Saturday, 18 July 2015
04 August 2021

«سعدی عصر مشروطه»

2010 March 12

سروش / رادیو کوچه

soroush@koochehmail.com

بر شعر من مخند به خشکی که خواجه گفت

کی شعر تر تراود از خاطر حزین

بیست و یکم اسفندماه برابر با سال‌روز درگذشت ایرج میرزا شاعر ایرانی دوران قاجار است. ایرج میرزا را از شاعران برجسته‌ی عصر مشروطیت  می‌دانند که شاید بتوان او را از شاعران مطرح دوران تجدد در ادبیات ایران نیز به شمار آورد تا جایی که به سعدی عصر مشروطه نیز  شهرت دارد.

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

ایرج‌میرزا، ملقب به جلال‌الملک، پسر غلام‌حسین‌میرزا، پسر فتحعلی‌شاه قاجار در سال 1251 هجری خورشیدی در تبریز به دنیا آمد. تحصیلات ابتدایی را نزد معلمی که از سوی پدر مشخص شده بود گذراند. پس از مدتی به مدرسه دارالفنون که یکی از مطرح‌ترین مدارس آن دوران بود رفت. در آن‌جا علوم ادبی و عربی و زبان فرانسه را به طور کامل فراگرفت. وی هم‌چنین با زبان‌های عربی،ترکی و روسی نیز آشنایی داشت. ایرج در 14 سالگی به شعر گفتن در دربار فتحعلی شاه مشغول شد.   ایرج هم‌زمان با تحصیل در مدرسه دارلفنون به همت حسنعلی‌خان گروسی (امیر نظام) که بنا به گفته‌ی خودش حق پدری بر گردنش داشت نزد مسیو «لامـپر» فرانسوی به تکمیل تحصیلات پرداخت.

هنگامی که مدرسه مظفری به ریاست مسیو « لامپر» در تبریز افتتاح شد، ایرج سمت معاونت وی را بر عهده گرفت و پس از آن به مقام منشی خاص امین الدوله، که پیش‌کار آذربایجان بود ، دست یافت و  هنگامی که  امین‌الدوله برای تصدی پست صدارت به تهران آمد، ایرج نیز همراه او بود .

در سال 1270 خورشیدی و در سن 19 سالگی، از طرف مظفرالدین شاه قاجار که در آن زمان ولیعهد بود، به صدرالشعرایی ملقب گردید ولی با سرودن قصیده‌ای از قبول این لقب امتناع کرد.

چهار سال بعد هنگامی‌که قوام السلطنه برای معالجه عازم اروپا شد ایرج نیز همراه او بود واز آنجا با فرهنگ غرب آشنا شد .

در بازگشت به ایران به ریاست گمرکات کردستان منصوب شد وتا وقوع انقلاب مشروطه در آن سمت باقی بود .

پس از آن بیشتر وقت خود را صرف شعر گفتن کرد و با زبان ساده در شعر سخن می‌گفت.

شعر ایرج به خاطر طنز سنگین، و در برداشتن نکاتی که در عرف جامعه «غیراخلاقی» تلقی می‌شود معروف است. سبک شعری او ساده و روان و دربرگیرنده واژگان و گفتارهای عامیانه‌ است. شعر «داشت عباسقلی خان پسری…» از ایرج میرزا را نخستین شعر با ادبیات کودک در فارسی می‌دانند.

وی پس از مدتی سبک قدیم را که در آن توانا بود رها کرد و خود سبکی ویژه پدید آورد. درین سبک اندیشه‌های نو و مضامینی که گاه از ادبیات خارجی اقتباس شده و گاه مخلوق اندیشه شاعر است و نیز مسایل گوناگون اجتماعی و هزلیات و شوخی‌های نیش‌دار و ریشخندها و تمثیلاتی که شاعر از غالب آنها نتایج اجتماعی را در نظر دارد به زبانی بسیار ساده و گاه نزدیک بزبان مخاطب و همراه با الفاظ جنسی بیان شده‌است.

سرانجام ایرج میرزا در 21 اسفند سال 1304 هجری خورشیدی در سن 53 سالگی و بر اثر سکته قلبی درگذشت. آرام‌گاه ایرج میرزا در گورستان ظهیرالدوله در دربند بین امامزاده قاسم و تجریش شمیران قرار دارد.

ایرج میرزا دارای دیوان اشعاری است که توسط پسرش خسرومیرزا جمع آوری شده است. منظومه‌های زهره و منوچهر، قلب مادر ،سنگ مزار و عارف‌نامه از بارزترین اشعار دیوان اوست.

منابع

  • زیست‌نامه
  • مشاهیر ایران
  • ویکی‌پدیا

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , ,