Saturday, 18 July 2015
05 December 2021
در جنگی نابرابر

«کوبانی، قربانی انگیزەهای پنهان، منافع متضاد»

2014 October 11

سیامک حیدری / رادیو کوچه

 

چشم انداز کلی:

تقریبن پس از یک ماە جنگ و درگیری میان مبارزان کرد و ستیزەجویان دولت اسلامی، اینک شهر کوبانی در حالت سقوط قرار گرفتە و جنگ تن بە تن درگرفتە است. علی‌رغم مقاومت شدید گریلاهای کرد و مردم، دولت اسلامی اما تاکنون توانستە است وارد شهر شود و چهل درصد از شهر در اختیار بگیرد. نیروهای کرد نسبت بە پیکارجویان داعش کم تعداد‌تر و تجهیزات نظامی بسیار کمتر و سادەتری در اختیار دارند. سومین شهر بزرگ کردستان سوریە کە فقط چند کیلومتر با مرز ترکیە فاصلە دارد در شرف یک فاجعەی انسانی قرار دارد. نمایندەی سازمان ملل در امور سوریە، ستفان دی می‌ستورا، در ژنو خواستار «اقدام فوری» جامعەی جهانی برای نجات کوبانی شد: «جامعەی جهانی موظف است کە از شهر دفاع کند… جامعەی جهانی نمی‌تواند تحمل کند کە یک شهر دیگر بە دست دولت اسلامی بیفتد.»

حملات هوایی ائتلاف ضد داعش نتوانستە است مانع پیشروی گروە بنیادگرایان اسلامی شود. روز چهارشنبە سخن گوی پنتاگون ضمن اذعان بە عدم کارایی حملات هوایی گفت: «حملات هوایی راە حل خوبی برای نجات کوبانی نیست.» وی هشدار داد کە برای پیروزی بر دولت اسلامی، نیروهای ورزیدە، شورشیان سوریە و نیروهای دولت عراق لازم است. پیکارجویان دولت اسلامی استراتژیست‌های جنگی کارکشتە دارند. آنان توانستەاند در مقابل بمباران هوایی نیروهای ائتلاف راەحلی پیدا کنند. ژنرال مارتین دمپسی، از مقامات عالی رتبەی نظامی آمریکا بە تلویزیون ABC می‌گوید: «آنان (مثل گذشتە) پرچم‌هایشان را برنمی افرازند، دیگر در کاروان‌های طولانی حرکت نمی‌کنند… (مثل سابق) ستادهای فرماندهی کە قابل مشاهدە باشد را ایجاد نمی‌کنند.»

kobani1

«دولت اسلامی» پس از حملە بە عراق و تصرف شهر موصل، وعدە داد کە خلافت اسلامی را بنیان خواهد گذاشت و مرکز خلافت شهر بغداد خواهد بود. اندکی پس از پیش روی بە سوی بغداد و مناطق شیعە نشین، ناگهان جنگ جویان دولت اسلامی نوک حملات خود را متوجە کردستان عراق کردند و از رفتن بە پایتخت خلافت خودخواندەی اسلامی-بغداد- صرف نظر نمودند. شنگال، مرکز ایزدیهای کرد، اولین هدف بنیادگرایان سنی بود و آنان بە دنبال تسخیر این شهر، عملیاتی را در دیگر نقاط کردستان عراق مانند دوزخورماتو و جلولا انجام دادند. جنگ جویان دولت اسلامی حملاتی سریع را پی ریزی کردند و با تسخیر شهر «مخمور» تنها شصت کیلومتر با اربیل، پایتخت حکومت اقلیم کردستان عراق، فاصلە داشتند.

تصرف اربیل، نە تنها بە معنای سقوط حکومت خودمختار اقلیم کردستان و کنترل بخش عظیمی از خاک عراق می‌بود، بل کە منافع کشورهای غربی و در راس آنان ایالات متحدەی آمریکا در عراق و اقلیم کردستان را مورد تهدید جدی قرار می‌داد. کمپانی‌های بزرگ نفتی آمریکایی در کردستان عراق مشغول فعالیت هستند و هم چنین کنسول‌گری و دفا‌تر سازمان‌های جاسوسی آن کشور در شهر اربیل قرار دارند. بنابراین آمریکا بلافاصلە درخواست کمک حکومت اقلیم کردستان را اجابت کرد و با بمباران هوایی مواضع داعش، آن‌ها را زمین کردە. علاوە بر ایالات متحدەی امریکا، بسیاری از کشورهای دیگر غربی هم بە ائتلاف ضد دولت اسلامی پیوستند و با ارسال سلاح و تجهیزات نظامی دولت اقلیم را از سقوط حتمی نجات دادند. در واقع حملە بە کردستان عراق، زمینەی یک اجماع بین المللی را علیە دولت اسلامی فراهم آورد. زیر چ‌تر حمایت هوایی ائتلاف بین المللی، کردهای عراق تاکنون توانستەاند گیر از شنگال تمام مناطقی را کە بە اشغال دولت اسلامی درآمدە بود را بازپس بگیرند. ارسال سلاح‌های سنگین و مدرن و آموزش نیروهای پیشمرگ توسط ارتش آلمان از دیگر اقداماتی بود کە غرب از کردهای عراق بە عمل آورد.

jangandeh

ستیزەجویان اسلامی کە دیدند کە عراق- با وجود حمایت غرب از کرد‌ها و دولت مرکزی- نمی‌توانند کاری از پیش ببرند، این بار جبهەی تازەای را در نقطەای دیگر علیە کرد‌ها گشودند: کوبانی در کردستان سوریە

اهمیت کوبانی:

کوبانی از اهمیت فوق العادە زیادی برای دو طرف درگیر برخوردار است. اگر کوبانی بە دست جنگ جویان دولت اسلامی بیفتد، آنان بخش بزرگی از مرز مشترک ترکیە و سوریە را کە ٩٠٠ کیلومتر طول دارد کنترل خواهند کرد و گذرگاەهای میان دو کشور را در دست خواهند گرفت. این امر علاوە بر تسهیلات رفت و آمد برای نیروهای تازە وارد از اروپا و سایر کشور‌ها، راە را برای بازرگانی غیرقانونی نفت با ترکیە را هم بیش از پیش هم وار خواهد ساخت. دولت اسلامی فهمیدە است کە کوبانی قلب پروژەهای ناتمام آن گروە است کە اتفاقن با اهداف و منافع ترکیە در تضاد نیست. با منافع ترکیە سازگار است زیرا؛ سقوط کوبانی، یعنی میل بە محدود کردن و یا برچیدن پروژەی طرح نوعی از خودمختاری کرد‌ها کە توسط نیروهای لائیک و سکولار برپا شدە است. این یعنی بازی برد-برد برای دولت اسلامی و ترکیە. انحلال کانتون کوبانی و برقرای نظامی اسلامی بە جای نظام سکولار کرد‌ها. بە همین دلیل است کە سخن گوی دولت اسلامی؛ ابو محمد عدنانی، می‌گوید: «جنگ با جناح‌های مختلف کرد جنگ قومی نیست، بل کە یک جنگ مذهبی و ایدئولوژیک است.»

برای کرد‌ها اما شهر کوبانی دارای یک سمبل تاریخی هم هست: نماد مقاومت تاریخی کردهای سوریە در مقابل استیلای عرب‌ها و ترک‌ها. در طول تاریخ، مانند هجوم کنونی داعش بە کوبانی، مهاجمان هم وارە با قدرت و امکانات بیشتر بە مناطق کردنشین حملە کردە و قبایل و طوایف کرد سعی کردەاند با اتحاد نیرو‌هایشان در برابر نیروهای مهاجم از خود و سرزمینشان دفاع کنند.

پس از شروع جنگ داخلی در سوریە، کرد‌ها در مناطقی کە از دست دولت مرکزی خارج و از حملەی نیروهای اسلامگرای فعال در آن کشور در امان ماندە بود، کانتون‌هایی را ایجاد کردە و با ایجاد یک اقلیم خودمختار، آن مناطق را ادارە می‌کنند. P. Y. D با استیلا بر حریفان و سایر احزاب کرد، عملن اجرای کانتون‌ها را در دست گرفت. کانتون کوبانی یکی از آن‌ها بود کە در نوامبر ٢٠١٣ تاسیس شد. اهمیت دیگر کوبانی برای کرد‌ها این است کە برخلاف دیگر مناطق کردنشین سوریە مانند «حسک» کە هنوز دولت مرکزی و ارتش هنوز حضور داشتند؛ در کوبانی اما کرد‌ها خود تمامن امور اداری و نظامی شهر را در دست داشتند.

kobani

اما چرا مورد کردستان عراق در کوبانی تکرار نشد؟ چرا کوبانی تنها گذاشتە شد؟

پیش از هر چیز باید گفت کە برخلاف دولت بوش، سیاست دولت اوباما حضور نظامی هرچە کم رنگ‌تر در خاورمیانە است و در نتیجە دفاع از کرد‌ها در اولویت سیاست خارجی واشنگتن قرار ندارد. حال یک فاکتور دیگر را بە سیاست فعلی دولت اوباما اضافە می‌کنیم تا مسالە بهتر روشن شود: نیروهای P. Y. D با هم کاری مردم کوبانی مشغول دفاع هستند و در عین حال کنترل این شهر و بخش بزرگی از کردستان سوریە را در دست دارند. هم می‌دانیم کە این حزب یکی از شاخەهای پ. ک. ک و از نظر فکری و نظامی خیلی نزدیک و حتا وابستە بە حزب مادر است. پ. ک. ک هم تا این لحظە در لیست تروریزم کشورهای اروپایی و آمریکا طبقەبندی شدە است؛ بنابراین برای آنان آسان نخواهند بود کە اسلحە و مهمات در اختیار گروهی بگذارند کە فعلن در لیست سیاە قرار دارد. هم چنین در سە سال گذشتە پ. ی. د بە ائتلاف اپوزیسیون بشار اسد کە از جانب غرب، ترکیە، کشورهای عربی و حکومت اقلیم کردستان پشتیبانی می‌شود نپیوست. مخالفانش، آن حزب را متهم می‌کنند کە ضمن حذف تمام رقیبان سیاسی کرد خود، با حکومت اسد دارای نوعی هم کاری روابط است. هم چنین نزدیکی فکری و نظری بە پ. ک. ک و دوری جستن از اپوزیسیون مورد حمایت غرب باعث شدە است کە کشورهای غربی از حمایت همە جانبە- چیزی کە در کردستان عراق پس از حملەی داعش شاهدش بودیم- بە مردم کوبانی و حزب P. Y. D خودداری کنند.

اوباما، برخلاف آن چە در سخن رانی سالانەاش مجمع سازمان ملل گفت، نمی‌تواند- و یا نمی‌خواهد- یک جنگ تمام عیار را علیە دولت اسلامی بە راە بیاندازد. از دیگر سو، کشورهای اسلامی کە بە درخواست آمریکا در ائتلاف ضد داعش شرکت دارند، بە جای ریشە کن کردن نیروهای ابوبکر البغدادی، اهداف دیگری در سر دارند؛ اولویت کشورهای عرب سنی حوضەی خلیج فارس تضعیف هلال شیعە در منطقە است و نە نابودی کامل دولت اسلامی. آنان از اوباما می‌خواهند کە با گسترش نفوذ ایران در منطقە مقابلە نماید.

ائتلاف ضد «دولت اسلامی» در برخی موارد نە تنها منافع و دیدگاە مشترکی نسبت بە مسالەی کوبانی و کردهای سوریە ندارند، بل کە فرا‌تر از آن اهداف و دیدگاەهای متضاد و متفاوتی هم دنبال می‌کنند. بە نظر می‌رسد کردهای سوریە قربانیان اهداف متضاد قدرت‌های منطقەای و بین المللی هستند. مسالە بسیار پیچیدە است و ایجاد یک سیاست هماهنگ و مشترک آسان نخواهد بود. اعلان جنگ بە گروە بسیار ورزیدە، مصمم و قدرتمند دولت خودخواندەی اسلامی، با تشکیل یک ائتلاف پر از تضاد، تناقض و با انگیزەهای پنهان و متفاوت بسیار دشوار و حتا ناممکن است.

kobani

در سطح بین المللی، فرانسە از دیرباز با وجود شخصیت‌هایی هم چون دانیل می‌تران و برنارد کوشنر هم وارە یکی از حامیان جهانی کرد‌ها بودە است. فرانسوا اولاند، رئیس جمهور فرانسە، طی تماسی تلفنی با همتای ترک خود، رجب طیب اردوغان، برای حفاظت و استقبال از آوارگان جنگ سوریە، خواستار ایجاد «یک منطقەی حائل میان ترکیە و سوریە» شد. منطقەای کە قاعدتن بایستی بە منطقەی پرواز ممنوع تبدیل گردد؛ اما کاخ سفید و پنتاگون با ایدەی منطقەی حائل برای آوارگان مخالفت کردە و اعلام کردند کە این طرح «در حال حاضر قابل بررسی نیست».

پارلمان ترکیە در تاریخ ٩ اکتبر بە دولت آن کشور برای مداخلەی نظامی در عراق و سوریە مجوز داد؛ اما با این حال، دولت تا حال فقط نیرو‌هایش را در مرز دو کشور مستقر کردە و از آن سوی مرز رویداد‌ها را رصد می‌کند. برای بسیاری جای سوال است کە چرا با وجود مجوز پارلمان، دولت از مداخلەی نظامی علیە دولت اسلامی اجتناب می‌ورزد؟

زیرا:

در بعد منطقەای، تصمیم ترکیە مبنی بر نگە داشتن نیرو‌هایش در مرز کوبانی و جلوگیری از ورود کردهای ترکیە برای کمک بە مردم و مبارزان آن شهر، نشان دهندەی تمایل آنکارا برای تضعیف دشمن قدیمی یعنی پ. ک. ک است. ترکیە نمی‌خواهد شاهد یک کردستان خودمختار- مدل کردستان عراق- باشد کە متحد دشمن دیرینە و اصلی ترکیەP. K. K ادارەی امور آن را بە دست بگیرد.

kobani3

ترکیە می‌داند کە هر چە بیشتر کوبانی در جنگ بماند، نیروهای بیش تری از کرد‌ها تلف خواهند شد و این بە معنای تضعیف مستقیم و غیر مستقیم پ. ک. ک خواهد بود؛ زیرا P. Y. D یکی از شاخەهای حزب کارگران کردستان است و در حال حاضر بخشی از نیروهای آن حزب در کردستان سوریە و کوبانی مشغول جنگ با ستیزەجویان دولت اسلامی هستند. ترکیە می‌خواهد کە پ. ک. ک با حداکثر تلفات از آن جنگ بیرون بیاید تا شاید در مذاکرات آتی با عبداللە اوجلان امتیازات بیش تری از کردهای ترکیە بگیرد. بنابراین منافع استراتژیک ترکیە ایجاب می‌کند کە مقاومت کوبانی درهم شکستە شود.

از طرف دیگر سقوط کوبانی بە معنای برچیدن منطقەی خودمختاری است کە کردهای سوریە پس از جنگ داخلی سوریە برای خود درست کردە بودند. از این رو سقوط کوبانی یکی دیگر از خواست‌های دولت ترک را برآوردە خواهد کرد.

بە قول سیلوان آتال، روزنامەنگار فرانسوی، «ترکیە برای کوبانی اشک نخواهد ریخت… هرگز فراموش نکینم کە در خاورمیانە دوست دوست من لزومن دوست من نیست.»

در بعد فرامنطقەای، تعلل ترکیە حاصل اختلاف دولت آن کشور با آمریکاست. هفتەهاست کە آمریکا می‌خواهد ترکیە را با خواست‌های خود در سوریە هماهنگ کند؛ اما بە نظر می‌رسد کە استراتژی دو دولت با هم هم خوانی ندارد. ترکیە از سیاست دولت اوباما در قبال بشار اسد ناخرسند است. اردوغان خواهان سرنگونی بشار اسد است و هرگونە مقابلە و تضعیف دولت اسلامی را بە حملە بە دولت مرکزی سوریە منوط کردە است.

بدین ترتیب، با وجود ناتبانی میان «ائتلاف» ضد دولت اسلامی، رقابت‌های منطقەای و بین المللی میان اعضای آن، کوبانی عملن از حمایت بین المللی محروم ماندە است.

خیابان با کوبانی است

روزهای گذشتە مردم و طرف داران کرد‌ها با شعار «کوبانی تنها نیست» بە خیابان‌ها ریختند. هر چە کوبانی بیشتر در مقابل تحجر دولت اسلامی مقاومت می‌کند، عطف خیابان و افکار عمومی جهان نسبت بە مردم و مبارزانش افزون‌تر می‌گردد.

sne

اگر جمهوری اسلامی با چنگ و دندان از بشار اسد دفاع می‌کند؛ در ایران اما، فعالان حقوق بشر، نویسندگان و شخصیت‌هایی مانند نسرین ستودە، دکتر فریبرز رئیس دانا و دکتر قطب الدین صادقی و… با انتشار بیانیەای با مبارزان کوبانی احساس هم دردی کردە و اعتصاب غذا کردند. ‏ در تهران و در بسیاری از شهرهای کردستان ایران، مردم بە منظور پشتیبانی از کوبانی و قدردانی از مقاومت مبارزەی آن شهر علیە تروریست‌های دولت اسلامی، بە خیابان‌ها ریختند. در ترکیە، اگر اردوغان بر رفت و آمد تروریست‌های داعش چشم می‌بندد، اما آتش فشان خشم مردم، خیابان‌های استانبول و دیاربکر را بە لرزە درآورد. خیابان نشان داد کە دل در گرو کوبانی دارد و اسماعیل بیشکچی‌ها پشتیبانان معنوی کوبانی هستند. نقاب دفاع از دولت اسلامی آن گاە از چهرەی دولت ترکیە برافتاد کە پلیس آن کشور مانع از ورود جوانان کرد شد کە قصد داشتند بە منظور دفاع از خواهران و برادران خود در کوبانی بە آن سوی مرز بروند و وارد کردستان سوریە شوند.

مقاومت کوبانی در برابر تحجر و بربریت دولت اسلامی تاریخی است. زن و مرد و پیر و جوان، حزبی و غیر حزبی با در دست گرفتن اسلحە از شهر و سرزمینشان دفاع می‌کنند. کوبانی دل انسایت را بە درد آورد.

‏مطالب مرتبط

گزارشى در مورد حمله دولت اسلامى به شهر کوبانى

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , , , , , , ,