Saturday, 18 July 2015
27 November 2020

کسی که گمان می‌کرد «رنج» می‌کشد و جز در «لحظه»، خوشی دوام ندارد

2010 November 11

مطلب‌هایی که در این بخش تارنمای رادیو کوچه منتشر می‌شود یا انتخاب دبیر روز سایت و یا پیشنهاد دوستان رادیو است که می‌تواند از هر گروه یا دسته و یا مرامی باشد. نظر های مطرح شده در این بخش الزامن نظر رادیو کوچه نیست. اگر نقد و نظری بر نوشته های این بخش دارید می توانید برای ما ارسال کنید.

رضا عرب

منبع: سایت فیلدوست

تقدیم به دوستی عزیز که نامش علی‌رضا کیانی است

و گمان می‌کرد سلین در سفر به انتهای شب «رنج» بشر را به تصویر کشیده است

«حق داری آرتور! در این مورد حق داری. [گذشتگان ما هم] کینه‌ای، رام، بی‌عصمت، درب و داغان، ترسو و نامرد، و حقا که به خوبی خودمان بودند! اشکالی ندارد، بگو! ماها عوض نمی‌شویم! نه جوراب‌مان عوض می‌شود و نه ارباب هامان و نه عقایدمان. وقتی هم می‌شود، آن‌قدر دیر است که دیگر به زحمتش نمی‌ارزد. ما ثابت قدم دنیا آمده‌ایم و ثابت قدم هم ریغ رحمت را سر می‌کشیم. سرباز بی‌جیره و مواجب، قهرمان‌هایی که سنگ همه را به سینه می‌زنند، بوزینه‌های ناطقی که از حرف‌هاشان رنج می‌برند. ماها آلت دست عالی‌جناب نکبتیم. او صاحب اختیار ماست! وقتی بچه‌های حرف شنویی نیستیم، طنابمان را سفت می‌کند، انگشت‌هایش دور گردن ماست، همیشه، حتا وقتی حرف زدن‌مان با ناراحتا توام است. باید هوای کار دست‌مان باشد که لااقل بشود غذایی بلنبانیم… سر هیچ و پوچ آدم را خفه می‌کند… این که نشد زندگی…

– باردامو، عشق هم هست!

– آرتور، عشق همان ابدیتی است که جلوی روی سگ‌هاست، و من یکی مغرورم.

– پس بیا از تو حرف بزنیم! تو آنارشیستی، همین و بس!

[…]

– گل گفتی هالو جان! من آنارشیستم، بهترین دلیلش هم این است که یک جور دعای انتقام جویانه‌ی اجتماعی سرهم کرده‌ام. بد نیست همین الان نظرت را درباره‌اش بگویی: اسمش هست: «بال‌های زرنگار»!… و شروع کردم به خواندن: «خدایی که دقیقه‌ها و سکه‌ها را می‌شمارد، خدایی نومید، با بال های زرنگار گسترده بر سر عالم، با شکمی رو به آسمان، آماده‌ی نوازش‌ها. اوست خداوندگار ما. ببوسیم یک‌دگر را!»

– شعرک تو به زندگی واقعی ربطی ندارد. من طرف‌دار نظم موجودم و از سیاست خوشم نمی‌آید. بعلاوه، روزی که وطنم از من بخواهد در راهش جانم را فدا کنم، لش‌بازی در نمی‌آورم، آماده‌ام که در راهش جان بدهم.»

تمام این بخش فوق را از همان صفحه سه این رمان آوردم که علی‌رضا با آن عشق بازی می‌کرد. (ترجمه فرهاد غبرائی، انتشارات جامی). داستان که ادامه پیدا می‌کند این جملات و واژه ها معنی می‌گیرند. حالا من هم می‌خواهم افکار اکنون آشفته‌ام را انتقال بدهم که کار سختی است.

علی عزیز و محسن دوست داشتنی هم ناگهان دچار «رنج» شده‌اند. به این فرمول یلمزلف به نقل از امبرتو اکو دقت کنید: شما هنگامی که می خواهید معنا بسازید و چیزی را بیان کنید، «ماده بیان» در ذهن‌تان شکل می‌گیرد، به شکل «صورت بیان» وارد محیط می‌شود و پس از تبدیل شدن به «صورت محتوا» در ذهن مخاطب تبدیل به «ماده [جوهر] محتوا» می‌شود. این فرایند کلی انتقال و انتشار پیام است، حرکت نشانه‌هاست و کلیت چگونگی هر تفسیری. حالا ذهن من آشفته‌تر از آن است که به این چرخه فکر کنم و بنویسم. برای همین نوشتمش تا شاید بفهمم چه‌ها از این «فکر و ذکر» باید در این صفحه ثبت شود.

در هر حال مهم‌ترین بخش ماجرا همان «رنج» است که به تعبیر علی‌رضا انگار بناست تا حقیقت عالم باشد. من بعضی اوقات به آن بحث کلاسیک «خداوندگار و بنده» هگل فکر می کنم. به هر رابطه و نظام «سلسله مراتبی» (hierarchy) فکر می کنم، مشکل همین است انگار: یک دیالکتیک، یک مراتب دیوانی نهادی شده در تمام حوزه‌های حیات بشری. شاید مثل باردامو اسمش را باید بگذاریم «بال‌های زرنگار». شب‌های بسیاری با علی‌رضا تا صبح‌ها بیدار می‌نشستیم و حرف می‌زدیم. از دریدا می‌گفتیم و گمان می‌کردیم می‌توانیم خداونگار و بنده را منحل کنیم. چقدر هم تاکید می‌کردیم که باید مراقب باشیم شق دوم را یک وقت برتری ندهیم و رابطه‌ی سلطهی باژگونه‌ای بازتولید کنیم! نمی‌دانم الان علی‌رضا در سلول (که می‌گویند قرار است هر سه تایشان را به اوین منتقل کنند) به این ماجرا فکر می‌کند یا نه، اما من، این‌جا، در حالی که تمام این ماجراها از جلوی چشمم می‌گذرد، و به یاد شب‌های انفرادی که خود گذرانده‌ام می افتم، می‌گویم؛ خداوندگاران باشید، نظم موجود عالم هستی باش، اما آن‌قدر محکم باش، آن‌قدر جدی باش که ما کامل تن در دهیم به تاریخ‌مندی سیر زمانی بشر و دست از سر تفکرات سیگارمانندی که روشنایی‌شان چند صباحی بیش‌تر مسافر ذهن نیستند برداریم و بدان دل خوش نکنیم.

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , ,