظارت بر کتاب تا حالا و هم اکنون بر عهده وزارت ارشاد بوده و هست.»

Ali-janati

به اعتقاد این کار‌شناس امور فرهنگی، تحولی که در دوران وزارت علی جنتی در حال صورت گرفتن است این است که «سانسورچی‌ها تغییر می‌کنند تا کمتر ممیزی بر اساس سلیقه صورت بگیرد.»

اما این تحول نیز به به گفته رمضان‌پور «تغییر تغییر اساسی نیست اما به هر حال مثبت است و تا همین‌جا هم با توجه به این‌که به برخی از کتاب‌ها مجوز داده شده است یا به ناشرانی مانند نشر چشمه اجازه فعالیت دوباره داده شده مثبت بوده و جای خشنودی دارد.»

به اعتقاد رمضان‌پور «تغییر اساسی این است که وزیر ارشاد برگردد به قولی که در آغاز آمدنش داده بود اما بعدن پس گرفت یعنی برداشتن سانسور پیش از چاپ و سپردن نظارت به دادگاه‌ها. می‌توان از این گفته معاون فرهنگی جدید استقبال کرد که گفته است این موضوع را با مشورت ناشران و نویسندگان بررسی می‌کند.»

مشکلات نشر در تبعید

سانسور در ایران اما پدیده تازه‌ای نیست وعمری به درازای صنعت نشر در ایران دارد؛ از‌‌ همان زمان ناصر الدین شاه قاجار که روزنامه وقایع اتفاقیه تبدیل به ترویبون حکومت شد و به مدیحه‌سرایی درباریان و شرح غلوآمیز اتفاقات دربار می‌پرداخت تا امروز که علی جنبی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی ممیزی را حق حاکمیت می‌داند سانسور همواره با حکومت‌های مسلط در ایران عجین بوده است.

در طول سالیان گذشته بسیاری از نویسندگان و فعالین عرصه فرهنگ که به دلیل سانسور موفق به انتشار آثار خود در ایران نشده‌ بودند، تلاش داشته‌اند که کتاب‌های خود را در خارج از کشور منتشر کنند.

تلاش این فعالین اما به دلیل محدودیت‌های نشر به فارسی در خارج از کشور و علی‌رغم اینکه بسیاری از نویسندگان و فعالین این عرصه در خارج از کشور به سر می‌برند و روز به روز هم به تعداد آن‌ها افزوده می‌شود، توسعه‌ای نیافته است؛ کتاب فروشی‌های ایرانی خارج از کشور با انبوهی از کتاب‌های فروش نرفته روبرو هستند که به دلیل محدودیت‌هایی از جمله عدم وجود شبکه منظم و گسترده توزیع، امکان رساندن کتاب‌ها به دست خوانندگان را ندارند. به لحاظ اقتصادی هم برای آنان به صرفه نیست که بیش از این در نشر کتاب فارسی زبان در خارج از کشور سرمایه گذاری کنند.

در عصر اینترنت و در شرایطی که هزاران کتاب با نقض حقوق مولف و ناشر به صورت آنلاین وجود دارد و هیچ ساز و کاری برای نظارت بر این موضوع وجود ندارد، خوانندگان فارسی زبان نیز کمتر میل دارند که کیلومتر‌ها دور‌تر از محل زندگی خود به سراغ کتاب فروشی‌های ایرانی بروند و هزینه و وقتی مضاعف خرج تهیه کتاب‌های فارسی زبان بکنند.

sanswr

راهی تازه برای انتشار کتاب فارسی در خارج از کشور

به تازگی اما راهی پیدا شده که کتاب‌های فارسی زبان در بازار کتاب کشورهای خارجی توزیع و به فروش برسند: پروژه با هم نتورکینگبر مبنای این طرح، کتاب‌های فارسی زبانی که در پروژه با هم نتورکینگ منتشر می‌شوند، در تمام کتاب فروشی‌های آلمان، اتریش و سوئیس توزیع می‌شوند؛ حتی در دهکده‌ای کوچک که تنها یک کتاب فروشی وجود دارد هم کتاب‌های آن‌ها در دسترس است.

امید پوریوسفی، نویسنده و تهیه کننده موسیقی، که پروژه با هم نتورکینگ نیز با ابتکار او به اجرا در آمده است با هم‌کاری یک ناشر ایرانی در آلمان به نام «نشر آیدا» و یک ناشر آلمانی به نام «نشر لکتورا» کتاب‌های فارسی زبانی را که در ایران به دلیل سانسور امکان چاپ پیدا نمی‌کنند را در خارج از کشور منتشر و در کتاب فروشی‌های خارجی توزیع می‌کند.

اما با توجه به تیراژ پایین کتاب فارسی و هم‌چنین فروش به نسبت پایین آن در خارج از کشور چه‌طور پذیرفته که بر روی کتاب‌های فارسی زبان سرمایه گذاری کند؟

امید‌پور یوسفی در پاسخ به این پرسش توضیح می‌دهد که برای مسوولین نشر لکتورا روشن بوده است که انتشار کتاب فارسی زبان هیچ سود مالی به همراه نخواهد داشت اما با دلیل به شناخت قبلی که به واسطه انتشار کتاب زندگی نامه آقای‌پور یوسفی از محدودیت‌های فرهنگی و هنری در ایران پیدا کرده بودند، بعد انسانی و حقوق بشری موضوع برایشان با اهمیت بوده است.

بر اساس گفته‌های آقای‌پور یوسفی نشر لکترورا در آلمان که شرکت نسبتن کوچکی است چاپ کتاب‌های فارسی زبان را بر عهده نمی‌گیرد اما به واسطه قراردادی که با یک شرکت بین‌المللی توزیع کتاب دارد پذیرفته است که کتاب‌ها را در تمام کتاب خانه‌های سه کشور آلمان، اتریش و سویسس در دسترس خوانندگان قرار دهد.

sanswr2

اما خرج چاپ کتاب را امید پوریوسفی خود بر عهده می‌گیرد. او در این باره به «رادیو کوچه» می‌گوید: «در آلمان من برای دولت کار می‌کنم و تمام پروژه‌هایی که اجرا می‌کنیم پروژه‌هایی هستند که سوبسید می‌گیرند یعنی از پول مالیات بر می‌دارند و خرج جوانان و آینده می‌کنند. این چیزی است که من این‌جا یاد گرفتم و جواب هم می‌دهد. به همین دلیل من خرج کتاب را تقبل می‌کنم شرکت لکتورا هم که خرج‌های کمی باید بکند هم پذیرفته چون دوست دارند از این پروژه حمایت کنند و به این موضوع اعتقاد دارند.»

پور یوسفی هم‌چنین با یک ناشر ایرانی در آلمان به نام نشر آیدا قرارداد بسته است که مسوولیت ویرایش کتاب‌ها را بر عهده گیرند چرا که به دلیل تفاوت‌های ویرایش فارسی با انگلیسی امکان این امر برای ناشر آلمانی می‌سر نبود.

۷۰ کتاب فارسی در انتظار چاپ

پروژه با هم نتورکینگ اما اولین کتاب خود را هم به همین روش منتشر کرده است. امید پوریوسفی توانسته است کتاب «بار دیگر چر؟! از روایت تا عبرت» نوشته «م. پویا» از فعالین جنبش اعتراضی سال ۱۳۸۸ در ایران را به فارسی چاپ و در تمام کتاب فروشی‌های آلمان، سوئیس و اتریش و همچنین وب‌سایت‌های خرید آنلاین کتاب از جمله آمازون توزیع کند.

هم‌چنین آن‌طور که امید‌پور یوسفی می‌گوید، علی‌رغم این‌که تنها سه ماه از آغاز این پروژه می‌گذرد با استقبال خوبی از سوی نویسندگان مواجه شده است. او گفت که تا کنون حدود ۷۰ کتاب، که بیشترشان از ایران بوده‌اند به دستش رسیده است.

او در گفتگو با «رادیو کوچه» یکی از ایمیل‌هایی که در یافت کرده بود را در میان می‌گذارد: «جوانی از ایران یک کتاب کامل را برایم فرستاده بود که تیتر ایمیلش بود “من یک نابغه هستم کتابم را بخوان و چاپ کن” که من خیلی خوشجال شدم؛ طفلک کتاب را از ایران فرستاده بود. این همه ما کسانی را داریم که با هوش و استعداد زیاد مشغول به نوشتن هستند اما متاسفانه کتاب‌هایشان در ایران نمی‌تواند بیرون بیاید. تا کنون ۷۰ کتاب برای من فرستاده شده که نشان می‌دهد جای کار خیلی وجود دارد و این مرا ترغیب کرده است که جدی‌تر به دنبال این پروژه باشم.»

sanswr3

واکنش تندروهای داخل

انتشار اولین کتاب فارسی در بازار کتاب آلمان آن هم با موضوعی سیاسی – اجتماعی اما مصادف شد با حمله رسانه‌های تندرو نزدیک به حاکمیت؛ وب سایت مشرق نزدیک به نهاد‌های امنیتی در این باره نوشت: «به تازگی خبری در رسانه‌های آلمانی منتشر شده که نشان می‌دهد این کشور قصد دارد به صورت جدی در کار فرهنگی کشور ما نفوذ و دخالت کند. ماجرا مربوط به بحث ممیزی کتاب در کشور ما است که بر اساس آن برخی کتب با توجه به چارچوب‌های ملی و مذهبی ملزم به انجام برخی تغییرات در کتاب‌های خود می‌شوند و در برخی موارد هم اجازه چاپ تحت هیچ شرایطی به آن‌ها داده نمی‌شود.»

مشرق ادامه داد: «از دلایل سرمایه گذاری در چنین طرحی مشخص نیست اما به نظر می‌رسد، پای یک دخالت فرهنگی بزرگ در میان باشد که طی آن آلمان قصد دارد تا با تابوشکنی و زیر پا گذاشتن قوانین جمهوری اسلامی ایران به فرهنگ ما لطمه بزند.»

پور یوسفی در واکنش به انتشار چنین مطالبی در وب سایت‌های تندرو می‌گوید: «من فکر می‌کنم خیلی از اتفاقاتی که در ایران می‌فتند مصرف داخلی دارد، آن‌ها برای مخاطب خودشان می‌نویسند. ولی صددرصد احساس خطر کرده‌اند من روی این موضوع دست می‌گذارم. دوستان هم که در جریان قرار گرفتند به گفتند که دست روی موضوع خوبی گذاشته‌ام. ولی زیاد حودم را با این جریان مشغول نمی‌کنم به این دلیل که باید کار خودم را بکنم.»

پور یوسفی ادامه می دهد «جمهوری اسلامی همیشه یک اشتباه بزرگی می‌کند؛ در باره دوست من شاهین نجفی هم این کار را کرد که به نفعش شد و الان یک معروفیت جهانی بدست آورده است. برداشت من این است که این گونه حملات که سایت‌های تندرو می‌کنند برای ما تبلیغ است؛ خب بکنند چیز مثبتی است.»

پور یوسفی هم‌چنین درباره این‌که رسانه‌های تندرو این پروژه را به دولت آلمان نسبت داده‌اند می‌گوید: «جالا که رسانه‌های تندرو پیش‌دستی کرده‌اند و نوشته بودند که من از دولت آلمان برای این پروژه پول می‌گیرم که من تا کنون نگرفته‌ام می‌خواهم بروم پول بگیرم و این پروژه را ادامه دهم. چون دستم هم باز است در این جریان و کارمند دولت آلمان هستم. دولت اینجا از پروژه‌هایی که مخصوصن برای خاور میانه باشد حمایت ویژه می‌کند.»

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , , , , , ,