شنبه, ۲۷ تیر ۱۳۹۴
31 August 2016
سیگنال ممنوع

«نوروز ترکمن – ویژه برنامه نوروز ۱۳۹۳»

۱۳۹۳ فروردین ۰۹

شادیار عمرانی / رادیو کوچه

سلامی نوروزی از گرگان، بندر ترکمن، گنبد قابوس، کلاله، آق قلا، گمیشان،  مراوه‌تپه،  سیمین‌شهر،  اینچه‌برون،  مینودشت،  نگین‌شهر، انبارآلوم و داشلی برون، بجنورد، درگز، گلیداغ و  تربت جام.

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

از میان ترکمن‌های شرق مازندران، گرگان و شمال خراسان صدای نوروز را می‌شنوید با آواز سرنا و دهل. قوشه‌تار.

مراسم نوروز در میان ترکمن‌ها با شباهت زیادی به مراسم رایج در ایران برگزار می‌شه. با مسابقات کشتی و البته غذاهای لذیذی مثل نوروز کجه و نوروز بامه. صدای خانم پروا با موسیقی فولکلور خراسانی دختر قوچانی.

موسیقی ترکمن‌ها با وجود وحدت کلی موجود بین مقام‌ها، که شامل حزنی از دل صحرا‌ست، تنوع زیادی هم دارد. استادان بسیاری به نواختن ساز دوتار، که گفته می‌شه ساز مخصوص ترکمن‌هاست، شهرت دارند. صدای استاد اولیاقلی یگانه را می‌شنوید با نغمه‌ی درگزی قزل گل.

خاندان یگانه از خاندان مشهور ترکمن ساکن شمال خراسان هستند که موسیقی در بین آن‌ها سنتی آبا و اجدادیه. صدای استاد حسین یگانه را می‌شنوید.

حزن در موسیقی ترکمن‌ها یکی از خصایص موسیقی آن‌هاست که آن‌ها را از دیگران همسایگانشون متمایز می‌کنه. شاید بشه ریشه‌ی اون رو در کوچ‌نشینی ترکمن‌ها دونست. ترکمن‌ها تا قرن بیستم هم‌چنان کوچ‌نشین بودند. صدای استاد غلامعلی ‌پورعطایی را با نغمه‌ی سپید می‌شنوید.

1

و اما مذهب سنی ترکمن‌ها، یکی دیگه از وجه تمایز آن‌ها با مردم مازندران و خراسان مرکزیه. دستگاه‌های موسیقی ترکمن‌ها هم به شدت از دیدگاه مذهبی آن‌ها تاثیر پذیرفته. مثلا بخشی‌ها، خوانندگان، نوازندگان و سرایندگانی هستند که مرام خاصی برای خود قائل‌اند. به عنوان حاملان فرهنگ شفاهی این مردم، بر این باورند که خداوند به آن‌ها موهبت و مقامی ویژه بخشیده پس علاوه بر  چیره‌دستی در نوازندگی، خوش‌صدایی در خوانندگی و تسلط بر داستانگویی و شعرخوانی، باید از نظر آگاهی و عرفان به مرحله‌ای برسد که شایسته عنوان بخشی شود. که البته امروزه بخشی‌های جوان بیشتر به احیای این موسیقی فارغ از شرایط روحانی اون می‌پردازند. از بخشی‌های معروف می‌شه استاد حاج قربان سلیمانی را نام برد.

صدای زنبورک دختران ترکمن را می‌شنوید به نوازندگی سولماز تکه از خراسان شمالی.

اما زنان ترکمن هم در مقام‌خوانی مهارت بسیاری دارند. صدای بانو گل نبات عطایی را می‌شنوید که در مقام هرایی و شاخطایی می‌خونه.

اما مقام‌های ترکمنی چهارتاست: تشنید، قرق‌لَر، مخمس و نوایی. در نواختن این مقام‌ها سازهایی چون، دوتار (قوپوز) ، کمانچه (قیجاق)، نی به‌کار می‌ره و البته ترکمن‌ها ساز کوبه‌ای ندارند. استفاده از این آلات موسیقی در میان دیگر اقوام ترک و حتا آذری‌ها هم مرسومه. صدای حاج قربان اسماعیلی را شنیدید با نغمه‌ای در دستگاه نوایی. و البته از تصنیف معروف نوایی غافل نمیشیم با صدای استاد سرور احمدی.

2

این تصنیف را بزرگان موسیقی بسیاری بازخوانی کردند که معروف‌ترین آن‌ها استاد عبدالوهاب شهیدی بود.

اما موسیقی چوپانان دشت ترکمن با سازی به نام دیل لی تویدوک نواخته می‌شه که صدایی شبیه انسان داره.

کردهای کرمانج، در موسیقی و شکل‌گیری دستگاه‌های موسیقی شمال خراسان و گرگان بسیار تاثیرگذار بوده‌اند. به طوری که این دستگاه‌ها را در جغرافیای وسیعی از سمنان گرفته تا همدان و آذربایجان و حتا شرق ترکیه گسترانده‌اند. صدای امیر خندگ را می‌شنوید با نوازندگی استاد رمضان برداری.

با صدای سیما بینا، به عنوان یکی از مطرح‌ترین محققان موسیقی ترکمن و خراسانی، با قطعه‌ی فولکلوریک معروف بیا بریم دشت، به پایان هشتمین برنامه‌ی نوروزی رسیدیم. فردا سری به افغانستان، تاجیکستان و ازبکستان می‌زنیم. با ما همراه باشید.

برنامه قبلی این مجموعه

نوروز و مازندران – ویژه برنامه نوروز ۱۳۹۳

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , , ,