Saturday, 18 July 2015
03 December 2021
پرسه – درآستانه روز جهانی صنایع دستی

«این همه رنگ به رنگ»

2010 June 09

سیمین/ رادیو کوچه

simin@koochehmail.com

به طور معمول در خانه هر ایرانی یک رومیزی ترمه، قاب خاتم یا یک ظرف نقره‌کاری دیده می‌شود. آن‌ها که علاقمندتر باشند ویترین خانه اشان پر از آثار سفالی، سنگی یا چوبی است و باز آن‌ها که بیشتر علاقمند باشند از ظرف‌های سرامیک یزد یا دیگ‌های مسی کرمان برای پختن غذا استفاده می‌کنند و روزهای جمعه آبگوشتشان را در یک ظرف دیزی سنتی بار می‌گذارند و دوغ سر سفره را در پارچ‌های سفالی آبی رنگ لاله جین می‌ریزند و روی یک رومیزی یا سفره قلم‌کار می‌چینند.

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

از طرف دیگر، ما ایرانی‌ها  اغلب وقی می‌خواهیم سفری به خارج از کشور داشته باشیم چه برای خانه‌هایمان در آن‌سوی مرزها و چه برای سوغات و هدیه‌ای به دوستان و آشنایان هم‌وطن و یا غیر وطنی معمولن چمدان‌هایمان را پر می‌کنیم از گلیم و خاتم و چرم و … البته به همراه خوردنی‌های وطنی از گز و سوهان گرفته تا لواشک و آلبالوی خشک.

اما به واقع صنایع دستی به عنوان یکی از نشانه‌های فرهنگی و ملی ما چه جایگاهی را در زندگی هریک از ما داره و چقدر با زندگی‌ها عجین است؟

صنایع دستی یکی از مهم‌ترین ارکان فرهنگی و هنری هر جامعه‌ است و  ایران با پیشینه تاریخی خود یکی از کشورهای مهد صنایع دستی جهان است. این هنر بومی با پیشینه‌ای به قدمت تاریخ، برگرفته از نیازهای جوامع کهن است و مردمان قدیم با ساخت ابزار و تن‌ پوش‌های زیبا و شگفت‌انگیز، زندگی را سر می‌کردند. آن‌چه در گذشته دور بر حسب رفع نیاز ساخته می‌شد امروز به عنوان هنری دستی و بومی تحت عنوان صنایع دستی شناخته می‌شود.

گفته می‌شود که ایران در رتبه سوم جهانی از نظر تنوع صنایع دستی قرار دارد. هرچند که اکنون این هنر که روزگاری نیازهای زندگی را فراهم می‌کرد و امروز با عنوان هنری والا مطرح است،‌ حتی نیازهای هنرمندان خود را هم برطرف نمی‌کند.

هزینه‌های بالای تولید، مواد اولیه محدود و گران، محدودیت بازار و عدم امکان صادرات، عدم حمایت اصولی از هنرمندان صنایع دستی و ورود انبوه و بی ضابطه کالاهای مشابه خارجی باعث شده تا این حرفه، که بخشی از پیشینه فرهنگی هر کشوری محسوب می‌شود، در ایران با مشکلات زیادی مواجه باشد. در حال حاضر بخشی از تولیدات صنایع دستی و هنرهای سنتی ایران از بین رفته و آن‌چه باقی‌مانده نیز در شرف فراموشی است. علاوه بر آن‌که استادان شاغل در آن رشته‌ها در آستانه بی‌کاری قراردارند.

کمک به توسعه اقتصادی، ایجاد شغل، سرمایه‌گذاری اندک و بهره‌وری بالا، عدم نیاز به تخصص‌های فنی و حرفه‌ای، سازگاری و استفاده از مهارت‌های بومی از جمله قابلیت‌های مثبت و تاثیرگذار صنایع دستی کشور است

این درحالی است که کمک به توسعه اقتصادی، ایجاد شغل، سرمایه‌گذاری اندک و بهره‌وری بالا، عدم نیاز به تخصص‌های فنی و حرفه‌ای، سازگاری و استفاده از مهارت‌های بومی از جمله قابلیت‌های مثبت و تاثیرگذار صنایع دستی کشور است که می‌تواند آن را به یک گروه مهم از دسته صادرات غیر نفتی مبدل سازد و  به سال‌ها امپراطوری صادرات تک محصولی پایان دهد.

اما باید دید علاوه بر موارد یادشده چه عواملی سبب شده که این صنعت بومی رفته رفته به فراموشی سپرده شود.

برای من که اهل سفر هستم و عاشق خرید کردن، صنایع دستی همیشه یکی از جذابیت‌های کشوری است که به آن سفر کردم. یکی از جاهایی که همیشه سراغش را می‌گیرم تا سری به آن بزنم، بازارهای سنتی عرضه صنایع دستی است و با مقایسه چگونگی عرضه صنایع دستی به گردش‌گران و در دسترس بودن آن‌ها می‌توان فهمید که کدام کشورها این مساله را جدی گرفتند و از آن به بهترین شیوه برای حمایت از صتعت‌گرانشان استفاده می‌کنند.

یکی از مهم‌ترین مواردی که می‌تواند در این حوزه مورد توجه قرارگیرد، کاربردی بودن تولیدات صنایع دستی است. در روزگاری که انسان‌ها در محل زندگی خود با محدودیت مکانی روبرو هستند یعنی فضای چندان کافی برای گذاردن وسایل زندگی ندارند طبیعی است که از محصولاتی استقبال می‌کنند که می‌تواند در زندگی روزمره آن‌ها به کارآید. از این روست که فرش ایرانی همواره جایگاه خود را به عنوان یک هنر دستی کاربردی در خانه هر ایرانی و یا غیر ایرانی علاقمند در هر کجای دنیا که باشد، حفظ کرده‌است.  بسیاری از صنایع دستی ما از آن‌جا که از نیاز نخستین بشر ریشه گرفته‌اند می‌توانند چنین ویژگی را دارا باشند و تنها به عنوان شیئی روی طاقچه دیده نشوند.

حفظ کیفیت و کارایی این صنایع است که سبب مداومت در استفاده از آن می‌شود

نکته مهم دیگر، حفظ کیفیت و کارایی این صنایع است که سبب مداومت در استفاده از آن می‌شود. از سوی دیگر شکل ارائه و هم‌چنین تبلیغ و معرفی صنایع دستی در جهان و یافتن بازار مخاطب اصلی آن از دیگر نکاتی است که به رشد و ماندگاری آن کمک می‌کند.  ضمن آن‌که ایجاد تنوع و به روز کردن این محصولات مطابق با ذائقه مخاطب تاثیر بسزایی در کاربردی شدن و مورد توجه واقع شدن آن دارد.

این‌که تا چه حد سیاست‌گذاری‌های دولتی با این اهداف در عمل، هم‌سو است و چه زمینه‌هایی برای حمایت از این صنایع سنتی که می‌توانند در روزگار بحران‌های اقتصادی با یک برنامه‌ریزی و توجه صحیح به عنوان یکی از بازوهای اقتصادی کشور به کار روند،فراهم می‌شود، جای گفت‌و گو و بررسی گسترده‌تری دارد. اما هریک از ما می‌توانیم نقش حمایتی برای صنایع دستی کشورمان ایفا کنیم.

به خودمان نگاه کنیم چقدر عادت کردیم از محصولات وطنی استفاده کنیم؟ البته با شما موافقم که این محصولات باید کیفیت و نوآوری لازم را داشته باشند اما به هرحال از میان این همه محصول می‌شود یک محصول خوب پیدا کرد.

ما چقدر مقید هستیم از پارچه‌های تولید خودمان برای لباس، تن پوش یا سرپوش و تزئین خانه‌هایمان استفاده کنیم.

چند درصد از ما از گیوه‌های کرمانشاهی برای روزهای گرم تابستان استفاده می‌کنیم و از پوشش‌های چرمی خراسانی برای روزهای زمستانی؟

چقدر دوست داریم وقتی در خارج از ایران هستیم با یک نمایه فرهنگی در محافل حاضر بشویم؟

البته به لطف و توجه هنرمندانی که در آثار تصویری خودشان در طراحی لباس‌ها، دکوراسیون داخلی خانه ها و حتا در سفره آرایی فیلم‌ها از عنصرها و نشانه‌های فرهنگی و صنایع دستی استفاده می‌کنند این روزها بهره‌بردند از صنایع دستی کمی ملموس‌تر شده‌است.

چندی پیش در منزل یکی از دوستان جوان که در کالیفرنیا زندگی می‌کند چند تا خورشید خانوم سفالی دیدم. اونا رو به دیوار آویزان کرده بود و کلی جلب توجه می‌کرد. از او پرسیدم این‌ها چیه‌؟ گفت: من رو  یاد وطن می‌اندازه…

یادمون باشه هویت ما با همه این عناصر فرهنگی سنتی آمیخته است. آن‌ها را از یاد نبریم…

منبع

خبرگزاری میراث فرهنگی

پایگاه اطلاع رسانی صنایع دستی و هنرهای سنتی

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , 

۱ Comment