Saturday, 18 July 2015
24 October 2020

«اوراق زرین»

2010 October 17

رضا افتخاری / رادیو کوچه

……………………………………

«سلاجقه و گسترش زبان فارسی» – فسمت پنجم

دوره‌ی سلاجقه شامل تمام مدتی است که بین شکست سلطان «مسعود غزنوی» تا کشته‌شدن طغرل سوم (590) قرار دارد. در این مدت که بیش از یک قرن و نیم طول کشید، سلاجقه و «اتابکان» و امرای آنان بر بخش مهمی از ایران حکومت و امارت کردند خصوصن در دوره درخشان «ملک‌شاه سلجوقی»، دولت آل‌سلجوق به اوج قدرت و ترقی و تعالی فرهنگی و ادبی خود رسید.

……………………………………

«دانش و شخصیت علمی استاد دهخدا»

استاد «علی اکبر دهخدا» از خبره‌ترین و فعال‌ترین استادان ادبیات فارسی در روزگار معاصر است که بزرگ‌ترین خدمت به زبان فارسی در این دوران را انجام داده. «لغت‌نامه بزرگ» دهخدا که در بیش از پنجاه جلد به چاپ رسیده است، شامل همه لغات زبان فارسی با معنای دقیق و اشعار و اطلاعاتی درباره آن‌هاست و کتاب امثال و حکم که شامل همه ضرب المثل‌ها و احادیث و حکمت‌ها در زبان فارسی است خود به تنهایی نشان‌دهنده دانش و شخصیت علمی استاد دهخدا هستند.

……………………………………

«و حکایت که چنین گویند» – قسمت چهارم

شاید این سبک نگارش و گویش برای ما مقداری عجیب و یا سخت و دور از دریافت سریع باشه ولیکن قسمتی از تاریخ ادبیات ما رو تشکیل می‌ده،  و به هر حال استحکام جملات و خلاصه بودن و به‌کارگیری حداقل کلمات در این سبک نگارش بسیار جالب و شنیدنی‌ست.

……………………………………

«سلطان محمود و قاضی نادرست» – قسمت سوم

آثار ادبی دیرینه سال ما، گذشته از سمت و سوی فکری نویسنده یا نویسندگان آن‌ها، در هر دوره‌ای با توجه به زمینه‌های فکری و ذوقی خوانندگان و نیز نیاز مبرم زمانه به پدیده‌ی اندیشه و ادبیات، می‌توانند مورد تعبیرهای متفاوت قرار گیرند. البته این تعبیرها نه بر پایه‌ی خیال که بر اساس واقعیت‌هایی است که می‌توان با آن‌ها میان «‌گذشته» و «حال»، پلی بر قرار ساخت.

……………………………………

«بهرام گور و وزیر خائن» – قسمت دوم

از هفته‌ی گذشته آغاز کردیم بررسی و خواندن کتاب ارزش‌مند سیاست‌نامه یا سیرالملوک، اثر خواجه نظام‌الملک توسی وزیر مسلط و قدرت‌مند در عهد سلجوقیان را. شرح مختصر احوال و زندگانی نویسنده را خواندیم و در این برنامه و هفته‌های آینده به متن کتاب و حکایات آن خواهیم پرداخت.

……………………………………

«سیاست‌نامه‌ خواجه نظام‌الملک طوسی» – قسمت یکم

مطالعه‌ی متن‌های کهن فارسی‌، از جمله متن‌هایی که شامل داستان‌های عبرت‌آمیز و سرگذشت پادشاهان و امیران و بزرگان کشور ماست‌، به جوانان ایرانی امکان می‌دهد که از سوابق ادبی کشور خود آگاهی یابند و با استفاده از گنجینه‌ی گران‌قدر شاه‌کارهای ادبی در سخن گفتن و نو‌شتن استوار باشند‌.

……………………………………

«حماسه سرایی در ایران»– بخش پنجم

در امتداد مجموعه موضوع حماسه سرایی در ایران این هفته صفحه‌ی 324 از کتاب حماسه‌سرایی درایران تالیف استاد گران‌قدر «ذبیح‌اله صفا» را می‌گشاییم و در باب منظومه‌ی «جهانگیر‌نامه» خواهیم خواند.

……………………………………

«حماسه سرایی در ایران»– بخش چهارم

مزین کردیم آغاز برنامه‌ی امروز را با قطعه‌ای در مایه‌ی ابوعطا از سرپنجه‌ی هنرمند کم‌نظیر استاد فرهنگ شریف که هر لحظه از نوای ساز این استاد غزلی هست از مهر و عشق.

……………………………………

«حماسه سرایی در ایران»– بخش سوم

هر زمان که صحبت از محققین معاصر در حوزه‌ی ادب و تاریخ پیش می‌آید ، نام مرحوم دکتر «ذبیح‌اله صفا» نیز در  میان است و امروز ما گنجینه‌‌ای از تحقیقات او در دست داریم که حاصل سال‌های بسیار و همت بالای این استاد بزرگ‌وار بوده است.

……………………………………

«قلمرو سعدی»

از مجموعه‌ی کتاب‌های کهن و کلاسیک زبان پارسی و هم‌چنین تحقیقات و نگارش‌های ادیبان معاصر می‌خوانیم‌. داستان‌ها، افسانه‌ها و حماسه‌ها‌، غزل و قصیده‌، ولیکن سعدی و کلیات او جای‌گاهی دیگر دارد‌. برای تنوعی در سلسله برنامه‌ها و گفتمان‌های ادبی‌، هراز چند گاهی به این معدن حکمت عملی رجوعی می‌کنیم و این هفته نیز هم‌راه شما حکایاتی کوتاه از گلستان بی‌خزان استاد سخن «سعدی» می‌خوانیم.

……………………………………

«حماسه‌سرایی در ایران» بخش دوم

گفتار نخست کتاب با نشات و تکوین حماسه‌ی ملی در ایران اختصاص دارد و پس از گزارشی کوتاه از تاریخ مهاجرت قوم هندو اروپایی و اقامت ایشان در فلات ایران به سوابق روایات و اساطیر کهن‌، روایات و اساطیر دینی و ظهور داستان‌های حماسی و گسترش آنان می‌پردازد و در فصل دوم کتاب از گفتار نخست به کتاب اوستا و نقش آن اشاره می‌شود .

……………………………………

«حماسه‌سرایی در ایران» بخش اول

دفتری دیگر از مجموعه‌ی اوراق ادبیات پارسی را می‌گشاییم و نگاهی خواهیم داشت به کتاب ارزش‌مند «حماسه‌سرایی در ایران»، نوشته‌ی استاد فقید دکتر «ذبیح‌اله صفا» و قسمت‌هایی از آن را خواهیم خواند.

……………………………………

«چهارمقاله‌ی نظامی عروضی سمرقندی»(3)

طب صناعتی است که بدان صناعت، صحت در بدن انسان نگاه دارند و چون زایل شود، بازآرند و بیارایند او را به پاکی روی و خوشی بوی و انبساط. اما طبیب باید که رقیق‌الخلق و حکیم‌النفس و جید‌الحدس باشد، و حدس، حرکتی باشد که نفس را بود در آرای صایبه.

……………………………………

«چهارمقاله‌ی نظامی عروضی سمرقندی»(2)

هفته پیشین آغاز کردیم بررسی و خواندن کتاب «مجمع‌النوادر» و یا «چهار‌مقاله»‌ی نظامی عروضی سمرقندی را‌، و نگاهی کوتاه داشتیم به شرح احوال مولف و هم‌چنین قسمتی از مقدمه‌ی کتاب را نیز خواندیم .

……………………………………

«چهارمقاله‌ی نظامی عروضی سمرقندی»(1)

در اوراق زرین‌، ما به مایه‌ی اندک سواد و زمان محدود خود به کتب مهم و پایه‌ایی زبان پارسی می‌پردازیم و تنها نگاهی داریم گذرا به این سطور و اوراق زرین که از گذشتگان و پدران ما به یادگار مانده است.

……………………………………

«قلمرو سعدی»

پیش‌تر در رادیو کوچه مجموعه‌ای با نام «سعدی‌نامه» داشتیم در باب استاد سخن‌، اشعار و آثار وی که توسط دوست و هم‌کارمان‌، «حمید جعفری» تهیه و اجرا می‌شد و مدتی‌ است که به پایان آمده است‌. از آن‌جا که ما در مجموعه‌ی «اوراق زرین»‌، در محضر بزرگان و ادیبان بنام زبان پارسی هستیم و دانش‌آموزی می‌کنیم‌، این سلسله موضوع را در طول برنامه‌های اوراق زرین پی خواهیم گرفت و خدمت افصح‌المتکلمین‌، استاد سخن‌، شیخ مصلح‌الدین سعدی شیرازی‌، پادشاه زبان پارسی خواهیم رسید و از دریای معرفت او بهره‌ها خواهیم برد.

……………………………………

«صادق هدایت و نقد ادبی»

بخش سوم – «شیوه‌ی نوین در تحقیق ادبی»‌، مقاله‌ای است که در نقد تصحیح «وحید دستگردی» از «خمسه»ی «نظامی گنجوی» نوشته شده و در فراهم کردن آن هدایت از یادداشت‌های دوست سخن‌شناسش «پرویز ناتل خانلری» بهره برده‌.

……………………………………

«صادق هدایت و نقد ادبی»

بخش دوم – «قضیه» در ادبیات فارسی‌ یک گونه‌ یا ژانر از ادبیات است که شخص صادق هدایت را باید مبتکر آن دانست. قضیه را در سنت ادبیات فارسی‌‌ می‌‌توان همان «نقیضه» دانست. نقیضه ساز‌ یا پارودی‌‌ پرداز سبک‌و‌سیاق یک اثر ادبی‌‌ را تقلید می‌‌کند یا ادای‌‌ آن را در می‌‌آورد به قصد هجو و تخطئه و تحقیر آن یا اشاره به مسخرگی‌‌ و شوخ‌طبعی‌‌ خودش.

……………………………………

«صادق هدایت و نقد ادبی»

بخش اول – بی‌شک یکی از شناخته‌شده‌ترین نویسندگان معاصر‌ «صادق هدایت» است‌.درباره‌ی صادق هدایت بسیار گفته و نوشته‌اند‌. سبک نگارش و دیدگاه‌های او و نیز استعداد ادبی و زبان‌شناختی هدایت در آثار و نوشتارها و سوابق وی مشخص و نمایان است.

……………………………………

«خلقیات ما ایرانیان»

در این برنامه به کتابی از «محمد‌علی جمال‌زاده» به‌نام «خلقیات ما ایرانیان» می‌پردازیم‌، که در واقع گزیده و مجموعه‌ای است از نقل‌قول‌ها و نوشتار مستشرقین و هم‌چنین دیدگاه‌های شخصیت‌های بنام ایرانی در مورد روحیات‌، اخلاق‌، فرهنگ و هنر ایران‌. نکته مهم و حایز اهمیت در این کتاب نه چندان بزرگ‌، دوری مولف از تعصب قومی و میهنی است و جمال‌زاده با نگاه‌داشت امانت و جانب انصاف‌، گفته‌های منفی و مثبت را به یک‌جا گرد آورده و این مهم بر ارزش‌های کتاب خلقیات ما ایرانیان می‌افزاید.

……………………………………

«زین‌العابدین مراغه‌ایی و نقد ادبی»

حاجی «زین‌العابدین مراغه‌ایی» از نویسندگان و منتقدان شاخص قرن نوزدهم ایران است که در آثارش ضمن بیان افکار اصلاح‌طلبانه و ترقی‌خواهانه و اجتماعی‌، به نقد ادبی نیز پرداخته است و ما در این‌جا مطالعه‌ی خود را محدود به این جنبه از کار او می‌کنیم.

…………………………………..

«سیاحت‌نامه‌ی ابراهیم بیک و نقد اجتماعی»

در برنامه‌ی این هفته به کتاب «سیاحت‌نامه‌ی ابراهیم‌بیک»‌، نوشته‌ی «زین‌العابدین مراغه‌ای» خواهیم پرداخت و رجوع خواهیم کرد به کتاب «روشن‌گران ایرانی و نقد ادبی»  نوشته‌ی  دکتر «پارسی‌نژاد». سیاحت‌نامه‌ی ابراهیم بیک را می‌توان رمان اتوبیوگرافیک خواند که قهرمان و  و ماجراهای آن البته ساختگی است‌، اما از آن‌جا که در پرداخت آن کم‌تر اغراق شده احتمال واقعیت آن نیز می‌رود‌. سیاحت‌نامه در سه جلد  نوشته شده است. تاریخ چاپ جلد اول ذکر نشده اما به قراین تاریخی باید در سال ۱۳۱۴ هجری منتشر شده باشد‌. جلد دوم در ۱۳۲۳ در کلکته و جلد سوم در ۱۳۲۷ در قسطنطنیه انتشار یافت.

………………………………….

«تاریخ سیستان … تاریخ کهن»

در دو برنامه‌ی گذشته‌ی اوراق‌زرین به دو اثر ماندگار ادبیات فارسی‌، کتاب «سرگذشت حاجی‌بابای اصفهانی» و منظومه‌ی دل‌آویز «ویس و رامین» نگاهی داشتیم‌. امروز به کتاب ارزش‌مند «تاریخ سیستان» می‌پردازیم که از دیدگاه ادبی و یا  منبع تاریخی‌، از مهم‌ترین آثار به شمار است. تاریخ سیستان از کتاب‌های کهن به زبان فارسی است که چندین نفر و احتمالن دو نفر در طی سده‌های پنجم تا هشتم هجری  آن را به نگارش درآورده‌اند. این کتاب جدا از ارزش تاریخی، از نظر زبان و ادبیات فارسی اهمیت بسیار زیادی دارد.

…………………………………..

«ویس و رامین، عاشقانه‌ای ایرانی»

منظومه‌ی دل‌آویز «ویس‌ و‌ رامین»‌، ستاره‌ای‌ است بی‌نظیر در کهکشان زبان و ادب پارسی‌. داستانی است از روزگار اشکانیان که «فخرالدین‌اسعد گرگانی»‌، شاعر توانا و قدرت‌مند در میان سال‌های ۴۳۲ و ۴۴۶ آن‌را از زبان پهلوی به نظم پارسی کشیده است.

………………………………….

«سرگذشت حاجی‌بابای اصفهانی»

«اوراق زرین» برنامه‌ای از رادیو کوچه‌، در مورد زبان پارسی‌، تاریخ و آثار کلاسیک  این زبان است. اوراق زرین می‌کوشد تا در حد توان به معرفی  میراث ادب و فرهنگ ایران بپردازد. پارسی همه چیز ایرانیان است‌. قرن‌ها است که هر آن‌چه از هنر و اندیشه در بین ایرانیان بوده در زبانشان ظهور کرده  و بیان شده و بسیار صفحات هست که این توشه‌ی گران‌بها را امروز به ما رسانده‌ است. در این برنامه ما به معرفی آثار زبان پارسی خواهیم پرداخت و نگاهی بر احوال نویسندگان و مولفان این آثار می‌اندازیم.

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , ,