Saturday, 18 July 2015
30 October 2020
به بهانه هشتم مارس‌؛ روز جهانی زن

«و هم‌چنان در جستجوی حقوق برابر»

2010 March 08

سروش / رادیوکوچه

soroush@koochehmail.com

«ای نو عروسان و دامادان روی سخنم با شماست، به اندرزم گوش دهید و گفتارم را به یاد بسپارید و با غیرت در پی زندگانی پاک منشی برآیید. هر یک از شما باید در کردار نیک و مهرورزی بر دیگری پیش دستی جوید تا این زندگانی سپند زناشویی را با شادی و خرمی به پایان رسانید. زن و مرد در همبود گاه چندین هزار سال ایران باستان  با هم برابرند. خواست آنان چه تا آن هنگام که در خانه پدری بوده‌اند چه پس از ازدواج گرامی است و آزاد هستند تا خود راه خود را برگزینند»  (یسنا 53 بند 5)

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید


هشتم مارس به عنوان روز جهانی زن نام‌گذاری شده است. علت نام‌گذاری این روز تظاهرات و اعتصابات زنان آمریکایی در جهت خواست حقوق برابر با مردان در سال 1875 بود. با برگزاری مراسم‌هایی در هر سال  به مناسبت یادبود این اعتراضات سازمان ملل متحد هشتم مارس را به‌عنوان «روز جهانی زن» به رسمیت شناخت.

در هشتم مارس ۱۸۵۷، زنان کارگر کارگاه‌های پارچه‌بافی و لباس دوزی در نیویورک آمریکا به خیابان‌ها ریختند و با اعتصاب خود خواهان افزایش دستمزد، کاهش ساعات کار و بهبود شرایط بسیار نامناسب کار شدند. این تظاهرات با حمله پلیس و کتک‌زدن زنان  و دستگیری عده‌ی زیادی برهم خورد.

مدت‌ کوتاهی‌ از سرکوب اعتصاب نگذشته بود و هنوز تعدادی از اعتصابیون در سیاه‌چال‌ها به‌سر می‌بردند که‌ یکی‌ از کارخانه‌های‌ نساجی‌ ناگهان دچار آتش‌سوزی مهیبی‌ شد. درهای کارخانه بسته‌ بود و از ۵۰۰ کارگر کارخانه‌، بالغ بر ۱۵۴ زن‌ در آتش‌ سوختند. با این حجم سنگین تلفات و تحمل خشونت‌های پلیس ضدشورش و دوایر امنیتی به ویژه پیگیری کارآگاهان خصوصی در تعقیب سازمان‌دهندگان اعتصاب، زنان از ادامه مبارزه عقب ننشستند و از به کارگیری این روش ناامید نشدند ومقاومت صنفی و فرسایشی خود را تا رسیدن به مطالباتشان پی گرفتند.

سال ۱۹۰۷ در دوره‌ای که مبارزات زنان برای تامین حقوق سیاسی و اجتماعی اوج گرفته بود، به مناسبت پنجاهمین سال‌روز تظاهرات نیویورک در هشتم مارس، زنان دست به تظاهرات زدند. ایده انتخاب روزی از سال به‌عنوان «روز زن» نخستین بار در جریان مبارزه زنان نیویورک با شعار «حق رای برای زنان» مطرح شد. دو هزار زن تظاهر کننده در ۲۳ فوریه ۱۹۰۹ پیشنهاد کردند که هر سال در روز یکشنبه آخر فوریه، یک تظاهرات سراسری در آمریکا بمناسبت «روز زن» برگزار شود.

کاترین زتکین از بنیانگذار جنبش حمایت از حقوق زنان‬

در سال ۱۹۱۰، «دومین کنفرانس زنان سوسیالیست» که کلارا زتکین از رهبران آن بود، به مسئله تعیین «روز بین المللی زن» پرداخت. زنان سوسیالیست اتریشی پیش از آن روز «اول ماه مه» را پیشنهاد کرده بودند. اما اول ماه مه، جایگاه و مفهومی داشت که می‌توانست اهمیت و جایگاه مبارزه مشخص بر سر مسئله زن را تحت الشعاع قرار دهد. زنان سوسیالیست آلمان، روز ۱۹ مارس را پیشنهاد کردند. مناسبت این روز، مبارزات انقلابی در سال ۱۸۴۸ علیه رژیم پادشاهی پروس بود که به عقب نشینی لفظی حکومت در نوزدهم مارس همان سال، منجمله در مورد مطالبات زنان، انجامید.

«دومین کنفرانس زنان سوسیالیست» تاریخ برگزاری نخستین مراسم «روز زن» را ۱۹ مارس ۱۹۱۱ تعیین کرد. تصمیم گیری قطعی برای تعیین «روز جهانی زن» به بعد موکول شد. بعد از انتشار قطعنامه کنفرانس در مورد تعیین «روز جهانی زن»، انترناسیونال دوم از این تصمیم حمایت کرد، و نخستین تشکیلاتی بود که این روز را برسمیت شناخت.

در سال ۱۹۱۳ «دبیرخانه بین المللی زنان» که یکی از نهادهای انترناسیونال سوسیالیستی دوم بود،  روز هشتم مارس را با خاطره مبارزه زنان کارگر در آمریکا، به‌عنوان «روز جهانی زن» انتخاب کرد و در سازمان ملل متحد در سال ۱۹۷۵   این روز را به‌عنوان «روز جهانی زن» برسمیت شناخت.

روز زن در ایران

زنان ایرانی در طول سال سه روز را به خود اختصاص داده‌اند. قرن‌ها پیش هرسال پنجم اسفند ماه  زنان ایرانی از کار روزانه دست می‌کشیدند و این مردان بودند که یک روز در سال نقش زنان را ایفا می‌کردند.  سالیان سال بعد از آن با  ظهور و گسترش اسلام  ایرانیان روزی از روزهای سال قمری را روز زن نامیدند.

پس از انقلاب ایران روز تولد فاطمه دختر محمد پیامبر مسلمانان به عنوان روز زن در تقویم رسمی آورده شده است. ایرانیان هم‌چنین هشت مارس را با سراسر جهان به عنوان روز زن گرامی می‌دارند.

زنان ایرانی در گذشته با محرومیت‌های فراوانی در جامعه ایرانی روبرو بودند. در دوران پادشاهان ایرانی همواره از زنان به عنوان جنس ضعیف و تحت سرپرستی کامل مردان یاد می‌کردند و با استبداد اجازه فعالیت زنان در عرصه‌های مختلف را نمی‌دادند.

در زمان حکومت پادشاهان ایلام، مردسالاری در ایران حاکم بوده است. اختیار انتخاب همسر برای دختران به دست پدر دختر بود و پس از مراسم ازدواج، دختر به خانواده دیگر تعلق می‌گرفت.  در زمان هخامنشیان، زنان حق ارث و مالکیت داشتند. با این حال، در تخت جمشید تصویر هیچ زنی وجود ندارد که آن را نشانه مردسالاری می‌دانند. در دوره اشکانی و ساسانی زنان عادی جزو اموال مرد محسوب می‌شدند و بهای معینی معادل پانصد استر داشتند. و در دوره ساسانی   زنان حایض موجب آلودگی و نجاست محیط به شمار می‌رفتند و دوران قاعدگی خود را به تنهایی در دخمه‌های مخصوصی که دشتانستان  می‌نامیدند می‌گذراندند و حق دست زدن به چیزی نداشتند چون تصور می‌شد آن را آلوده می‌کنند.

در دوران قاجار و دوران پهلوی نیز   ازدواج کودکان و ازدواج اجباری دختران بسیار رایج بود. طلاق نیز برای مردان بسیار آسان بود و چندزنی مجاز بود. حق رای برای زنان وجود نداشت. زنان نمی‌توانستند به هیچ منصب سیاسی دست یابند. این در حالی بود که اعراب زن را کنیز می‌دانستند و یا زنده به گور می‌کردند.

کم‌کم زنان در جامعه ایرانی  با وجود محدودیت‌های فراوان نقش به سزایی ایفا کردند. در جریان تحولات سیاسی انقلاب مشروطه فعالیت بیرونی زنان بیشتر شد. انجمن‌های خصوصی و سازمان‌های مخفی ایجاد کردند، در تظاهرات شرکت کردند، و برای مشروطیت به مبارزه‌های مسلحانه و اقدامات غیرخشونت‌آمیز پرداختند.

در سال ۱۹۳۳، رضاشاه پهلوی پس از دیدار با مصطفی کمال در ترکیه اقداماتی را به منظور بهبود موقعیت زنان آغاز کرد. او به موسسات آموزشی به ویژه دانشگاه تهران دستور داد که از دختران نیز ثبت نام به عمل آورند.  در سال ۱۹۳۴ میلادی، رضاشاه دستور به کشف حجاب داد و چادر و روبنده را ممنوع کرد. اما از سوی دیگر سازمان‌های زنان مانند جمعیت نسوان وطنخواه تعطیل شدند و نشریات زنان بسته شد

با  وقوع انقلاب ایران در سال 1979 و روی کار آمدن جمهوری اسلامی دوباره فعالیت زنان محدود شد.  پس از انقلاب ایران  رعایت حجاب برای زنان اجباری شد و مدارس دختران و پسران از یکدیگر جدا شد و بسیاری از زنان اجازه فعالیت در مناصب مهم دولتی از جمله قضاوت را نداشتند.

جمهوری اسلامی بر اساس آمار در سال ۲۰۰۹ از نظر شاخص تبعیض جنسیتی در گزارش مجمع جهانی اقتصاد در میان ۱۳۴ کشور در ردیف ۱۲۸ قرار گرفت. هم‌چنین میزان درآمد مردان به‌طور متوسط دو و نیم برابر زنان بود و نیز  میزان بیکاری زنان در این سال ۱۷۰ درصد مردان بوده‌است.

پس از گذشت دو دهه از «انقلاب ایران» فضا کمی بازتر شد. زنان توانستند در  منصب‌های دولتی حضور داشته و یا به عنوان نمایندگان مجلس برگزیده شوند. برخی از آن‌ها   سهم بیشتری از قدرت و احترام پس از انقلاب اسلامی داشته‌اند. معصومه ابتکار به عنوان اولین زن معاون رییس جمهور عضو کابینه دولت جمهوری اسلامی ایران بود. در همین دوران یک زن  ایرانی  به نام شیرین عبادی  اولین ایرانی برنده جایزه نوبل شد. انوشه انصاری نیز دیگر زن ایرانی بود که عنوان اولین فضانورد ایرانی را کسب کرد. بسیاری از زنان هم  برنده جوایز مهم جهانی در زمینه سینما و هنر شدند.

در سال 2003 زنان ایرانی با تظاهرات گسترده‌ای در ایران خواستار گنجاندن هشتم مارس به عنوان روز زن در تقویم رسمی ایران شدند  هر چند که این درخواست بدون نتیجه باقی ماند اما اکنون زنان ایرانی این روز را به عنوان «روز دفاع از مطالبات بر حق خود» گرامی می‌دارند.

به هر روی با توجه به شرایط نابسامان وضعیت زنان در جامعه ایرانی و  نیز کشورهای جهان سوم زنان در تلاش هستند تا بتوانند به جایگاه اولیه روز جهانی زن که همان  دفاع  از  شرایط بهتر کاری  و حقوق اجتماعی  و برابری با مردان است برسند.

منابع

  • آی‌کتاب
  • ایلنا
  • ویکی‌پدیای انگلیسی

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , ,