Saturday, 18 July 2015
11 July 2020
امید در شرایط بن‌بست

«سایه سنگین سردرگمی، ایران و داعش بر مذاکرات ژنو٢»

2014 February 02

بهروز کاظمی / رادیو کوچه

 

مذاکرات ژنو ۲ برای یافتن راه‌حلی برای بحران سه ساله در سوریه، بدون نتیجه به پایان رسیده و قرار است دور بعدی مذاکرات در ۱۰ فوریه برگزار شود. این مذاکرات با حضور دولت سوریه، بخشی از گروه‎های اپوزسیون دولت در سوریه و تعداد زیادی از کشورهای جهان برگزار شد. در پایان این دور از مذاکرات نماینده سازمان ملل متحد در امور سوریه گفته است یک «زمینه مشترک» می‌بیند و همچنان به نتیجه امیدوار است.

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

من بهروز کاظمی هستم و  در همین مورد با آقای «فرهمند علی‌پور» که از نزدیک در این نشست حاضر بودند و مذاکرات را پی‌گیری می‎کردند صحبت کردم.

 

آقای علی‌پور با تشکر از این‌که وقتتان را در اختیار ما گذاشتید. طی روزهای گذشته شاهد برگزاری «کنفرانس ژنو ٢» در مورد مسایل سوریه بودیم. طی این نشست گروههای درگیر در اتفاقات سوریه با هم مذاکره داشتند و حواشی زیادی هم به وجود آمد. به عنوان یک ناظر که از نزدیک این نشست را پی‌گیری میکردید این کنفرانس را چگونه دیدید؟

کنفرانس ژنو٢ در ادامه کنفرانس ژنو١ برگزار شد. کنفرانسی که قرار بود راهی برای حکومت انتقالی در سوریه پیدا کند ولی کنفرانس ژنو١موفقیت‎آمیز نبود به همین دلیل تلاش‎هایی انجام شد که کنفرانس ژنو٢ صورت بگیرد که این بار مخالفین دولت بشار اسد در آن شرکت داشته باشند. در این زمینه تا حدودی موفق بود یعنی این‌که دولت بشار اسد شرکت کرد ولی شاید گروه‎هایی از مخالفین که آمدند دو سال پیش یعنی در ژنو١ گروه‎هایی بودند که در درون سوریه نفوذ داشتند یا احساس می‎شد نفوذی دارند ولی به خصوص گروهی از مخالفین بشار اسد که در این کنفرانس شرکت کرده بودند در تحولات میدانی و واقعی سوریه طی یک سال اخیر چندان نفوذی نداشتند ولی به هر صورت به عنوان نمایندگان مخالفین دولت اسد شرکت کرده بودند.

alipour

حدود هشت ماه تلاش صورت گرفته بود که نشست صورت بگیرد ولی خب حواشی بسیار گسترده بود. یکی از این حواشی عدم دعوت از ایران بود که نقش بسیار مهمی در سوریه ایفا می‎کند و اگر قرار است تحولی در سوریه اتفاق بیفتد و گفت‌وگویی صورت بگیرد باید گفت‌وگو با مخالفین باشد چون گفت‌وگوی موافق با موافق معنی ندارد. حدود ۴٠ کشور در این نشست دعوت شده بودند که بسیاری از این کشورها کاملن بی ربط بودند. مثلن حضور کشوری مانند مکزیک که هیچ تاثیری در تحولات سوریه ندارد و این نشان می‎دهد که به جای حل واقعی مشکلات، رای موافق این کشورها برای برگزار کنندگان نشست اولویت اول را داشت.

بحث دوم به اختلافاتی برمی‎گردد که کشورهای مخالف با هم داشتند یعنی این‌که روسیه و حکومت سوریه نمی‌توانستند مفاد ژنو١ را قبول کنند. مفادی که اعلام می‎کند بشار اسد باید از حکومت کنار برود و دولت انتقالی تشکیل شود. آقای ولید معلم به صراحت صحبت کرد و گفت ما هر نتیجه‎ای که این‌جا اتخاذ شود را در سوریه به رفراندوم خواهیم گذاشت. این موضوع یعنی این‌که احتمال به نتیجه رسیدن این نشست مقداری ضعیف است چون به هر صورت کشورهای غربی به هیچ وجه نخواهند پذیرفت که رفراندومی در مورد نتایج این کنفرانس طی دوران حکومت اسد صورت بگیرد. پس به نوعی مذاکرات شکست خورده است. شاید برای همین بود که در ادامه روند این نشست، مذاکرات به این موضوع تقلیل پیدا کرد که مثلن اجازه دهیم زنان و کودکان بتوانند از شهر حلب و حمص بیرون بیایند و یا این‌که یک سری کمک‎های غذایی داده بشود یا بر سر انتقال اسرا و مجروحین بحث می‌شود. بازهم عرض می‎کنم که گروهی از مخالفین که طرف صحبت بودند همه مخالفین و گروه‎های مبارز در درون خاک سوریه را شامل نمی‎شود و با یک بیان دیگر این‌ها همه گروه‎های مخالف را نمایندگی نمی‎کنند و نمی‎توانند مشکلات را حل کنند. چون این گروه‎ها خودشان هم به شدت تحت فشار هستند. گروه‎های «جبهه النصره» یا «داعش» وجود دارند که این گروه‎ها به هیچ وجه این بخش از مخالفین را قبول ندارند و با آن‌ها مبارزه می‎کنند و گروه‎های قدرت‌مندی هم هستند که در بین مخالفین  قدرت اصلی را همین گروه‎ها دارند.

genev2

الان در واقع ارتش آزاد سوریه توان و نفوذ چندانی در خاک سوریه ندارد و به همین دلیل در مورد توافق احتمالی که صورت بگیرد محل تردید هست.

از یک طرف مشخص بود که در این نشست کشورهای غربی هم دچار یک عدم ابتکار شده‎اند و دقیقن نمی‎توانند یک شیوه خاص و روشن را در مورد حکومت بشار اسد اتخاذ کنند. از یک طرف کشورهای غربی تمایل ندارند بشار اسد در راس حکومت بماند و از طرف دیگر به مخالفین هم اعتماد ندارند. هم اعتماد به ایده‎های آن‌ها و هم این‌که نگران هستند مخالفین توانایی انتقال به سمت حکومت دموکراتیک و سکولار را نداشته باشند چون گروه‎های مخالف دیگری هم هستند که بسیار قدرتمندند و توانایی بیش‌تری دارند و برای همین موضوع است که دولت آمریکا کمک‎هایش به ارتش آزاد سوریه و مخالفینی که در ژنو حضور پیدا کردند و مورد حمایتش بودند را قطع کرد. چون نگران بود. به هر صورت نه اعتمادی به قدرت و نفوذ و تفکرات مخالفین وجود دارد نه اعتمادی به خود بشار اسد وجود دارد و همین گره کار را سخت‎تر کرده و باعث شده است که نشست‎ها آن طوری که باید و شاید واقعی نباشد و احتمالن نتواند گره‌گشا باشد.

به نظر می رسد بخش مهم دیگری از قضیه عدم مشروعیت دولت اسد برای جامعه بین‌المللی و از طرفی نبودن یک جایگزین در درون کشور هست. با تمام این تفاسیر شما فکر میکنید برای برون رفت از شرایط بن بست دولتهای غربی و کشورهای درگیر بحران سوریه  و همچنین دولت سوریه و مخالفینش چه راهکارهایی را جلو راهشان دارند؟

کشورهای غربی در مورد بحران سوریه به یک عدم اعتماد رسیده‎اند و نمی‎دانند چگونه باید با این بحران به وجود آمده برخورد کنند. یک دولت غیر قابل اعتماد با مشروعیت از دست رفته و یک اپوزوسیون غیر قابل اعتماد که مطمئن نیستند این‌ها بتواند یک حکومت دموکراتیک و تا حدودی سکولار را در سوریه برپا کنند. این نگرانی‎ها باعث شده است که بحران وضعیت بدتری پیدا کند و در این سردرگمیی غرب، بشار اسد دست بالاتر را بگیرد و به تهاجماتش ادامه بدهد. الان می‎بینم هم‌زمان با مذاکرات ژنو در چند وقت اخیر و درون خاک سوریه ، مبارزه به شدت ادامه دارد و حتی ارتش سوریه پیش‌روی‎هایی هم انجام داده است. این یکی از محصولات و نتایج سردرگمی کشورهای غربی است. بالاخره بحران سوریه از مرزهایش خارج شده و کشورهای دیگری چون ترکیه، ایران، قطر و عربستان هم در این بحران حضور دارند. مطمئنن هیچ راه‎حلی برای سوریه پیدا نخواهد شد مگر این‌که بازیگران اصلی که درون خاک سوریه هستند  به اضافه حکومت اسد در گفت‌وگوهای رودرو شرکت کنند و با هم صحبت کنند و موضوع دوم این‌که هم زمان با تلاش‎های برای دست یافتن به راه حل مسالمت‌آمیز در سوریه، کشورهای منطقه و جهان باید نسبت به خطر حضور گسترده گروه‎های رادیکال اسلامی و گروه‎ها و شعبه‎های القاعده در سوریه واکنش نشان بدهند و این دو مسئله را از هم تفکیک کنند.

1genev2

ما در سوریه یک اپوزوسیون نسبتن سالم و یک حکومت غیرمشروع داریم که این مشکل باید بین این دو حل شود. البته یک بازیگر سوم هم داریم که بسیار پر نفوذ است و باید طی یک اراده جهانی با این بازیگر یک تعامل مناسب صورت بگیرد. چون هم برای سوریه و هم کشورهای منطقه و هم کشورهای فرامنطقه‎ای خطرناک است. بنابراین باید این دو موضوع از هم تفکیک شود. یعنی این‌که این طور تلقی نشود که مبارزه با القاعده در سوریه به نفع بشار اسد است و برای همین باید سکوت کرد یا نادیده گرفته شود. بالاخره پا گرفتن و قدرتمند شدن همین گروه داعش در سوریه بود که باعث بحران اخیر در عراق و تصرف دو شهر عمده رمادی و فلوجه در ٧۵ کیلومتری بغداد شد. به هر صورت این خطری است که باید موضعش تفکیک داده شود و برای هر کدام راه علاج متفاوتی پیدا شود.

مهمترین نکته مثبتی که در نشست ژنو٢ رخ داد این بود که بعد از سه سال خون ریزی در سوریه، طرفین حاضر شدند رودرو صحبت کنند. البته آمریکا سازمان ملل و برخی کشورهای دیگر که بازیگران عمده این موضوع هستند اجازه دادند که هم دولت بشار اسد و هم مخالفین در این نشست‎ها شرکت کنند. به هر صورت این خودش یک گام مثبت در سوریه بود. البته هیچ راه‎حلی نمی‌توان پیدا کرد جز این‌که این گروه‎ها با هم گفت‌وگو کنند و گفت‌وگوها را ادامه دهند. روز اولی که من در شهر «مونترو» بودم و نشست تازه شروع شده بود، یک جو بسیار منفی‎تری وجود داشت . روز دوم و سوم حتی اعلام می‎شد که مخالفین حاضر نیستند یا این‌که طرفین پیش شرط‎های عجیبی را برای گفت‌وگو تعیین می‎کردند. بعد آرام آرام حاضر شدند با هم گفت‌وگو کنند و این گفت‌وگوها گرچه در محدوده‎های بسیار پایین مانند وضعیت کودکان انجام شد و البته این مسایل هم مهم هست اما تاثیر زیادی در بلند مدت ندارد اما همین آغاز گفت‌وگوها می تواند نشانه خوبی باشد که می توان با گفت‌وگو راه‎حل‎هایی را پیدا کرد.

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , ,