Saturday, 18 July 2015
19 October 2020
به بهانه زادروز عبدالحسین زرین‌کوب

«از کوچه رندان»

2010 March 18

سروش / رادیو کوچه

soroush@koochehmail.com

بیست و هفتم اسفندماه برابر با زادروز عبدالحسین زرین‌کوب ادیب، مولوی‌شناس و مورخ معاصر ایرانی است. زرین‌کوب از سال ۱۳۴۱ به این‌سو در فواصل تدریس در دانشگاه تهران، در دانشگاه‌های هند، پاکستان، آکسفورد، سوربن، پرینستون و … نیز به تدریس پرداخته ‌است. عرفان، ادیان و تاریخ از رشته‌های پژوهشی مورد مطالعه وی بود. او در ۲۴ شهریور ۱۳۷۸ به علت بیماری‌های قلب و چشم و پروستات درگذشت.

عبدالحسین زرین‌کوب در 27 اسفند ماه 1301 خورشیدی در بروجرد، چشم به جهان گشود. او تحصیلات ابتدایی را در زادگاهش به پایان برد. سپس در کنار تحصیل در دوره متوسطه به تشویق و ترغیب پدر که مردی متدین بود، اوقات فراغت را صرف فراگیری علوم دینی و حوزه‌ای نمود و ضمن تحصیل فقه و تفسیر و ادبیات عرب، به شعر عربی هم علاقمند شد. گرچه تا پایان سال پنجم متوسطه در رشته علمی تحصیل می کرد با این حال کمتر کتاب تاریخ و فلسفه و ادبیاتی بود که به زبان فارسی منتشر شده باشد و او آن را مطالعه نکرده باشد. به دنبال تعطیلی کلاس ششم متوسطه در تنها دبیرستان شهر برای ادامه تحصیل به تهران آمد و رشته ادبی را برگزید و در سال 1319 تحصیلات دبیرستانی را به پایان برد و با وجود آن‌که کتاب‌های سال‌های چهارم و پنجم متوسطه ادبی را قبلن نخوانده بود در میان دانش‌آموزان رشته ادبی سراسر کشور، رتبه دوم را به دست آورد.

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

با بازگشایی مجدد دانشگاه‌ها در سال 1320،  عبدالحسین زرین کوب در امتحان ورودی دانشکده حقوق شرکت کرد. با آن‌که پس از کسب رتبه اول ،در دانشکده ثبت نام هم کرده بود، اما به الزام پدر، ناچار به ترک تهران شد. در همان ایام، علی‌اکبر دهخدا که ریاست دانشکده حقوق را به عهده داشت، از این‌که چنین دانش‌جوی فاضلی را از دست می‌داد، اظهار تاسف کرده بود.

زرین‌کوب پس ازترک دانشکده حقوق به زادگاه خود بازگشت و در خرم‌آباد و بعد در بروجرد به کار معلمی پرداخت، کاری که به تدریج علاقه جدی بدان پیدا کرد. در دوران معلمی، از تاریخ و جغرافیا و ادبیات فارسی گرفته تا عربی و فلسفه و زبان خارجی و حتی ریاضی و فیزیک و علم الهیات، را تدریس کرد.

سرانجام اشتیاق به تحصیل بار دیگر او را به دانشگاه کشاند.

در سال 1324، پس از آن‌که در امتحان ورودی دانشکده علوم معقول و منقول و دانشکده ادبیات حایز رتبه اول شده بود، وارد رشته ادبیات فارسی دانشگاه تهران شد. به هر تقدیر، عبدالحسین زرین‌کوب در سال 1327 به عنوان دانش‌جوی رتبه اول از دانشگاه فارغ‌التحصیل شد و سال بعد وارد دوره‌ای رشته ادبیات دانشگاه تهران گردید و در سال 1334 از رساله‌ای خود با عنوان (نقد الشعر، تاریخ و اصول آن) که زیر نظر بدیع‌الزمان فروزانفر تالیف شده بود با موفقیت دفاع کرد.

پس از اخذ درجه ا، از سوی استاد فروزانفر، برای تدریس در دانشکده علوم معقول و منقول دعوت شد و در سال 1335 یا رتبه دانشیاری، کار خود را دانشگاه تهران آغاز کرد و به تدریس تاریخ اسلام، تاریخ ادیان، تاریخ کلام و مجادلات فرق، تاریخ تصوف اسلامی و تاریخ علوم پرداخت.

زرین‌کوب در سال 1330 در کنار عده‌ایی از فضلای عصر هم‌چون عباس اقبال آشتیانی‌، سعید نفیسی،  معین،پرویز ناتل خانلری، غلام‌حسین صدیقی و عباس زریاب، برای مشارکت در طرح ترجمه مقالات دایره‌المعارف اسلام (E1) طبع هلند، دعوت شد.

او در ایام تحصیل در تهران، چندی نزد حاج شیخ ابوالحسن شعرانی پرداخت و با مباحث حکمت و فلسفه، آشنایی بیشتر یافت. از همان روزگار با فلسفه‌های معاصر غربی نیز آشنا شد و بعد به مطالعه در باب تصوف نیز علاقمند گردید. استاد که از قبل با زبان‌های عربی، فرانسوی و انگلیسی آشنا شده بود در سال‌های جنگ دوم جهانی، با کمک بعضی از صاحب منصبان ایتالیایی و آلمانی که در آن ایام در ایران به سر می‌بردند، به آموزش این دو زبان پراخت. در سال 1323 نخستین کتاب او به نام (فلسفه، شعر یا تاریخ تطور شعر و شاعری در ایران) در بروجرد منتشر شد، در حالی که در این هنگام، حدود چهار سال یا کمی بیشتر از تاریخ تالیف کتاب می‌گذشت.

وی که از زمان شروع تحصیلات دانشگاهی به عنوان دبیر در دبیرستان‌های تهران به تدریس پرداخته بود. از سال 1328، سردبیری مجله هفتگی مهرگان را نیز عهده‌دار شد که با وجود وقفه‌هایی، این همکاری تا پنج سال تداوم یافت. در سال 1335 با رتبه دانش‌یاری، کار خود را در دانشگاه تهران آغاز و به تدریس تاریخ اسلام، تاریخ ادیان، تاریخ کلام و مجادلات فرق، تاریخ تصوف اسلامی و تاریخ علوم پرداخت. در همین سال، برای مدت کوتاهی نیز امور مربوط به انتشارات بنگاه ترجمه و نشر کتاب را به عهده گرفت. پس از دریافت رتبه استادی دانشگاه تهران (1339 ش)،  زرین‌کوب چندی نیز در دانش‌سرای عالی تهران و نیز در دانشکده‌ هنرهای دراماتیک تدریس کرد.

مدتی هم در موسسه لغت فرانکلین با مجتبی مینوی به همکاری مشغول شد. در این میان، چندی سردبیری مجله راهنمای کتاب را پذیرفت (1342 ش)، و فصل خاصی برای ارایه ادبیات معاصر ایران در مجله به وجود آورد. با این حال همکاری وی با نشریات ادواری داخلی به این‌جا محدود نمی‌شود و فعالیت علمی استاد در انتشار مجلاتی هم‌چون سخن، یغما، جهان نو، دانش، علم و زندگی، مهر و فرهنگ ایران زمین، چشم‌گیر است.

در سال‌های 1347 تا سال 1349 در آمریکا به عنوان استاد میهمان در دانشگاه‌های کالیفرنیا و پرنیستون به تدریس علوم انسانی پرداخت،سپس به دانشگاه تهران انتقال یافت و در دو گروه تاریخ و ادبیات مشغول به کار شد.

سفرهای علمی متعدد استاد به اروپا، امریکا، جمهوری‌های شوروی(سابق)، هند، پاکستان و کشورهای عربی، در دیدار از کتابخانه‌ها، موزه‌ها و موسسات علمی، و تهیه عکس از بعضی نسخه‌های خطی فارسی و عربی گذشته است. طی همین سفرها وی با جمعی از دانشمندان و نویسندگان بزرگ ایرانی و خارجی آشنایی نزدیک یافت.

زرین‌کوب در بسیاری از مجامع و مجالس علمی جهانی شرکت کرده و به عنوان نماینده ایران به ایراد سخن‌رانی پرداخته است. از این میان پنجمین کنگره اسلامی در بغداد، بیست و ششمین کنگره بین‌المللی شرق‌شناسان در دهلی نو، کنگره بین‌المللی علوم تاریخی در وین، کنگره تاریخ ادیان در ژنو، مجلس بزرگ‌داشت حافظ شیرازی در دوشنبه تاجیکستان، کنگره بزرگداشت نظامی گنجوی در ایتالیا و بعدن در امریکا، مجمع عمومی سردبیران طرح تاریخ تمدن اقوام آسیای مرکزی در پاریس، کنگره بزرگداشت مولوی در مونیخ، کنگره جهانی بزرگداشت خواجوی کرمانی در کرمان، و کنگره همکاری‌های اقوام آسیای مرکزی در تهران، تعدادی از این مجالس را شامل می‌شود.

سرانجام عبدالحسین زرین‌کوب در 24شهریور 1378 به دلیل بیماری‌های قلب و چشم  در تهران درگذشت.

منبع

  • دانش‌نامه رشد

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , ,