Saturday, 18 July 2015
29 November 2020
شبکه‌های اجتماعی

«از ستم لایک»

2014 August 06

گزارش / رادیو کوچه

منبع: تریبون آزاد

 

پس از این‌که یکی از روحانیون ایرانی «فرهنگ پلید دو فرزندی» را در برنامه‌ای که بلافاصله شبکه‌های اجتماعی را تسخیر کرد مورد حمله قرار داد، کاریکاتوریست معروف ایرانی توکا نیستانی یک کاریکاتور کشید و در ایران وایر منتشر شد. این کاریکاتور مردی را نشان می‌داد که روی تخت خم شده و زنی چادری را بر روی سر خود قرار داده. حالت مرد طوری است که انگار به یک هدف خاصی نشانه گرفته و در حالت تیر اندازی است. مرد در حال شلیک بچه از واژن زن است، در حالی‌که از قسمت بالایی تخت به عنوان سنگر استفاده شده. بچه‌ها از چهارچوب تخت خارج می‌شوند و به این حالت دعوت عمومی روحانی به «شروع عملیات ۱۴فرزندی به نیت ۱۴معصوم» را به سخره می‌گیرد.

البته این ویدیو تنها مورد نبود. در ماه آبان ۱۳۹۲رهبر جمهوری اسلامی ایران پیشنهاد کرد که جمعیت کشور باید به صورت «معقول ومعتدل» افزایش یابد و از هفتاد و پنج میلیون کنونی به صد و پنجاه میلیون برسد. رهبران جمهوری اسلامی در کمپینی که راه انداخته‌اند به طور کاملاٌ مشهود سیاست‌های دولت‌های پیشین ایران را که از بیخ ایده کنترل جمعیت را تقبیح می‌کند در دستور کار خود دارند. هر چند که این ویدیو مسخره‌ترین قدمی بود که در این راه برداشتند.

1

در حالی‌که هنوز بر سر درستی برنامه افزایش جمعیت در ایران بحث است، کاملن مشهود بود که زبان بدن آن روحانی در این ویدیو خشم مردم را بر می‌انگیزد و عکس العمل‌های شدیدی را در پی خواهد داشت. خنده ناخوشایند وی در هنگام مطرح کردن مقوله «ساختن بچه» حاکی از تبعیض جنسیتی و مطرح شدن زن به عنوان «دستگاه ساخت بچه» بود. یکی از کاربران فیس‌بوک نظر داده بود «ما داریم در مورد ساختن بچه صحبت می‌کنیم نه بستنی چوبی». یکی دیگر پرسیده بود چطور می‌تواند خواهر روحانی را «برای شروع عملیات» ملاقات کند.

دقایقی پس از انتشار کاریکاتور توکا نیستانی، عکس العمل‌ها به آن در شبکه‌های اجتماعی آغاز شد. لیستی از این عکس العمل‌ها بر پایه نظراتی که مردم در شبکه‌های اجتماعی داده بودند در ایران وایرمنتشر شد، برخی گفته بودند «کاریکاتور گفته‌های آخوند را تایید نموده و به زنان ایرانی توهین کرده»، و اینکه «این نادیده انگاشتن آرمانهای زنان است»، و «این کلیشه سازی است». یکی دیگر از کاربران گفته است این کاریکاتور به‌‌ همان اندازه که به زنان توهین کرده در مورد مردان هم توهین آمیز رفتار نموده و «یک کار بی‌ارزشی است» که «خشن» و «تبعیض جنسیتی» است.

تاثیر شبکه‌های اجتماعی بر روی فعالیت‌های اجتماعی و سیاسی فقط محدود به ایران نمی‌شود. کتاب‌ها و مقالات بی‌شماری در مورد تاثیرات منفی اینترنت بر روی حرکت‌های آزادی‌طلبانه وجود دارد. ممکن این متناقض فرض ما باشه چرا که چنین مقدار چشم‌گیری از این فعالیت‌ها بدون وجود اینترنت عملن غیرممکن بود. این رابطه عشق و تنفری که میان تعامل گسترده‌ای که در اینترنت وجود دارد و توسعه سرمایه‌های اجتماعی در جوامعی مثل ایران نیاز به تعمق بیشتر دارد و هر نوع رابطه احساسی در مورد اینترنت را هوشمندانه باید رد کرد. اولین قدم در راه ایجاد یک رابطه متعادل با اینترنت پیشنهاد برگزاری یک پیشینه پژوهشی همگانی است، منجمله تحلیل اوگنی مورزف در «روی سیاه آزادی اینترنت». تحلیل وی در «توهم شبکه» از دیدگاه عموم مردم که از اینترنت به عنوان یک راه قطعی برای آزادی یاد می‌کنند انتقاد آمیز است. مورزف بحث می‌کند که «بمنظور رهایی اینترنت از تعهد در جنگ علیه استبداد، آنهایی از ما که آینده دمکراسی برایمان اهمیت دارد باید هم از شر مدینه فاضله مجازی خلاص شویم هم از اینترنت محوری.»

2

در حالی‌که اینترنت در دنیا به عنوان یک وسیله ارتباط جمعی مورد ستایش قرار می‌گیرد، ولی نشانه‌های قوی هم وجود دارد که فضای مجازی از جزیره‌های جداگانه تشکیل شده است. براساس مشاهدات انجام شده، به دلیل وجود دکمه‌های «آن فالو» و «آن فرند» در شبکه‌های اجتماعی محبوب، ساختن یک گروه «دوستان دوستانه» حالا کار راحتی شده. در چنین گروه‌هایی کاربر هر چیزی که بگذارد این گروه همیشه دوستانه برخورد می‌کنند و فقط نظرات دوستانه می‌دهند. بر این اساس شبکه اجتماعی به کاربر این توانایی را می‌دهد که برای خود یک جزیره مجازی با این دوستان دست چین شده درست کند که در آن تمامی تعصبات و غرور وی همیشه مورد قبول قرار گیرد. به زبان دیگر شبکه‌های اجتماعی بیشتر از پیش این امکان را به ما می‌دهند که از دور‌ترین نقاط دنیا دوستانی را برای خود پیدا کنیم که ما را تایید کنند. فیس بوک افیون توده هاست. آن بوسیله دنیای فیل‌تر شده تصنعی ما را به یک هماهنگی عمیق مرساند، به دنیایی که همه با ما موافق هستند.

کاریکاتور توکا نیستانی با توجه به نمونه قرار دادن فیس بوک که هر کس به دنبال موافقین خود است بهتر قابل درک است. این کاریکاتور این موقعیت را فراهم کرده که ساکنان یک جزیره، که هنرمند نیز مطعلق به‌‌ همان جزیره است، عقاید ساکنین جزیره دیگر را به تمسخر بگیرند. مسأله مهم این است که این کاریکاتور نقش یک آجر دیگر را در دیوار بزرگ سؤتفاهم میان گروه‌های مردم ایفا می‌کند. با استناد به بحث «آبشار اطلاعات»، از این تأثیر را می‌توان به عنوان «آبشار تعصب» یاد نمود. یعنی یک گروه از انسان‌های هم عقیده که فرضیات و کلیشه‌های یکدیگر را تایید و بر تعصبات مشترک خود تاکید می‌کنند، و در نتیجه به جهالتشان استحکام می‌بخشند. پس این برهان وجود دارد که این گروه نمی‌توانند شامل «خرد جمعی» که ده سال پیش جیمز سورویکی از آن یاد نمود باشند.

تا زمانیکه فرهنگ «من لایک می‌کنم، پس هستم» وجود دارد ولی در مورد تأثیراتش بر روی شهروندان بحثی صورت نمی‌گیرد، تأثیرات یک چنین نیروی قوی بر روی تغیر شکل رفتاری فعالین سیاسی و اجتماعی به مقدار زیادی دست کم گرفته می‌شود. خیلی ساده است که در مورد این کاریکاتور «توهین آمیز» تقصیر‌ها را به گردن هنرمند و یا سردبیر مجله اینترنتی انداخت. ولی در یک نگاه عمیق‌تر متوجه می‌شویم که مقصر اصلی مخاطبین هستند.

فیس بوک یک دستگاه بزرگ تزریق رسانای عصبی است که ما به آن اجازه می‌دهیم از طریق موبایل‌هایمان که همراه خود همه جا حمل می‌کنیم وارد زندگیمان شود. هر زمان که از ما نام برده می‌شود، هرگاه که یک نظری یا یک لایک دریافت می‌کنیم، و هرگاه کسی برای ما پیامی می‌گذارد، با احساس لرزشی که بر روی پوستمان بوجود می‌آید یک لرزش کوچکی از هیجان درونمان نیز ایجاد می‌شود. تصور کنید یکی از انسانهای مشهور فیس بوک، یکی از همان‌هایی که صد‌ها هزار لایک و نظر روی پست‌هایی که می‌گذارد دریافت می‌کند، و سعی می‌کند در اوج این مقدار از لذت هنوز هوشیار بماند. هر کدام از ما که به اندازه ۱۵دقیقه لذت معروفیت در فیس بوک را برده باشد و قضاوتش به دفعات قلقلک داده شده باشد می‌تواند گواهی بر سختی مقاومت کردن و واقع بینانه نگریستن دهد.

MedicalNews-FaceBookFriends-280413-1210-001

کوری محض است که سهم مهمی که رسانه‌های ارتباط جمعی در خفا در آسیب رساندن به انسانیت دارند نادیده گرفته شود. در حقیقت، در بسیاری از نقاط جهان، تأثیر مثبت رسانه‌های اجتماعی به حدی مشهود است که نمی‌توان آنرا انکار کرد. هرجند که این بستر گسترده ارتباطات و گفت وشنود باید خیلی هوشمندانه و عاقلانه مورد بررسی قرار گیرد. رابطه میان انسانیت و فیس بوک به نقطه‌ای رسیده که ما باید بتوانیم یک مدتی از آن فاصله بگیریم و دست آورد‌ها و لطمه‌های آن را به صورت بی‌طرفانه در یک لیست جمع آوری کنیم.

شبکه‌های اجتماعی طول حواس کاربران را تغییر داده است. هر چه بیشتر اجتماعات مجازی گسترش پیدا می‌کنند، عده آدمهایی که وقت برای خواندن مطالب بیشتر از یک پاراگراف ندارند بیشتر می‌شود. ما تبدیل به مصرف کنندگان مطالب مبتذل شده‌ایم. در سمت دیگر این معادله، مکانیزم‌های محرکی که در شبکه‌های اجتماعی به کار برده شده بر روی تولید کنندگان محتوا هم تأثیر داشته است. در این زمینه فیس بوک همه ما را در بازاریابی برای مطالبمان تعلیم داده است. حال همه ما می‌دانیم که چه ژستی در عکس بگیریم، چگونه استاتوس بگذاریم، و چه موقع از روز لینک شیر کنیم که بیشترین تعداد «لایک» را بگیریم. بیشتر خالقین مطلب در شبکه‌های اجتماعی نیز در جریان این باد شدید قرار گرفته‌اند. خالقین مطالب در رسانه‌های اجتماعی با غوطه ور شدن در این اقیانوس پرلذتی که توسط مخاطبینشان ایجاد شده، تشویق می‌شوند به تولید مطالب کلیشه‌ای بی‌ارزشی که «لایک» بیشتر می‌خورد. این پدیده باعث دوری تولیدکنندگان از خلق مطالب پیچیده تری می‌شود، که هیچ کس در رسانه‌های اجتماعی وقت خواندنش را ندارد.

در نتیجه قربانیان این ماجرای کاریکاتور کنونی، هم تولید کننده، هم ناشر و هم مخاطبین هستند. برنده اصلی فیس بوک است، که همزمان که انسان‌ها در حال هلاکت هستند که «چگونه می‌توانم این مطلب را بیان کنم که بیشترین لایک را بگیرم؟» قیمت سهامش بالا می‌رود.

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , , ,