Saturday, 18 July 2015
27 October 2020
به بهانه زادروز «اقبال لاهوری»

«روزنگاشت/ لاله‌سوزان بیابان شما»

2010 November 09

محبوبه‌شعاع / رادیوکوچه

mahboobeh@koochehmail.com

هجدهم آبان برابر با نهم اکتبر مصادف با زادروز «محمد اقبال‌لاهوری» شاعر، فیلسوف، سیاست‌مدار و متفکر مسلمان پاکستانی است او زاده سال 1256 خورشیدی بود و در سن شصت‌و‌یک سالگی درگذشت. اقبال نخستین کسی بود که ایده یک کشور مستقل را برای مسلمانان هند مطرح کرد که در نهایت منجر به ایجاد کشور پاکستان شد.

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

«محمد اقبال‌لاهوری» یا «علامه‌اقبال» در هجدهم آبان 1256 خورشیدی در «سیالکوت»، که امروزه در «ایالت پنجاب پاکستان» واقع شده‌ است، به دنیا آمد. نیاکان او از قبیله‌ای در کشمیر بودند و در سده هفدهم میلادی، حدود دویست سال پیش از تولد او، مسلمان شده بودند.

اقبال قرآن را در یکی از مساجد زادگاهش آموخت و دوران راهنمایی و دبیرستان خود را در کالج گذراند. تحصیلات او در رشته فلسفه در دانش‌گاه لاهور آغاز شد و مدرک کارشناسی ارشد فلسفه را با رتبه اول از دانش‌گاه «پنجاب» دریافت کرد. وی پس از آن از دانش‌گاه «کمبریج» و دانش‌گاه «مونیخ» مدرک دکترای خود را در رشته فلسفه گرفت.

اقبال در دوران جنگ جهانی اول در «جنبش خلیفه» که جنبشی اسلامی بر ضد استعمار بریتانیا بود، عضویت داشت. وی در سال ۱۹۲۰ میلادی در مجلس ملی هندوستان حضور داشت اما از آن‌جا که گمان می‌کرد در این مجلس اکثریت با هندوها است، پس از انتخابات ۱۹۲۶ وارد شورای قانون‌گذاری پنجاب شد که شورایی اسلامی بود و در «لاهور» قرار داشت.

در این شورا وی از پیش‌نویس قانون اساسی که «محمدعلی جناح» برای احقاق حقوق مسلمانان نوشته بود حمایت کرد. اقبال در ۱۹۳۰ به عنوان رییس اتحادیه مسلمانان در «اله آباد» و سپس در ۱۹۳۲ در لاهور انتخاب شد. اقبال نخستین کسی بود که ایده یک کشور مستقل را برای مسلمانان هند مطرح کرد که در نهایت منجر به ایجاد کشور پاکستان شد.

او همواره کوشیده است که مردم را آگاه کرده و از بند استعمار برهاند، از این‌رو نگاهی ژرف به کشورهای استعمار شده اسلامی پیرامون خود داشت و با نظر به ویژگی‌های سیاسی آن زمان و اندیشه‌های اسلامی، او پذیرش ویژه‌ای پیدا کرد. دلیل دیگر چهره فرامرزی وی را می‌توان در پیوستگی فرهنگی و تاریخی و مذهبی کشورش با برخی کشورهای همسایه مانند ایران و افغانستان دانست.

و اما سرانجام اقبال لاهوری در یکم اردیبهشت 1317 خورشیدی در سن شصت‌ویک سالگی درگذشت و در مسجد پادشاهی‌ لاهور به‌ خاک‌ سپرده‌  شد.

او یکی از نام‌آورترین و سرشناس‌ترین شاعران پارسی‌گوی غیرایرانی در ایران است که نظیر شاعر بزرگی همانند: «بیدل دهلوی» پذیرش ویژه‌ای در ایران یافته‌ است. از کل دوازده‌هزار بیت شعری که توسط اقبال سروده شده ‌است، هفت هزار بیت آن فارسی است.

شریعتی در جایی وی را ایرانی‌ترین خارجی و شیعه‌ترین سنی خطاب کرده‌ است. تز دکترای اقبال مربوط به سیر حکمت در ایران بوده‌ است و وی آرزو داشت تهران روزی جایگاه «ژنو در اروپا» را پیدا کند. شاید بنیادی‌ترین دلیل شهرت اقبال در ایران چهره مذهبی او باشد چون بار نخست از سوی مذهبی‌ها (مانند مطهری و شریعتی) شناسانده شد.

گروهی از روشن‌فکران به این مسئله که اقبال مفهوم ابرانسان «نیچه» را مقبول دانسته خرده گرفته‌اند. باور به مفهوم ابرمرد در توصیفات اقبال در مورد خودمحوری، خود بودن و احیا تمدن اسلامی بازتاب یافته ‌است. تشویق اقبال به بازگشت اسلام به صحنه سیاست و ضدیت با تمدن غرب و رد دست‌آوردهای فرهنگی و علمی غرب از دیگر مسایل مورد انتقاد گروه‌هایی از اندیشمندان است.

چندین تن از دانش‌وران توصیفات شاعرانه او از زندگی کاملن مطابق با قوانین اسلام را غیرعملی دانسته و آن‌را بی‌اعتنایی و بی‌احترامی به جوامع گوناگون با میراث متنوع فرهنگی بشر می‌دانند.

ناله یتیم نخستین اثر اقبال بود و وی آن را در سال ۱۸۹۹ در جلسه سالیانه «انجمن حمایت‌الاسلام» در لاهور خواند. آثار اقبال به‌طور کلی عبارت‌اند: علم‌الاقتصاد، تاریخ هند، اسرار خودی، رموز بیخودی، پیام مشرق، جاویدنامه، پس چه باید کرد ای اقوام شرق، احیای فکر دینی در اسلام، توسعه حکمت در ایران، مثنوی مسافر، بال جبرییل، ضرب کلیم، ارمغان حجاز و یادداشت‌های پراکنده.

منبع‌ها:

گوگل

ویکی‌پدیا

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , , , , , ,