شنبه, ۲۷ تیر ۱۳۹۴
28 September 2016
سیگنال ممنوع

«نوروز گیلان – ویژه برنامه نوروز ۱۳۹۳»

۱۳۹۳ فروردین ۰۶

شادیار عمرانی / رادیو کوچه

سلام شمی عید مبارک ببه. بله، از گیلان صدای من را می‌شنوید. بهار گیلان دیدنیه و حتمن این روزها میزبان مسافران نوروزی.

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

صدایی از سرنا و دهل را توی هیچ کدوم از نغمه‌های نوروزی گیلان نمی‌شنوید. این‌جا موسیقی جهانی مختلط اما متفاوت از زاگرس را داراست. آهنگی از ناصر مسعودی می‌شنوید با نام همیشه بهار.

گیلان سرزمینیه که در جغرافیایی کوچیک، اقوام مختلفی را جا داده. سه قوم اصلی، یعنی گیلک، گالش و تالش جزو ساکنان اولیه‌ی این جغرافیا در کنار کردهای کرمانج، ارمنی‌ها، روس‌ها، و آذری‌ها تلفیقی از فرهنگ‌ها ساخته‌اند که بیش از هر چیز در موسیقی نمود داره. صدای پریسا بدیعی را‌ می‌شنوید که بهار گیلان را می‌خونه.

1

با تمام این اختلاط، فرهنگ عمومی جامعه‌ی گیلان در تفاوت و حتا تضاد با دیگر فرهنگ‌های فلات ایرانه. حقیقتی تاریخی که شاید به مزاج خیلی‌ها خوش نیاد اینه که، گیلانی‌ها به مدد دیوار بلند البرز و جنگل‌های انبوه هرگز مورد حمله‌ی آریایی‌ها و یونانی‌ها قرار نگرفتند و هیچ آمیختگی فرهنگی و نژادی با پارس‌ها و مادها و یونانی‌ها ندارند. در زمان کوروش نیز بدون ورود سپاهیان هخامنشی، به آن‌ها پیوستند. در واقع فرهنگ منطقه‌ی گیلان و ساکنان اولیه‌ی اون یعنی کاسپی‌ها و کادوسی‌ها و بعدتر دیلمی‌ها تا به امروز خصوصیات منحصر بهفرد خود را حفظ کرده و بی‌شباهت‌ترین اقوام به آریایی‌ها باقی مونده. شنونده‌ی صدای بانو شمس هستید با نغمه‌ی معروف بهارآی.

در دوران باستان بر اساس تاریخ گزنفون تنها قومی که توانست به کادوسیان حمله کرده اونها را مغلوب کند، آشوریان در زمان پادشاهی نینوس بودند. از طرفی با وجود رفتن گیلان زیر پرچم اشکانیان و ساسانیان، به علت این‌که همیشه استقلال خود را حفظ کرده بود، ادیان زرتشتی و مسیحیت تا قرون بسیاری در آن‌جا رواج داشت. و نسطوریان تا همین اواخر نیز در این منطقه زندگی می‌کردند. در دوران اسلامی نیز، گیلان زمانی اسلام را پذیرفت که شیعه وارد ایران شد. و به جز منطقه تالش و بخشی از کردهای ساکن گیلان، مذهب سنی در گیلان شکل نگرفت. این نغمه‌ی تاسیانی با صدای استاد پوررضا است.

2

با تمام این اوصاف، نزدیکی گیلان به روسیه، فرهنگ ارمنی، قفقازی و روسی تاثیر بسیاری در آداب و رسوم و حتا دیدگاه مردم گیلان داشته. این را در پوشش و جایگاه زنان، معماری برونگرای گیلانی دید، که برعکس بقیه نقاط ایران، خانه‌ها با دیوارهای بلند حصار نیافته‌اند بلکه پرچین‌های کوتاه حصاری بین خانه‌ها بوجود نمیارند.

ادبیات گیلان نیز بسیار متاثر از ادبیات روس بوده، به خصوص زمانی که بلشویک‌ها پیش از انقلاب اکتوبر در گیلان پناه می‌گرفتند. سوسیالیسم، رنگ مذهب را بسیار کم‌رنگ کرد و حتا فرهنگ خانواده را در گیلان تغییر داد، به طوری که گیلانی‌ها با میان‌گین ۲ نفر در هر خانواده، کم‌جمعیت‌ترین خانواده‌ها را در ایران دارا هستند. صدای دل‌انگیز استاد نادر گلچین را می‌شنوید.

از ادبیات فولکور گیلان می‌شه به قصه‌هایی مثل حسنک کجایی اشاره کرد.

اما در موسیقی فولکلور این منطقه که به دلیل تنوع قومی، تنوع زیادی در یک جغرافیای کوچک را شاهد هستیم، تلفیقی از دستگاه‌های موسیقی کردی، آذری، و ارمنی وجود دارد. سازهایی مثل دف و کمانچه که سازهای کردی است با تنها ساز مخصوص گیلان یعنی تنبور، موسیقی فولکلور این منطقه را متمایز می‌کند. البته ساز تنبوری که در گیلان نواخته می‌شه از تنبور ترکمن‌ها متفاوته و کوک متفاوتی هم داره. صدای خانم روح‌انگیز را می‌شنوید که شاید نمونه‌ی خوبی باشه.

3

یکی از خوانندگانی که تحقیقات زیادی بر موسیقی فولکلور گیلان انجام داده و بسیاری از این نغمه‌ها را بازخوانی کرده، شیلا نهرور است که خود زبان‌شناسه. می‌شه آثار او که تلفیقی از موسیقی روس با گیلک هست را به عنوان نمونه تاثیر فرهنگ روسیه بر این منطقه برشمرد. گرچه پیش از خانم نهرور، استاد عاشورپور آهنگ‌های ماندگاری را با چنین تلفیقی ساخت.

در مورد شعر و موسیقی گیلان زیاد میشه گفت، اما وقت کمه. در مرکز فلات ایران، قومی پارسی هنوز ساکن‌اند که با فرهنگی بسیار کهن و دینی کهن‌تر، خود را از مدعیان نوروز می‌دانند و فردا روز مهمی براشون هست. فردا شمارو در همین‌جا، با سیگنال ممنوعی دیگه می‌بینیم. همراه ما باشید.

نوروز و آذربایجان – ویژه برنامه نوروز ١٣٩٣

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , , , 

۴ Comments


  1. مسعود والا
    1

    ضمن سپاس برای تهیه این برنامه،در معرفی نغمه تاسیانی (دقیقه ۶٫۰۰ گفته شده است که صدای پوررضا است! در حالیکه این کار به احتمال خیلی قوی از گیل آوایایی است. در دیگر بخشها: قصه خوانی، دلکمه و غیره هم صدای شاعر ونویسنده گیل آوایی استفاده شده است، که با کمی دقت میتوان نام نویسنده را هم پیدا کرد. بهرحال فکر میکنم که میبایستی نام گیل آوایی برده برده میشد. با سپاس برای توجه شما


    1. شادیار عمرانی
      2

      سلام جناب والا
      بسیار متشکرم از توجهتون.
      من مطمئن نبودم که صدای خود گیل آوایی – رضا شفاعی باشه. درست بعد از دکلمه گیلغزل صدای پوررضا هست.
      امیدوارم در برنامه های آینده بتونیم میزبان ایشون باشیم.


  2. gil
    3

    فرهنگ گیلانی پیشروترین فرهنگ ایرانه ولی امروزه این به اصطلاح عاریایی ها کل زبان و طبیعت و فرهنگ و نژاد
    گیلان رو بی خونریزی فتح و نابود کردند


  3. كاوه
    4

    بینهایت ممنون شادیار عزیز! مقاله فوق العاده جالبى بود. امیدوارم باز هم در ارتباط با فرهنگ و موسیقى گیلان نوشته هاى شما رو ببینیم.
    این مقاله هاى ارزشمند باعث میشه، نسلى از گیلانى ها که در تهران یا در خانواده هاى چندفرهنگى بزرگ شده اند هم با هویت سانسور شده گیلان زمین آشنا بشند.
    پاینده باد خاک پاک وطن ما ایران
    زنده باد خانه همیشه سبز ما: گیلان