«احتمال وقوع زلزله در تهران بیش از نود درصد»

شیرین دهقان / رادیو کوچه

«شهرام میری» کارشناس ارشد زلزله‌شناسی در ایران و متخصص لرزه‌نگاری در مناطق نفتی‌ جنوب ایران است. او پس از انقلاب اسلامی از کشور خارج شد. آخرین مقاله میری در زمینه «تهران و خط زلزله» در اروپا به انتشار رسیده است.

شیرین دهقان در رابطه با این مقاله و زلزله‌ی تهران، خطرات و عواقب ناشی از آن با شهرام میری گفت‌و‌گو کرده است.

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

دانلود فایل صوتی

موقعیت شهر تهران و لرزه‌خیزی ایران چگونه است؟

شهر تهران از کوهپایه‌ها‌ی جنوبی البرز آغاز می‌شود و  تا دشت ری امتداد پیدا می‌کند. با توجه به این‌که سرزمین ایران به عنوان قسمتی از کمربند آلپ_هیمالیا  به نحو چشم‌گیر لرزه خیز است، بیش از نود درصد خاک ایران بر روی نوار زلزله واقع شده است.

آقای میری تهران روی گسله‌های  فعال زیادی قرار گرفته است. درسته؟

بله از این گسل‌ها می‌توان به گسل شمال تهران، گسل نیاوران، گسل محمودیه، گسل شیان و کوثر‌، گسل شمال ری، جنوب ری، کهریزک، گرمسار، پیشوا، پارچین، نارمک، شادآباد، داوودیه، عباس‌آباد، باغ‌فیض و حتا در برخی جاها مثل جنوب شرقی تهران می‌توانم به گسل‌های پنهان فعال هم اشاره کنیم.

آیا فعالیت این گسل‌ها با وقوع زلزله مرتبط است؟

بله. با توجه به تعداد زیاد گسل‌ها در سطح تهران و سوابق تاریخی فعالیت آن، این گسل‌ها نشان می‌دهند که در آینده‌ی نزدیک تهران با زلزله‌ی عظیمی مواجه است که قطعن این حادثه به بزرگ‌ترین فاجعه تاریخ تبدیل خواهد شد.

به نظر شما اگر این زلزله‌ی احتمالی در تهران به رخ دهد، چه عواقبی در پی خواهد داشت؟

خطرات زیادی را دارد.  مثل ریزش ساختمان‌های مسکونی، تجاری و اداری، قطع و خرابی لوله‌های آب و گاز، قطع شبکه برق، خرابی و مسدود شدن راه‌ها و پل‌ها. با توجه به این‌که تهران شهری است با بافت ضعیف و فرسوده و مقاومتی در برابر زلزله ندارد، اگر زلزله اتفاق بیافتد تهران از نظر اجتماعی، زمین‌شناسی و عمران دچار بحران می‌شود که شاید در هیچ جای دنیا مثالی از آن وجود نداشته باشد.

آیا زمان دقیقی از زمین لرزه را می‌توانید پیش‌بینی کنید؟

خیر. به لحاظ علمی ما هرگز نمی‌توانیم وقوع یا عدم وقوع زلزله را پیش‌بینی کنیم. ولی با محاسبات و احتمالات ریاضی می‌توانیم متوجه شویم که احتمال وقوع زلزله در تهران بیش از نود درصد است.

کوه دماوند در شمال تهران یک کوه آتش‌فشانی است‌. با وجود زمین‌لرزه‌ای که احتمال دارد در تهران اتفاق بیافتد، آیا این کوه و آتشفشان با زمین لرزه مرتبط است؟

بله. زمین‌لرزه با آتش‌فشان رابطه دارد. زلزله در تهران می‌تواند فعالیت آتشفشان قله دماوند را نیز تحریک کند. با توجه به این‌که قله دماوند آتش‌فشان خاموشی است اما وقوع زمین‌لرزه‌ها می‌تواند با به لرزه در آوردن «ماگما» منجر به انفجار آتش‌فشان شود. بنابراین با توجه به زلزله خیز بودن تهران احتمال  فعالیت آتش‌فشانی دماوند وجود دارد.

با وجود احتمال خطر زمین‌لرزه آیا نوع شهر‌سازی شهر تهران با استاندارد‌های عمومی که شما از آن مطلع هستید، هم‌خوانی دارد؟

خیر . نشست‌های ناگهانی در اثر زلزله مهم‌ترین عامل است که باعث خرابی ساختمان‌ها می‌شود.

چه توضیحی در مورد زلزله‌های تاریخی در تهران دارید؟

نخستین زلزله تهران ۴ هزار سال پیش از میلاد مسیح در شهر ری اتفاق افتاده است. حدود هزار سال پیش چند زلزله تاریخی در تهران اتفاق افتاده است. حدود سال ۷۰۰ تا ۸۰۰ میلادی هم در تهران زلزله‌های تاریخی داشتیم که در سوابق زلزله‌های تهران می‌توان به زلزله‌ی ۷/۲  درجه  در سال۱۷۱۱ میلادی در کرج، ۷/۷ درجه در سال  ۹۵۸ میلادی در طالقان،۷/۱  درجه در ری در سال ۷۵۵ میلادی و بسیاری از زلزله‌های دیگر که در تاریخ شهر تهران ثبت شده‌اند، اشاره کرد.

برای مقابله با زمین‌لرزه‌ی احتمالی تهران چه باید کرد؟

برای مقابله با این پدیده‌ی طبیعی راهی جز مقاوم‌سازی نداریم که این امر در زمان کوتاه میسر نمی‌شود بلکه با برنامه‌ریزی بلند مدت می‌توانیم به این هدف برسیم.

چگونه می‌توان  عواقب زلزله‌ای را در شهر بزرگی مثل تهران  پیش‌بینی کرد؟

مشکلاتی چون ناامنی و آشوب بعد از زلزله وجود دارد که مربوط به حوزه روان‌شناسی و جامعه‌شناسی است. عدم وجود گروه‌های امداد و نجات و قطع لوله‌های آب و شبکه‌ی برق، آتش‌سوزی ناشی از لوله‌های گاز و بسیاری از مشکلات دیگر می‌تواند بحران را جدی‌تر کند.

با توجه به طرح انتقال پایتخت از تهران به شهرهای اطراف، آیا دولت جمهوری اسلامی  در زمینه وقوع این زلزله و انتقال تهران از روی خط زلزله به شهرهای اطراف چاره‌ای اندیشیده است یا نه؟

موضوع انتقال پایتخت برای اولین‌بار در سال ۶۴ و هم‌زمان با دویستمین سال پایتخت تهران مطرح شده است که پس از جنگ ایران و عراق دوباره در سال ۱۳۶۸ و ۱۳۷۰ مطرح شد و پیگیری آن بی‌نتیجه ماند. زلزله‌شناسان ایرانی تنها چاره‌ی کار را انتقال پایتخت به مکان دیگر و تخلیه شهر تهران دانسته‌اند.  قبلن هم نماینده شاهرود آقای «کاظم جلالی» پیشنهاد و انتخاب شاهرود به عنوان پایتخت را مطرح کردند. اما تا کنون تصمیم‌گیری خاصی از طرف دولت جمهوری اسلامی ایران نشده است.

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»