Saturday, 18 July 2015
30 November 2020
پدیده‌های رایج دنیای امروز

«شبکه‌های اجتماعی، بهنجار یا نابهنجار»

2014 June 27

گزارش / رادیو کوچه

منبع: روزنامه ابتکار

نویسنده : هیوا فریدی

 

در دنیای امروز رواج بسیاری از پدیده‌ها، حاصل شهری شدن، رشد جمعیت، جهانی شدن و یا حاصل مواجه با مدرنیته و دست‌آوردها و پیامدهای آن است.  رویکرد برخی از جوامع جهان در قبال این پدیده‌ها به این صورت است که گاه آن را پذیرفته و با ارزش‌ها خود انطباق می‌دهند، و گاه آن را طرد می‌کنند. از جمله این پدیده‌ها می‌توان به شبکه‌های اجتماعی‌ای هم‌چون فیس‌بوک اشاره کرد. شبکه اجتماعی فیس‌بوک چندی است از مرز یک میلیارد عضو گذشته و بعد از چین پرجمعیت‌ترین افراد را در خود جای داده است.

حال یکی از سوالاتی که در مواجه با این پدیده به وجود می‌آید این است که آیا فیس‌بوک پدیده‌ای بهنجار است یا نابهنجار؟ در اغلب موارد پیش آمده، هژمونی یا گفتمان غالب ملاک تشخیص خود را بر پایه امر اخلاقی تعریف می‌کند به این معنا که یک پدیده یا امر اجتماعی، اخلاقی تعریف می‌شود. مسئله‌ای که در این‌جا به وجود می‌آید این است که وقتی اخلاق به عنوان یک امر تاریخی و مطلق در نظر گرفته می‌شود، به سمت نگاه ذاتی و جوهری به آن پدیده پیش رفته‌ایم.

F

ویژگی این نوع نگاه ذاتی این است که در طول تاریخ تغییر نمی‌کند و همواره حالت ایستایی به خود می‌گیرد. بنابراین یک پدیده را به عنوان یک امر مرضی، نابهنجار و آسیب زا تعریف می‌کند. در این هنگام است که گفتمان غالب، ذات را بر اساس معیارها و ملاک‌های خود تعریف می‌کند و بر اساس آن امر اجتماعی را بهنجار یا نابهنجار در نظر می‌گیرد.

مسئله دیگری که در این باره به وجود می‌آید این است که وقتی یک امر اخلاقی را برای تشخیص بهنجار یا نابهنجار بودن یک واقعیت اجتماعی ملاک می‌گیریم،

وقتی اخلاق به عنوان یک امر تاریخی و مطلق در نظر گرفته می‌شود، به سمت نگاه ذاتی و جوهری به آن پدیده پیش رفته‌ایم.

در آن صورت ملاک تعیین کننده امر اخلاقی، تشخیص می‌دهد که آیا پدیده مورد نظر بنهجار است یا نابهنجار در این صورت این ملاک تعیین کننده اخلاقی (هژمونی یا گفتمان غالب در نسبت با قدرت) دست به دامن مفاهیم شده که این امر باعث ایجاد نوعی تفکر ایده‌آلیسم می‌شود و هنگامی که ما از موضع اخلاقی یا ایده آلیستی برای تشخیص واقعیت بهنجار یا نابهنجار استفاده می‌کنیم، گزاره‌ای سلبی و تجویزی را صادر می‌نماییم که پدیده‌ای (امر اجتماعی) را بهنجار تشخیص می‌دهیم و دیگری را نابهنجار و در این حالت مکانیسمی تولید می‌شود بنام هراس اخلاقی و در هراس اخلاقی هژمونی (گفتمان غالب) شروع به هراس انگیز، نابودکننده اخلاق، جامعه و خانواده نشان دادن یک پدیده اجتماعی، گروه اجتماعی، امر اجتماعی و… می‌کند و این امر به مثابه نابهنجار بودن پدیده اجتماعی است.

در واقع گفتمان غالب با توجه به اخلاق، مفاهیمی را بر این شبکه‌های اجتماعی سوار می‌کند و آن را نابهنجار جلوه می‌دهد. حال اگر بخواهیم به این موضوع از نگاه جامعه‌شناسی نگاه کنیم، در این حالت دیگر ملاک تشخیص اخلاقی نیست، بلکه یک سری قواعد وجود دارد که بر اساس آن یک امر اجتماعی را بهنجار یا نابهنجار تعریف می‌کنند.

faisbok

یکی از این معیارها این است که واقعیت اجتماعی مدنظر در میانگین جامعه به وقوع بپیوندد. به این معنا که آیا پدیده مورد نظر در میان جامعه شیوع دارد یا نه؟ یک امر اجتماعی وقتی شیوع پیدا می‌کند که اکثر افراد جامعه آن پدیده را پذیرفته باشند و به عنوان یک الگوی رفتاری و فکری به کار بگیرند.

بنابر یکی از آمار موجود که پایگاه World Internet Stats منتشر کرده است، جمعیت کاربران فیس‌بوک در خاورمیانه در حدود ٢٣ میلیون نفر اعلام شده است که کاربران ایرانی ۴۶ درصد آن را تشکیل می‌دهند و این نشان از شیوع فیس‌بوک در جامعه ما دارد.

بسیاری از پدیده‌ها که گفتمان غالب، آن‌ها را اخلاقی تعریف کرده‌اند، آن‌چنان هراس‌انگیز نیستند. هراس‌انگیز بودن آن‌ها به خاطر آن است که اخلاقی تعریف شده‌اند و مفاهیم را بر واقعیت تحمیل کرده‌اند

اما علاوه بر این معیار، یکی دیگر از معیارها که جامعه‌شناس‌ها بر آن تکیه می‌کنند، بر بهنجار بودن یا نابهنجاری پدیده، عام بودن پدیده نسبت به اوضاع عمومی حیات احتماعی، و در واقع بر وضعیت تعادل آن جامعه استوار است. بدون شک هر پدیده‌ای که در جامعه وجود دارد، کارکردهای مثبت و منفی، و نیز آشکار و پنهانی دارد. فیسب‌وک نیز از این قاعده مستثنا نیست.

یکی از اصولی که در تعریف مفهوم تکنولوژی وجود دارد این است که تکنولوژی به نوبه خود امری خنثا است و این کارکردهای آن هستند که می‌توانند مثبت یا منفی باشند. شبکه‌های اجتماعی نیز به مثابه یک تکنولوژی می‌توانند کارکردهای مثبت و منفی‌ای داشته باشد و این امر به نحوه استفاده ما از آن تکنولوژی بر می‌گردد. اما مشکلی که در این باره پیش می‌آید این است که گاهی خود تکنولوژی را بدون در نظر گرفتن جنبه‌های مختلف آن و کاربردهای گوناگونی که می‌تواند داشته باشد منفی و مخرب در نظر گرفته می‌شود.سومین معیاری که جامعه‌شناسان از آن استفاده می‌کنند، هم‌خوانی پدیده با شرایط جامعه و وضعیت فرهنگی آن است. در واقع بهنجار بودن یا نبودن یک پدیده را با مختصات فرهنگی جامعه می‌سنجند. وقتی شخصی فیس‌بوک را می‌پذیرد در واقع آن را به عنوان یک الگوی ارزشی، فکری و رفتاری به کار می‌گیرد، آیا فرهنگ چیزی غیر ازهمین ارزش‌ها، تفکرات و رفتارها است؟

MedicalNews-FaceBookFriends-280413-1210-001

بنابراین بسیاری از پدیده‌ها که گفتمان غالب، آن‌ها را اخلاقی تعریف کرده‌اند، آن‌چنان هراس‌انگیز نیستند. هراس‌انگیز بودن آن‌ها به خاطر آن است که اخلاقی تعریف شده‌اند و مفاهیم را بر واقعیت تحمیل کرده‌اند و از این جهت است که هراس‌انگیز جلوه می‌کنند. هرچند ممکن است پدیده و تکنولوژی‌ای مثل فیس‌بوک نیز پیامدهای آسیب‌زایی داشته باشد، اما واقعیت فیس‌بوک هرگز.

امروزه ما در جهانی زندگی می‌کنیم که ارتباطات باعث شده دنیای ما به سمت یک خانواده جهانی حرکت کند و در این خانواده جهانی هر پیامی که بازتاب وسیع‌تری داشته باشد تاثیرگذاری بیش‌تر و قوی‌تری بر این خانواده خواهد گذاشت. فیس‌بوک نیز یکی از همین شبکه‌های ارتباطی است. بنابراین هراس از فیس‌بوک یک هراس نابجا به نظر می‌رسد و استفاده نکردن از توانای‌های بالقوه این ابزار، روند تاثیرگذاری ما بر خانواده جهانی را کندتر خواهد کرد.

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , , , , ,