Saturday, 18 July 2015
15 January 2021
سعدی نامه

«عرفان سعدی»

2010 June 08

حمید جعفری/ رادیو کوچه

hamid@koochehmail.com

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

ای زلف تو هر خمی کمندی

چشمت به کرشمه چشم‌بندی

مخرام بدین صفت مبادا

کز چشم بدت رسد گزندی

ای آینه ایمنی که ناگاه

در تو رسد آه دردمندی

یا چهره بپوش یا بسوزان

بر روی چو آتشت سپندی

دیوانه‌ی عشقت ای پری روی

عاقل نشود به هیچ پندی

تلخ است دهان عیشم از صبر

ای تنگ شکر بیار قندی

ای سرو به قامتش چه مانی؟

زیباست ولی نه هر بلندی

گریم به امید و دشمنانم

بر گریه زنند ریشخندی

کاجی ز درم درآمدی دوست

تا دیده‌ی دشمنان بکندی

یارب چه شدی اگر به رحمت

باری سوی ما نظر فکندی؟

«سعدی یک عارف است. یعنی کسی است که در آثارش، در راه شناخت خود و شناخت انسان گام برداشته است. او مجموعه‌ای است از عقل ابن‌سینایی، ذوق روزبهانی، تجارب شهودی خودش و عوامل زمانی و مکانی. این مجموعه، عرفان سعدی را می‌سازد. این نیز گفتنی است که در این وادی، هیچ‌ یک از عارفان ما به مانند سعدی، روشن و شفاف سخن نگفته‌اند.

ما در هیچ یک از آثار سعدی، تصاویر پیچیده‌ای را که مولانا به کار می‌برد، نمی‌بینیم. آن‌جایی که مولانا می‌گوید «آب حیات عشق را در رگ ما روانه کن/ آینه صبوح را ترجمه شبانه کن»، با تصویر پیچیده‌ای روبه‌روییم اما تصاویر سعدی، ساده و به دور از چنان پیچیدگی‌هایی است. کلام او پیرایه‌ای ندارد و حتا در غزلیاتش هم صنعت پیچیده‌ای به کار نمی‌برد. این سادگی کلام، با صورت ظهوری و شکل تجلی روزبهانی آمیخته می‌شود و ترکیبی از ظریف‌ترین مباحث عرفانی اهل شهود را می‌سازد.»

آن‌چه بازگو شد گوشه‌‌ای از سخنان دکتر «محمدیوسف نیری»؛ استاد دانشگاه شیراز، بود که در سیزدهمین درس گفتارهایی درباره سعدی در مجموعه فرهنگی شهرکتاب تهران که به بررسی «عرفان سعدی» اختصاص داشت گفته شد.

دکتر محمدیوسف نیری  در ادامه، این گونه عنوان کرد که سعدی درباره موج سخن، به بیان حالات دل می‌پردازد. از جمله این حالات، وحدت دل است. یعنی دل یکی بیشتر نیست. به‌راستی هم بهترین سرمنزلی که فرهنگ‌ها و خرده فرهنگ‌ها در آن نقطه می‌توانند جمع بشوند، پیام‌های گران‌قدری است که در عالم دل وجود دارد. چون حقیقت دل یکی است، هرچند تجلی آن متکثر است. دل، واحدبین و یکتابین است.

راه توحید نیز از راه دل می‌گذرد. روشن است دلی که در چند جا سیر کند، دل تربیت ناشده‌ای است. دیگر از اوصاف دل در موج سخن، جمال دل است. بزرگان دل را مرکز جمال می‌دانند. اصل همه زیبایی‌ها خود انسان است. همه بزرگان نیز از خود سخن گفته‌اند. پس شگفت نیست که سعدی درباره والایی زبان و سخن خود می‌گوید «حد همین است سخندانی و زیبایی را».

یکی دیگر از صفات دل، مقام جمعیت دل است. یعنی دل به جایی می‌رسد که صاحب جمع می‌شود و صورت، معنا، ظاهر و باطن را در خود جمع می‌کند. چنین انسانی، به قول مولانا، «سلطان شگرف» است. آن‌ها به هر سو که بروند، از سوی اصلی منحرف نمی‌شوند. از دیگر صفات دل، گستردگی دل است. دل انسان بامعرفت، کوچک نیست. در دل بزرگان، حتا دشمنان هم جای دارند. سعدی می‌گوید «به جهان خرم از آنم که جهان خرم از اوست» این اوج بزرگی در فرهنگ ماست. در این‌جا دل سعدی دل گسترده‌ای است. وسیع‌ترین قلبی هم که می‌شناسیم، دل انسان کامل است که به تعبیر «بایزید» عرش و هر چه در آن است، در چنین دلی گم می‌شود.

حکایتی که در سعدی نامه‌ی این هفته خواهید شنید از باب سوم گلستان در «فضیلت قناعت» انتخاب شده و به شرح زیر است:

حاتم طایی را گفتند از تو بزرگ همت‌تر در جهان دیده‌ای یا شنیده‌ای؟ گفت: «بلی. روزی چهل شتر قربان کرده بودم امرای عرب را.  پس به گوشه صحرایی به حاجتی برون رفته بودم، خارکنی را دیدم پشته فراهم آورده. گفتمش به مهمانی حاتم چرا نروی که خلقی بر سماط او گرد آمده‌اند؟» گفت:

«هر که نان از عمل خویش خورد                   منت حاتم طایى نبرد»

من او را به همت و جوانمردی از خود برتر دیدم.»

موسیقی‌ای که در سعدی نامه‌ی این هفته خواهید شنید از آلبوم «آه باران» به خوانندگی استاد «محمدرضا شجریانم» انتخاب شده است. آه باران که در سال 1387 منتشر شده است مجموعه‌ای است که در فرم و فضای موسیقی گل‌ها تنظیم شده و به یاد اساتید شعر و موسیقی ایران زمین، «حسین یاحقی»، «‌مرتضا محجوبی»، «رهی معیری» و غلام‌حسین بنان» ساخته شده است. این آلبوم شامل هفت قسمت در مایه دشتی است که چهار قطعه آن به صورت ارکسترال، دوقطعه بصورت ساز وآواز هم‌راه پیانوی «فخری ملک‌پور» و تار «فرهنگ شریف» بر اشعار حافظ و عطار بوده و یک قطعه آن چهار مضراب تار به هم‌راه تنبک «همایون شجریان» است.

تک‌نوازان و نوازندگان ارکستر که در این مجموعه هم‌نوازی و هم‌راهی کرده‌اند عبارتند از:

فرهنگ شریف : تار

فخری ملک‌پور: پیانو

همایون شجریان: تنبک

ارسلان کامکار: ویلن

علی رحیمیان: ویلن

علی جعفری پویان: ویلن

سینا جهان‌آبادی: ویلن

میثم مروستی: ویولا

سهراب برهمندی:  ویولا

کریم قربانی: ویلنسل

ناصررحیمی: فلوت

ایمان جعفری پویان: کلارینت

علی رزمی: تار

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , ,