شنبه, ۲۷ تیر ۱۳۹۴
02 September 2016
سیگنال ممنوع

«ساعت نوروزی – ویژه برنامه نوروز ۱۳۹۳»

۱۳۹۳ فروردین ۰۲

شادیار عمرانی / رادیو کوچه

آغاز سال ۱۳۹۳ خورشیدی

امروز روز شادی و امسال سال گل

نیکوست حال ما که نکو باد حال گل

 

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

بله شاعر این‌گونه می‌فرماید که سالی را که با شادی، مثلن شادیار شروع کنید سال‌تون پر از گل می‌شه. حالا چرا آن‌قدر خودبزرگ‌بینی و نارسیسم؟ چون امسال سیگنال ممنوع گل‌چینی از ترانه‌های نوروزی و فولکلور را به شما هدیه می‌کند. شادی‌ای که فی ذاته «ممنوع» است.

این صدای توپ میدان توپخانه بود، رسمی که از دوران قاجار باب شد. و این هم ساز سرنا و دهل و لحنی هست که آشوریان برای آغاز سال نو که اونها بهش نوروز نمیگن، میگن اکیتو، ادعا می‌کنند که از زمان آکدیان حفظ کردند. جریان دهل و سرنا را هم که در برنامه‌ی قبل مفصل گفتم. البته نوازنده‌ی این قطعه کسی نیست جز، استاد دهکردی.

سمنو، سنجد، سیب، سماق، سیر، سنبل، سرکه و سکه. این شد هشت تا. اما بهش میگند هفت سین. یعنی هفت چیزی که با سین شروع بشه. چرا با سین؟ میگند قبلا شین بوده. حالا چرا شین؟ هیچ دلیل درست و مستندی نداره. اصلن این سنت از کی رواج پیدا کرده؟ کسی نمیدونه. اما چیزی که پر واضحه این رسم خیلی هم باستانی نیست. زرتشتیان به حساب شش امشاسپند، شش نماد از این امشاسپندان بر سر سفره‌ای سبز رنگ می‌گذاشتند و حتمن هم در ظروف فلزی (مسی، چدنی یا نقره) چون نماد امشاسپند خشته وئیریه یا همون شهریور است. و البته هفتمین قسم که به اهورامزدا مربوط بود که آینه و خرده اوستاست. این سفره هم هیچ ربطی به سین نداشت. مثلا از نمادها آب، شیر، و نانهایی که در هر کدام هفت دانه به کار رفته باشه، آجیل هفت دانه، سبزه از هفت تخم و غیره. این هفت ریشه‌ی میترایی داره و هنوز هم زرتشتیان این گونه سفره‌ی نوروزی می‌چینند. اما الباقی سین و شین و چین، به خصوص این ماهی قرمز بیچاره، معلوم نیست کِی و از کجا اومده. چیزی که مشخصه، رسم شده اما باستانی نیست. ببخشید مزاحم شنیدن آهنگ معروف سمنو شدم، با صدای عارف، سلی، فرامرز پارسی، نلی، بتی، و نسرین.

 1

میگن نوروز مال بچه‌هاست: لباس نو و عیدی و تخم مرغ رنگی‌ها. رسم این شده که به تعداد فرزندان یک خانواده رنگ می‌کنند. این رسم در بین مسیحیان برای روز عید پاک هم هست. ریشه‌اش شاید میترایی باشه اما باز هم معلوم نیست از کِی باب شده. مسیحیان دلیل مذهبی می‌آرن و چون بعد ۴۰ روز روزه گشایی می‌کنند، عید پاک تا جایی که می‌تونند فراورده‌هایی گوشتی می‌خورند، که البته خود این رسم هم بیشتر از مذهبی بودن ریشه‌های اقتصادی داشته که الان اگر بگم نمی‌تونیم به این موسیقی زیبا با صدای  ثمین باغچه‌بان گوش بدیم.

اما آغاز بهار را در بسیاری از کشورها جشن می‌گیرند. تقریبن در تمام کشورهای دنیا با هر مذهب و سنت و آیینی باشند، حتا در جوامع سکولار، اعتدال بهاری برای مردم معنا داره و تبریکات بهاره همچنان دست به دست می‌گرده. اما تنها اقوام انگشت‌شماری این زمان را بر حسب تقویم خورشیدی آغاز سال خود قرار داده‌اند. این تقویم خورشیدی نزدیک‌ترین تقویم به تقویم نجومی است. ایران، کشورهای حوزه‌ی آسیای صغیر و دریای خزر، و اقوام غرب زاگرس، از اکراد گرفته تا کلدانیان، سریانیان و آشوریان، اعتدال بهاری را مبدأ سال خود قرار داده اند. به به، صدای خانم پوران، نوید‌بخش بهار طناز است.

بهار دلنشین با صدای استاد بنان، شاید یکی از قدیمی‌ترین نغمه‌های نوروزی باشه که موجوده. شعر از بیژن ترقی است و موسیقی جاودان آن از روح‌اله خالقی.

 2

همان‌طور که دارید به صدای زیبای دریا دادور گوش ‌می‌دید، نکته‌ی کوچکی را عارضم. این‌که گفته می‌شه نوروز جمشیدی و جمشید جم نوروز را پایه گذاشته، تنها سند آن شاهنامه فردوسی و چند روایت رایج بین زرتشتیان است. اصلن وجود سلسله‌های پیشدادیان هنوز نه از لحاظ تاریخی و نه توسط باستان‌شناسان اثبات نشده و بیشتر به اسطوره می‌ماند. اما چیزی که مسلم است این است که نوروز پیش از ورود آریایی‌ها به فلات ایران و زاگرس وجود داشته و اقوام بسیاری مراسم آن را اجرا می‌کردند و آن را جشن می‌گرفتند. نمونه‌ای از این اقوام را در سنگ‌تراشیده‌ها و الواح پرسپولیس می‌توان دید. همچنین الواح بابلی، و فینیقی هم سندی بر این ادعای تاریخی است.

نوروز شاید قدیمی‌ترین سنتی باشد که در دنیای امروز هم‌چنان زنده است. از قومیت، ملیت، و مذهب فراتر است و نقطه‌ی اشتراکی است بین مردمان سرزمین‌های مختلف بدون نگاهی نژادی، ملتی یا امتی. شاید بتوان گفت نوعی انترناسیونال ناتوریستی. صدای مرضیه را می‌شنوید.

 طی این سال‌ها خوانندگان پاپ بسیاری در مدح بهار و نوروز آهنگ‌های ماندگاری خوندند. شاید بشه ادعا کرد که خواننده‌ای نبوده که آهنگی در وصف بهار یا نوروز در کارنامه‌ی خودش نداشته. مثل لیلا فروهر.

میگن سنجد نماد عشقه، میگن بهار فصل عاشقیه، برای خیلی‌ها همین آهنگ مارتیک خاطره‌ی عشقه. می‌ریم سراغ اندی، خاطره‌ی نوجوان‌های دهه‌ی هفتاد و بیژن مرتضوی.

جوان‌های دهه‌ی پنجاه را فراموش نکردیم. هم کوروش یغمایی، هم داریوش. دو صدایی که حتا جوان‌های دهه‌ی ۹۰ هم باهاشون خاطره می‌سازند.

و این آهنگ آنسامبلی که کلکسیونی از محبوب‌ترین خوانندگان پاپ است و دلم نمیاد روش حرفی بزنم. مطمئنن از صداها خوانندگانش را می‌شناسید.

3

و این هم برای آن‌هایی که دور از فضای نوروز هستند و از خانواده‌هاشون دوراند.

جوان‌های قدیم را فراموش نکردیم. این دید و بازدید‌ها و مامان بزرگ‌ها و بابا بزرگ‌ها و عیدی گرفتن‌ها و شیرینی و آجیل خوردن‌ها. البته این روزها اگر سفرهای نوروزی اجازه بده. آ]نگی از نادر گلچین را می‌شنوید.

زمانی که خوانندگان ایرانی در لس آنجلس و خارج از ایران ترانه‌های شادی را می‌خواندند، در ایران هم با تمام خفقان موجود ترانه‌های ماندگاری خوانده شد. مثل این آهنگ بیژن خاوری که من را یاد برنامه طنز نوروز ۷۳ می‌ندازه. و یا آهنگ بهار بهار ساخته‌ی تورج شعبان‌خانی  روی شعری از  محمد علی بهمنی.

صدای گروه رستاک و آهنگ سرنای نوروز را می‌شنوید و این یعنی ویژه برنامه‌ی یک ساعته‌ی سیگنال ممنوع رو به پایان است و وعده‌ی این را می‌دهد که هر روز با شما به سراغ موسیقی فولکلور بخشی از فلات ایران و زاگرس می‌رویم. چرا؟ چون اقوام زیادی از بالکان گرفته تا چین خودشون را صاحب عید بهاره می‌دونند. مناطقی که با خودشون گنجینه‌ای از فرهنگ مردمی دارند. حتما سراغ شما هم می‌آییم. شک نکنید. سال نوتون مبارک، نوروزتون پیروز و سالی انقلابی پیش رو داشته باشید. وعده‌ی ما فردا همین‌جا در یکی از کوچه‌های ممنوع رادیو کوچه.

مطالب مرتبط

چهارشنبه سوری، سنت سوزان

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: ,