شنبه, ۲۷ تیر ۱۳۹۴
29 August 2016
سیگنال ممنوع

«نوروز بندر، هرمزگان، بوشهر، خوزستان – ویژه برنامه نوروز ۱۳۹۳»

۱۳۹۳ فروردین ۱۲

شادیار عمرانی / رادیو کوچه

با صدای دمام یعنی داریم می‌ریم جنوب. سلام، یازده‌ روز اول بهار را با ما همراه بودید. خسته که نشدید؟ پس آماده باشید برای پایکوبی با شادترین موسیقی‌های منطقه، داغ داغ. بندری، اما کدوم بندر؟ عباس؟ بوشهر؟ خرمشهر؟ نکنه می‌ریم آبادان؟

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

راستش تفکیک موسیقی جنوب فلات ایران و شمال دریای عمان و خلیج فارس از هم بسیار سخته. اون موسیقی محبوب ایرانی‌ها، که متداول‌ترین جای‌گاه را در موسیقی پاپ ایرانی داره، و به بندری معروفه، بر خلاف باور همگان، چندان ربطی به خوزستان نداره. و بیشتر بوشهری‌ه. موسیقی هرمزگان هم از سمت شرق به شدت از موسیقی بلوچی و از غرب از موسیقی بوشهری تاثیر گرفته. و البته در جزایر و جنوب هرمزگان، موسیقی آفریقایی. و این نوع موسیقی قرابت بسیار کمی به موسیقی ساکنان جنوب خلیج فارس، عرب‌های اماراتی، کویتی، عمانی، قطری، یا عربستانی داره که اون‌ها هر کدومشون دنیای از دستگاه‌های مختلف موسیقی دارند با زبانی کاملن متفاوت از عربی‌ای که در بین عرب‌های جنوب ایران صحبت میشه. این هم صدای حسین وفادار بود از بندرعباس.

1

بهتره به جای این‌که به تقسیمات کشوری در بررسی موسیقی این منطقه پایبند باشیم، اساس را بر جغرافیا و فرهنگ بگذاریم، و بپذیریم که آمیختگی موسیقی این منطقه زیاده. از دستگاه‌های موسیقی این منطقه می‌شه به بندری به عنوان معروف‌ترینش اشاره کرد، که در واقع موسیقی برگرفته از آفریقا و مهاجران آفریقایی به خصوص زنگباری است. تفاوت اصلی بین بندری بندر عباسی، بوشهری و خوزی در آلات موسیقی به کار رفته است. در بندرعباس بیشتر از ساز عود استفاده می‌شه اما نی انبان در بندری بوشهری رایج‌تره. صدای نی دو جفتی استاد قنبر راست‌گو را شنیدید و این هم قطعه‌ی مشهور ای شمع.

زنان در موسیقی هرمزگانی جای‌گاه محکمی دارند، چیزی که موسیقی این ناحیه را از بوشهر و خوزستان متمایز می‌کنه. گروه‌های موسیقی زنان تاریخی قدیمی دارند. می‌شه به گروه زیبا نصره اشاره کرد، و یا همین خانم فاطمه رضایی که صداش را می‌شنوید.

می‌شه گفت مفاخر موسیقی هرمزگان بی‌شمارند. اما صدای بسیاری از اون‌ها در تاریخ گم شده و متاسفانه ضبط نشده. از این بزرگان می‌شه به استاد صالح آتون اشاره کرد، که آهنگ شاه‌حسینی‌اش را می‌شنوید.

2

موسیقی هرمزگان تحت تاثیر موسیقی بلوچی، بسیار آیینی است. در واقع برای هر پدیده و هر رسم و آدابی موسیقی مخصوصی دارند.  از صیادی گرفته تا عروسی. به قشم که می‌رسیم این موسیقی آیینی پررنگ‌تر می‌شه. به خصوص در روستای لافت که این مراسم به عمق تاریخ و بدویت می‌ره. مراسم زار یکی از مراسم مشهور این منطقه است که مستندی را هم ناصر تقوایی بر این سنت ساخته. این موسیقی در زمره موسیقی‌های درمانی قرار می‌گیره.

صدای مرشد میررستمی را می‌شنوید. اما دستگاه‌های موسیقی هرمزگان و بوشهر آمیختگی بسیاری به هم دارند. شاید بشه از روی ریتم آهنگ‌ها تمایزی بین اون‌ها گذاشت. بوشهر به دلیل مذهب شیعه مردمانش مراسم مذهبی بیشتری دارند که موسیقی سوگ و سوز در این منطقه بیشتره به خصوص برای مراسم محرم و صفر و تاسوعا و عاشورا. این دستگاه‌ها شامل این‌ها هستند:

یزله و اجرای گروه محسن شریفیان. که هم برای عروسی و شادی اجرا می‌شه هم برای محرم.

لیوا با اجرای گروه دارکوب، که برای جشن‌های شاد اجرا می‌شه و متاثر از موسیقی عربی آفریقاست.

شروه با اجرای استاد چاهورز. این موسیقی به غایت غمگین به دشتی میعروفه و مخصوص بوشهر و دشتستانه.

چوش یا چاوش‌خوانی باز هم با اجرای استاد قنبری چاهورز. که برای زائران کربلا و مکه خوانده می‌شه.

3

و اما سبالو، شناخته‌شده‌ترین دستگاه موسیقی هرمزگان، بوشهر و خوزستان. که شباهت زیادی به موسیقی عرب‌های جنوب خلیج فارس داره.

اما موسیقی بندری در موسیقی پاپ ایرانی جای‌گاه ویژه‌ای داره. در واقع هیچ یک از دستگاه‌های فولکلوریک تا به این حد پاپ نشده‌اند. مثا آهنگ هله دان که با صدا یمحمود جهان می‌شنوید و خانم بتی هم اون را اجرا کردند. که البته این آهنگ هیچ ربطی به آبادان نداره و یک آهنگ بوشهریه.

یا مثل این آهنگ ای یار ای یار که گروه بلک کتس هم اجرا کردند. این دستگاه را بهش می‌گند بستکی که البته مختص هرمزگان و بوشهره و با دستگاه بسته خوزستان متفاوته. در خوزستان با وجود اقوامی چون لر و بختیاری، عرب، ارمنی و آشوری، موسیقی خوزستان یا تحت تاثیر موسیقی بختیاری‌ه یا موسیقی عراقی.

مثلا این آهنگ یا عزیز الروح با صدای خواننده‌ی شهیر عراقی خانم زهور حسین که به هر دو زبان فارسی (لری) و عربی (عراقی) در دستگاه بسته خونده.

شاید بشه درک کرد که چرا موسیقی هرمزگان با بوشهر اشتباه می‌شه اما کمی درک این‌که چرا موسیقی بوشهری یا عامیانه‌ترش بندری با موسیقی خوزستان اشتباه می‌شه سخته. مثلا خیلی‌ها فکر می‌کنند حسین کشتکار خوزستانی‌ه، در حالی که این آهنگ معروفش بوشهریه. البته کشتکار بیشتر آهنگ‌های مذهبی بوشهری می‌خونه.

4

و یا سعید شنبه‌زاده که حتا اگر از مهارتش در نواختن نی انبان نشه فهمید که این موسیقی بوشهری‌ه از نام فامیلش می‌شه تشخیص داد.

اما موسیقی هرمزگان در کنار مشاهیر و هنرمندان بومی این منطقه، هنرمندانی داره که از مرزها عبور کردند. موسیقی مدرن و غربی جای‌گاه خاصی در این منطقه داره. شاید خیلی‌ها کارلوس را به یاد داشته باشند.

و البته یکی از عجوبه‌های تاریخ موسیقی، ابراهیم منصفی.

با صدای مهدی سالکی و گروه  کماکان که آهنگ معروف لبخند ابراهیم منصفی را بازخوانی کردند، بار و بنه می‌بندیم و می‌ریم به قلب تاریخ. به اولین نقطه‌ای که اعتدال بهاری را جشن گرفتند و فردا دوباره بعد از نگاه داشتن این آیین طی هفت هزار، جشنی با شکوه برگزار می‌کنند که البته بخشی از این جشن سیاسی هم هست. منظورم چه کسانیه؟ الان نمی‌گم. فردا با هم می‌ریم و از نزدیک باهاشون آشنا می‌شیم.

مطالب مرتبط

نوروز و سیستان و بلوچستان – ویژه برنامه نوروز ۱۳۹۳

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , ,