شنبه, ۲۷ تیر ۱۳۹۴
28 August 2016
سیگنال ممنوع

«نوروز و افغانستان، تاجیکستان، ازبکستان – ویژه‌ برنامه نوروز ۱۳۹۳»

۱۳۹۳ فروردین ۱۰

شادیار عمرانی / رادیو کوچه

 

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

 سلام سلام سلام. امیدوارم نهمین روز بهار را با خوشی سپری کرده باشید. بسیاری از مردم افغانستان، نوروز امسال را با این آهنگ جشن گرفتند. موسیقی ترکمن‌ها را که دنبال کردیم رسیدیم به افغانستان، و از غرب و شمال غربی افغانستان که به شدت تحت تاثیر موسیقی ترکمن‌هاست عبور که کردیم به دنیایی از موسیقی فولکلور پا گذاشتیم که راستش را بگم اصلن فکرش را هم نمی‌کردیم این اقیانوس تا این حد عمیق باشه. موسیقی افغانستان با تنوع بسیار، و دستگاه‌های متعدد و پیچیده‌ی موسیقی. به صدای استاد غلام حسین گوش‌می‌دید با نغمه‌ای به زبان اردو.

صدای استاد غلام نتو، ما را به عمق تاریخ می‌بره. دستگاه‌های موسیقی افغانستان متعدده، و موسیقی اقوام همسایه به شدت تحت تاثیر این دستگاه‌ها قرار دارند. اگر بخوام تنها به چند دستگاه متداول اشاره کنم باید از سبک بدخشی، خراباتی، لوگری، قطغنی، هزارگی، داستان سمت مشرقی، سبک غرنی مردم پکتیا، کلیوالی ملیت پشتون، ترکمنی، هراتی، قرصک پنجشیر، و هارمونیک یا چند آواز کشین مردم نورستان نام ببرم. به قطعه‌ای از نوازندگی ساز مشهور دمبوره گوش می‌دید با اجرای استاد علی دریابندری و استاد انور آزاد در دستگاه هَزاره‌گی.

1

از سازهایی که در دستگاه‌های موسیقی افغانستان به کار می‌ره می‌شه به تنبور، چنگ، چهارتار، دوتار، رباب، دمبوره، ریچَک، سَرِنده، شش‌تار، واج، سرنا یا شهنا، نی، هارمونیه، دایره، دهل، دهلک، زنگ، زیربغلی، و طبله اسم برد. صدای استاد دین‌محمد غمخوار را ، می‌شنوید.

اما دستگاه‌های موسیقی افغانستان بسیار بر موسیقی همسایگانشون تاثیر گذاشته. با تنبور بخارایی سعدالدین گولف به تاجیکستان و ازبکستان می‌ریم و معروفت‌ترین مقام آن‌ها را یعنی ششمقام را می‌شنویم. این مقام که در ازبکستان بیشتر توسط یهودیان نواخته می‌شه، در زمان شوروی بسیار مورد حمایت استالین قرار گرفت و امروزه به عنوان یکی از مقام‌های ثبت شده در میراث معنوی جهان، شهرت جهانی داره.

اما به سمت هرات وقتی برمی‌گردیم، موسیقی فولکلور بسیار شاد می‌شه. در واقع هرات را به عنوان پایتخت هنری و موسیقی افغانستان می‌شناسند. وحید کاظمی دختر غلمانی را می‌خونه.

مقام‌ها در افغانستان بسیار زیادند و از پیچیدگی‌های خاصی تبعیت می‌کنند. واقعن وقت برنامه اجازه نمی‌ده که حتا بخوام بهشون اشاره‌ی مختصر کنم. به صدای نعمت حسین‌زاده با آهنگ سیاه نرمه نرمه گوش بدید. فکر می‌کنم این آهنگ برای خیلی از شما آشنا باشه.

نکته‌ی قابل توجه اینه که خوانندگان جوان و امروزی افغانستان در موسیقی پاپ امروزی همچنان به موسیقی فولکلور پایبندی دارند. آهنگ زلفی را شنیدید که وحید سرور به زبان پشتو خوانده بود. و یا اجرای الکترونیک دمبوره توسط هنرمند جوان طاهر خاوری.

2

صدای استاد مهوش، ما را وارد موسیقی پاپ افغانستان می‌کنه. لازم به ذکره که موسیقی پاپ افغانستان با وجود آمیختگی با سازهای غربی، همچنان در دستگاه‌های موسیقی فولکلوریک نواخته می‌شه.

 از نام‌آوران موسیقی پاپ می‌شه به استاد نینواز اشاره کرد. به این نوع موسیقی، محفلی یا مجلسی هم می‌گویند. و این هم صدای مشهورترین خواننده‌ی پاپ افغانستان احمد ظاهر. از پیش من برو که دل‌آزارم.

اما، موسیقی افغانستان، تاجیکستان و ازبکستان از موسیقی همسایگانشون تاثیر گرفته‌اند. مثلا همین تصنیف بت‌چین از مشهورترین آثار جاودانه‌ی علی اکبر شیدا که خواننده‌ی ازبکی، یولدوز توردیوا، اجرا کرده.

صدای خانم گوگوش را شنیدید با آهنگ من آمده‌ام، که این نمونه یادآور انبوهی از موسیقی افغانیه که به زبان فارسی خونده شده. غیر قابل انکاره که موسیقی افغانستان به خصوص موسیقی پاپ اون تاثیر زیادی بر موسیقی پاپ ایران گذاشته و حتا بسیاری از آهنگ‌های پاپ افغانستان به فارسی بازخوانی شده.

همینطور که خانم پوران، از میون تعداد زیادی از موسیقی اقوام دیگه‌ای که به فارسی اجرا کرده، معروف‌ترین آهنگ افغانستان یعنی ملا ممد جان را هم اجرا کرد.

3

با آهنگ ملا ممد جان با صدای سلما جهانی به پایان سیگنال ممنوع امروز نزدیک می‌شیم. از افغانستان و انبوهی از دستگاه‌ها و شاهکارهای موسیقیش خیلی کم گفتیم، در واقع میشه گفت هیچی نگفتیم. از تاثیرش بر موسیقی پاپ ایران هم نگفتیم. البته که هم موسیقی سنتی و مقامی ایران به شدت وامدار موسیقی مقامی و فولکلور اقوام دیگه هست، چیزی که کتمان میشه، موسیقی پاپ ایران به قدر قابل توجهی وابستگی ساختاری و حتا وارداتی از موسیقی اقوام همسایه داره و عجیب اینکه کمتر پیش میاد که آهنگ‌سازها و تنظیم‌کنندگان ایرانی حفظ امانت کنند و نامی از اصل آهنگ‌ها ببرند. پرگویی نکنم، که باید آماده‌شیم بریم به جنوب. فردا به جنوب خراسان و سیستان و بلوچستان می‌ریم. با ما همراه باشید.

برنامه قبلی از این مجموعه

نوروز ترکمن – ویژه برنامه نوروز ۱۳۹۳

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , , , 

۱ Comment


  1. حسن
    1

    با تشکر از برنامه خوب و جامع شما خانم عمرانی در مورد موسیقی افغانستان. و همچنین ستاره نوظهور ما آقای طاهر خاوری