Saturday, 18 July 2015
01 November 2020
به بهانه درگذشت «اولین باغچه‌بان»

«روزنگاشت/ نخستین معلم اپرا در ایران»

2010 November 02

محبوبه‌شعاع / رادیوکوچه

mahboobeh@koochehmail.com

نهم آبان 1389 برابر بود، با درگذشت «اولین باغچه‌بان» موسیقی‌دان، یکی از بنیان‌گذاران اپرای تهران و از پیش‌گامان هنر آواز دسته‌جمعی (گروه کر) در ایران و استاد پیانو. او زاده سال 1307 خورشیدی در ترکیه بود و سال‌های پایان عمرش را نیز در همان‌جا سپری کرد. مهم‌ترین کتاب او برای ایرانیان، کتابی است به زبان فرانسه که درباره فعالیت‌ها، آثار هنری و هنرمندان قبل از انقلاب ایران نوشته شده‌ است.

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

«اولین باغچه‌بان» (Evelin) در سال 1307 در «مرسین،ترکیه» از مادری فرانسوی و پدری ترک زاده شد، اما ایران را نیز وطن خود می‌دانست.

پانزده ساله بود که به کنسرواتوار دولتی «آنکارا» رفت و دوره پیانو و آواز را در آن‌جا با درجه ممتاز به پایان رساند. او در کنسرتوار آنکارا با «ثمین باغچه‌بان» آهنگ‌ساز ایرانی آشنا شد و این آشنایی به ازدواج آن دو انجامید.

او هم‌راه با ثمین باغچه‌بان به ایران آمد و در بیست‌و‌دو سالگی نخستین کلاس تخصصی آواز را در «هنرستان عالی موسیقی تهران» بنیان گذاشت. نتیجه این کلاس‌ها پرورش خوانندگانی هم‌چون «حسین سرشار»، «محمد نوری»، «سودابه تاجبخش»، «پری ثمر»، «پری زنگنه»، «سودابه صفاییه» و «عنایت رضایی» است که البته شاگردان این هنرمندان خود نیز بخش بزرگی از خوانندگان ایران را تشکیل می‌دهند.

اولین باغچه‌بان به هم‌راه «منیره وکیلی»، «حشمت سنجری»، «فاخره صبا» و چند هنرمند دیگر از پایه‌گذاران «اپرای ایران» و «تالار رودکی» هستند.

او هم‌چنین نخستین «گروه کر» یا هم‌خوانی هنرستان عالی موسیقی ایران را تشکیل داد. گروهی که نخستین گام‌ها را در اجرای داستان‌های شاه‌نامه و متل‌های ایرانی برداشت. پس از آن «کر ملی تهران» را پایه‌گذاری کرد.

با تعویض یکی از روسا در تالار رودکی، اولین و چند تن دیگر به اعتراض، دست از کار کشیدند. او بازنشسته شد، اما دوره بازنشستگی او در کوتاه‌ مدت به پایان رسید. از دربار شاه به سراغش آمدند و از او خواستند که گروه کری درست کند که اعضایش بچه‌های بی‌سرپرست باشند.

او که عاشق مهر ورزیدن بود، این وظیفه را برعهده گرفت، به شهرستان‌ها رفت و از میان شش‌هزار کودک و نوجوان و پسر و دختر، دویست نفر را با آزمایش صدا انتخاب کرد. پیش‌رفت گروه آن‌چنان بود که کسی باور نمی‌کرد که این کودکان، همان بچه‌های بی‌سرپرستی هستند که به آن‌ها «عقب افتاده» می‌گفتند. کودکانی که وی معتقد بود چون با مهر مادر بزرگ نشده بودند، در رفتارشان کمبودهایی بود. او تاثیر موسیقی در زندگی این کودکان را شگفت‌آور می‌دانست.

اولین با اختیاراتی که به او داده بودند، تصمیم گرفت با همین کودکان یک کنسرواتوار درست کند. برای ساختن این هنرستان اما به پشتوانه مالی هم نیاز بود که در آن زمان، سازمان ملل، در صورت موافقت چنین کاری را برای بچه‌های بی‌سرپرست انجام می‌داد.

این گروه حدود چهل اجرا در تالار رودکی داشت و حتا در مراسم تاج‌گذاری «محمدرضا پهلوی» نیز برنامه‌ای اجرا کرد. اجرای ده قطعه «رنگین کمون» ساخته ثمین باغچه‌بان با هم‌کاری «ارکستر سمفونیک اتریش» اثر ماندگار این گروه ‌است.

با وقوع انقلاب ایران فعالیت‌های اولین و ثمین‌باغچه‌بان متوقف شد و شکافی در فعالیت‌های موسیقایی‌شان ایجاد شد. تا این‌که در سال ۱۳۶۳ مجبور به مهاجرت به شهر استانبول ترکیه شدند، و از همان سال در «دانش‌گاه معمار سنان» استانبول استادی رشته پیانو را بر عهده داشت و ده سال بعد در سال ۱۳۷۳ بازنشسته شد.

او در دوران بازنشستگی ده کتاب درباره تکنیک‌های پیانو و آواز به زبان ترکی و فرانسوی نوشت و حقوق تمام کتاب‌ها را به دانش‌گاه معمار سنان هدیه کرده‌ است. آخرین کتاب او نیز موسیقی برای کودکان، هنوز منتشر نشده‌ است. اما مهم‌ترین کتاب او برای ایرانیان، کتابی است به زبان فرانسه که درباره فعالیت‌ها، آثار هنری و هنرمندان قبل از انقلاب ایران نوشته شده‌ است.

اولین جدا از کار اپرا، در رسیتال‌های متعدد، آثاری از همسر خود ثمین باغچه‌بان و دوست دیرینش، «حسین ناصحی» را به اجرا در‌آورد. در میان این آثار، «درخت سرو» از ثمین و «رقص در دربار شاه سمنگان» از شهرت بیش‌تری یافته است.

او در تمام عمرش همیشه هم‌راه همسر خود ثمین باغچه‌بان بود که سه سال پیش ثمین در استانبول فوت کرد. و سرانجام اولین باغچه‌بان در روز نهم آبان ۱۳۸۹ در سن ۸۲ سالگی در استانبول درگذشت.

اولین پس از درگذشت همسرش گفته بو: «ترکیه وطن من است و من مثل یک درخت در آن‌جا رشد کردم، اما میوه‌هایم را در ایران دادم و در ایران به بار نشستم. به همین علت هر دو کشور را دوست دارم و هر دو را وطن خودم می‌دانم.»

او معتقد بود اگر جسم کارهای هنریش به ترکیه تعلق داشته باشد، روح زندگی هنری و موسیقایی او به ایران تعلق دارد.

منبع‌ها:

گوگل

ویکی‌پدیا

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , , , , , , ,