Saturday, 18 July 2015
05 August 2021
نگاهی به نخستین سمینار و نمایشگاه مرمت آثار هنری در موزه اسلامی مالزی

«پشت صحنه موزه‌ها»

2010 March 16

مهرداد/ رادیوکوچه

نمایشگاه وسمیناری با عنوان «مرمت،کانون توجه موزه هنرهای اسلامی مالزی» در روزهای 10-11 مارچ به منظور آگاهی واطلاع رسانی مردم از بخش مرمت آثار هنری در موزه هنرهای اسلامی مالزی برگزارشد.

در روز نخست این نمایشگاه، (10مارچ) غرفه‌های گوناگونی در گالری شماره 2 موزه با هدف آشنایی عموم از طرز مرمت آثار هنری در چهار بخش:حفاظت ومرمت نسخ خطی، سرامیک، نساجی و فلزات برپا گردید.

موزه هنرهای اسلامی در سال 1998 بازگشایی و یکی از با ارزش‌ترین و مهم‌ترین موزه‌های منطقه محسوب می‌شود. بخش مرمت آثار آن ازسال 2004 شروع به فعالیت و به گفته صاحبنظران بسیار فعال ودر حال پیشرفت و گسترش است.

این نخستین نمایشگاهی است که به منظور ارایه علمی مرمت وحفاظت آثار، استفاده از تجهیزات به روز، تحقیقات وپژوهش و نتایج حاصله، چگونگی نگه‌داری آثار در محیط مناسب و ارایه چگونگی مرمت و حفظ آثار برگزار گردیده است.

در این زمینه، سمیناری نیز در رابطه با مرمت آثار در11 مارچ برپا شد.

یکی از سخنرانان این سمینار، دکتر «امیر ذکرگو»، استاد ایرانی دانشکده معماری دانشگاه اسلامی مالزی بود که در زمینه «تعاریف و راه‌کارهایی در روش مرمت آثار هنر اسلامی» سخنرانی نمود. وی با تشریح مفهوم هنر اسلامی در آثار هنری و تقسیم آن به سه بخش: آثارهنری مقدس، دینی وغیر دینی اسلامی، بر لزوم آشنایی مرمت‌کننده با آداب مناسب در برخورد با مرمت آثار هنر اسلامی تاکید نمود.

گفت‌و گو با امیر ذکرگو، سخنران این سمینار و استاد ایرانی داشگاه اسلامی مالزی:

دکتر امیر موضوع سخنرانی شما در سمینار چه بود؟

تعاریف و راه‌کارهایی در اخلاق و روش مرمت در آثار هنرهای اسلامی . بدین معنی که هنر اسلامی با هنرهای دیگر ادیان متفاوت است، در هنر مسیحیت همه آثار مرتبط با دین مسیحیت است.

مثل تصلیب مسیح، مریم مقدس ، کودکی عیسی مسیح و یا در دین بودا، تم‌های هنری پیرامون خود بودا و آیین هندو است. ولی در هنر اسلامی این مفهوم صدق نمی‌کند.در واقع گستردگی هنر اسلامی متنوع و فراوان است.مثلن فرش ایرانی و کاشی ازمیر هم می‌تواند جزو هنر اسلامی باشد. هر چند ممکن است نشانی از دین رویشان نباشد، حتا معماری‌های اسلامی از قبیل بازار و یا کاخ‌ها . دراین سخنرانی سعی شد تفاوت‌ها مشخص و بیان گردد. هنر اسلامی به سه بخش: هنر مقدس، هنر دینی و هنر غیر‌دینی تقسیم می‌شود. هنرهای مقدس اسلامی شامل قرآن، نسخ قرآنی و آیات قرآنی که ارتباط مستقیم با وحی و یا با احوال نیایش و درک اتصال معنوی مربوط  است که حرمت و آداب خاص خودش رادارد.

مرمت و حفاظت از این بخش از هنر اسلامی احتیاج به رعایت آدابی است که مرمت کننده ملزم به مراعات آن آداب است. مرمت‌گر نسخه قرآنی لزومن مسلمان و با وضو باشد. مرمت‌گری که مسلمان نیست نمی‌تواند این نسخ مقدس را لمس کند و یا لمس خالی بدون پوشش دست مجاز نیست. حتا ابزاری که برای مرمت استفاده می‌شود مثل قلم مویی که از موی خوک درست شده که در اسلام جایز نیست. در واقع باید به روح این نوع اثر هنری هم احترام گذاشت.

هنر‌های دینی اسلامی لزومن مقدس نیستند. مثل مینیاتورهای دینی. بطور مثال مینیاتور معراج اثر معروف سلطان محمد.

هنرهای غیردینی اسلامی مثل نسخ خطی حافظ، مثنوی مولانا و یا حتا مصور آن که این نوع از هنر اسلامی هم مقدس محسوب نمی‌شود.

سمینار دیگری نیز در این رابطه در روز 22مارچ در محل موزه اسلامی کوالالامپور برگزار می‌شود که دکتر «ماندانابرکشلی»، دیگر استاد ایرانی دانشکده معماری دانشگاه اسلامی مالزی یکی از سخنرانان آن است. عنوان سخنرانی وی «راز ورمز حفاظت سنتی درآثار هنر ایران» است.

گفت و گو با ماندانا برکشلی در رابطه با موضوع این سمینار:

خانم دکتر ماندانا با توجه به‌ این‌که شما از بدو گشایش موزه هنرهای اسلامی مالزی نقشی پررنگ داشتید، پیشرفت و فعالیت های بخش مرمت و حفاظت موزه و مقایسه آن با سابقه فعالیت مرمت در ایران راتوضیح دهید؟

این موزه درسال1998 تاسیس شد، من درسال1999بعنوان مدیر گنجینه موزه از بدو گشایش آن همکاری داشتم. در ابتدا گالری‌ها راه اندازی ،آثار شناسایی وسپس در مکان های مورد نظر قرارگرفتند.آن موقع هیچ‌گونه آزمایشگاه و یاکارگاه مرمت نداشتیم، البته دپارتمان گنجینه موظف به حفظ و نگه‌داری آثار بود. در آن زمان رهنمود‌هایی را در زمینه مرمت و حفظ آثار برای مدیران بخش‌ها انتقال دادیم. تاسال2002 با همان امکانات کم دنبال شد. تا این‌که در آن سال از مدیر موزه « ویکتوریا وآلبرت »انگلیس دعوت بعمل آمد و تمهیداتی در رابطه با حفظ و مرمت آثار موزه آغاز گردید.

حفاظت و مرمت در دو بخش: ارگانیک و غیر‌ارگانیک طرح ریزی شد. آثار هنری ارگانیک  مثل: نسخ کاغذی،کارهای روی چوب،عاج وغیره، آثارغیرارگانیک همچون: سرامیک، آبگینه، فلزات و غیره هستند. کم‌کم با ایجاد آزمایشگاه مرمت‌، استخدام و گماردن متخصصین مجرب از اقصی نقاط دنیا و تهیه لوازم و تجهیزات روز آغاز و سرانجام در اواخر سال2003 آزمایشگاه مرمت موزه راه‌اندازی شد. در بدو امر مشکل ما کمبود متخصصین داخلی

بود. از آلمان گروهی برای آموزش آمدند و توانستند 8 نفر را آموزش دهند. و تا الان شاهد پیشرفت‌های

خوبی در زمینه مرمت  و آثار هنری هستیم.

در راستای همین مطلب در دانشگاه بین‌المللی اسلامی مالزی رشته مرمت را هم قرار دادیم که در زیر مجموعه دانشکده معماری و محیط زیست قرار گرفت که تا حال 5 دوره دانشجو فارغ التحصیل داشته است.

سابقه مرمت در ایران بیش از 35 سال است. دانشکده مرمت ایران از لحاظ علمی بسیار غنی‌تر است.

ایران هنوز در زمینه مرمت آثار هنری پیشرو‌تر است. ما در ایران این رشته را تا مقطع دکترا داریم.

البته مالزی رشد سریعی در این چند سال نموده است. زیرا بودجه مناسب و کافی در زمینه مرمت در اختیار مسوولین و مدیران مربوطه قرار گرفته و جوانان کارآموز را برای آموزش به کشورهای خارج چون ژاپن و اروپا به‌منظور شرکت در کارگاه‌های آموزشی مرمت می‌فرستند. از طرفی جدید‌ترین و مدرن‌ترین تجهیزات و لوازم حفاظت و مرمت را خریداری و در تمامی آزمایشگاه‌های موزه‌های مالزی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

گویا سخنرانی در سمینار موزه هنر اسلامی مالزی در22 مارچ دارید؟

بله با عنوان«راز و رمزحفاظت سنتی در آثار هنر ایران».خیلی از آثار هنری در ایران از بدو تولد با  درایتی خاص از موادی استفاده شده که باعث حفاظت آثار می‌گردد. در سخنرانی‌ام با تکیه بر تحقیقات و تجزیه تحلیل‌های علمی‌، عوامل مانایی آثار ایرانی را عنوان خواهم کرد و این مانایی مدیون هنرمندانی است که بحث هنر و علم را توانستند تلفیق دهند. متاسفانه در سال‌های اخیر این نوع از هنرمندان در کشورمان بشدت کاهش یافته است. مثال‌های من استفاده دوماده «حنا» به‌عنوان قاچ زدایی و زعفران به‌عنوان ماده‌ای بازدارنده در تخریب رنگ است که در آثار هنری قرن‌های 16 تا 19 ایران مشهود است.

علت برگزاری سمینار در زمینه مرمت از طرف موزه هنر‌های اسلامی مالزی چیست؟

هم‌زمان با برپایی نمایشگاه مرمت و حفاظت آثار در این موزه، اقدام به برپایی سمینار هم شد.

که ازاستادان، متخصصین وپژوهش‌گران در این زمینه دعوت بعمل آمد. این نخستین نمایشگاه مرمت موزه است که بعد از 6 سال برگزار شده است. که در آن طرز مرمت آثار و تجهیزات پیشرفته  در معرض دید همگان قرار می‌گیرد. هم‌زمان کتابی هم با عنوان «چگونگی حفاظت و مرمت آثار هنری» چاپ شد.

البته دو روز هم برای علاقه‌مندان به مرمت و حفاظت آثار «کارگاه مرمت » گذاشته‌اند که در روزهای18 و19 آپریل برگزار می‌شود.

در خاتمه اگر مطلبی دارید بفرمایید؟

این رشته یعنی مرمت و حفاظت آثار هنری، هنوز خیلی ناشناخته  و پشت صحنه قرار دارد، درصورتی  که بقدری مهم است که جایگاه مهمی در فرهنگ وتمدن جوامع دارد. حفظ و نگه‌داری آثارهنری گذشتگانمان تنها وتنها بوسیله استادان و متخصصین این رشته بقا و دوام دارند. رشته‌ای بسیار پویا و فعال در دنیاست که هر روز بر اهمیت آن افزوده می‌شود.

لازم به ذکر است به منظور آشنایی، آگاهی و آموزش فن مرمت در آثار هنری، این موزه اقدام به برپایی «کارگاه هنری» در روزهای 18 و 19 آپریل برای عموم نموده است.

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , ,