Saturday, 18 July 2015
29 October 2020
بازداشت دانش‌جویان و 16 آذر-بخش دوم

«چالش بزرگ حاکمیت»

2010 November 13

این مطلب از مطالب ارسالی برای رادیو کوچه است و الزامن نظر رادیو نیست و اگر نقد و نظری بر این نوشته‌ دارید می‌توانید برای ما ارسال کنید.

آراد رادمان

عضو دفتر تحکیم وحدت

در فضای سرکوب داخلی منتقدان حاکمیت نظام جمهوری اسلامی، 16 آذر و اعتراضات دانش‌جویی چه نقشی و وظیفه‌ای را برعهده دارد؟ از زمانی که شکافی گفتمانی در تاریخ حرکت اعتراضات دانش‌جویی شکل گرفته است این روز و اعتراضات و حرکات آن مورد غضب حاکمیت قرار گرفته، تغییر از گفتمان استکبارستیزی گذشته به استبداد ستیزی فعلی اعتراضات دانش‌جویی و ریشه‌یابی این عقب ماندگی‌های تاریخی در ساختار غیر دموکراتیک مناسبات قدرت در ایران این غضب و سرکوب حاکمیت را ایجاد نمود. در هر حال تصور شکل گیری اعتراضات 16 آذر امسال با آغاز بازداشت‌های اعضای تازه منتخب دفتر تحکیم وحدت در دانش‌گاه‌ها به جریان افتاده است، ولی اعتراضات شانزده آذر امسال چه خصوصیاتی را باید داشته باشد و با چه پلاکاردهایی به عنوان مبنای اعتراضات شکل بگیرد. این سطور به تبیین مبنای نظری و تابلوهای فکری اعتراضات 16 آذر امسال می‌پردازد.

در بخش اول این مقالات به برخی نکات اشاره کردیم که به صورت تیتروار بیان می‌کنم:

1. نظام جمهوری اسلامی بقای خویش را در تداوم و تشدید و بازتولید فضای سرکوب می‌بیند. پیوند درونی و پنهانی وحدت و سرکوب امری است که در این فضا برقرار می‌گردد.

2. تنها کسانی می‌توانند در چارچوب نظام جمهوری اسلامی تعریف شوند که موقعیت‌های سیاسی، اقتصادی و شان و منزلت اجتماعی خویش را بر حول محور شخص رهبر جمهوری اسلامی تعریف کرده و آنان را هدیه‌ای از جانب شخص رهبری بدانند و هویت سیاسی خویش را در چارچوب نظرات رهبری تعریف کنند.

3. منتقدان نظام جمهوری اسلامی وحدت را حول فرآیند، روند ونهادهای دموکراتیک تعریف کرده و در عین پذیرش نقد به عنوان اساس دموکراسی، تکثر را پذیرا و وحدت را با رضایت و تایید روندها و فرآیندهای دموکراتیک در پذیرش ثبات نهادی تکثرگرا پذیرا هستند.

نکات فوق یک امر را به ذهن متبادر می‌کند که جنبش های اجتماعی در چنین فضای سیاسی چگونه می توانند نقشی در مستاصل کردن حاکمیت در استفاده از ابزار سرکوب و بی‌اثر جلوه دادن آن تشخیص و بیان صحیح خواسته‌های دموکراتیک و ایجاد هویت جدید حول محور مقاومت گفتمانی بر اساس تقابل هویت ملی جدید و موجود ایفا کنند.

بر آنم که موقعیت دانش‌جویان را در تاثیرگذاری بر این فضا و پیش‌برد سه هدف فوق تشریح نماید:

در ابتدا قصد آن دارم تا بگویم اعتراضات دانش‌جویی در ایران را نمی‌توان در غالب جنبشی اجتماعی به معنای جنبش‌های موجود در جوامع مدرن توصیف کرد. دلایل این امر را می‌توان چنین توصیف کرد: تعدد گروه‌های سازمان‌دهی کننده‌ی اعتراضات دانش‌جویی، نبود خاستگاه پایگاهی و طبقاتی خاص و به تبع آن عدم پی‌گیری خواست‌های سرکوب شده قشرها و طبقات گوناگون اجتماعی‌ای که در چارچوب مفهوم توسعه همه جانبه قرار گرفته و از جانب دولت سرکوب‌گر نادیده گرفته می‌شود، گردش نخبگان سیاسی در سطح هدایت‌کنندگان که ناشی از ساختار ورود و خروجی مبتنی بر فارغ‌التحصیلی علمی از دانش‌گاه است که در عین این چرخش، نوعی پیوند نظری و تجربی را به هم‌راه دارد که خود می‌تواند ابزار سرکوب را در چنین نوع چرخش خاص نخبگان کم اثر بگرداند و در نهایت نوعی مرحعیت سیاسی به دلیل بیان خواست‌های حداکثری که در دولت‌های سلطانی توتالیتر می‌تواند محل تلاقی منافع اقشار و طبقات گوناگون جامعه باشد که در چنین نظامی از بین رفته و یا در حال نابود شدن است. با توصیف فوق می‌توانیم سه هدف ذکر شده در این حرکات اعتراضی را تبیین و به عنوان مقاومت گفتمانی مطرح کرد.

اعتراضات دانش‌جویی در واقع بر حسب تعریف فوق چه خواست‌هایی را باید ترویج و یا مورد حمایت قرار دهند؟

خواست‌های گروه‌ها، اقشار و و طبقاتی که به حاشیه رانده شده‌اند و یا بنا بر خواست تمرکزگرایی در قدرت (سیاسی، اقتصادی و فرهنگی) از جانب حاکمیت مورد تعرض و تجاوز قرار می‌گیرد. معیار تشخیص عقلانی بودن این خواست‌ها تنها و تنها در تبیین مفهوم وحدت در عین کثرت مشخص می‌گردد. بنابراین اعتراضات دانش‌جویی سوژه‌های اعتراض را از متن جامعه به عاریت گرفته و با بیان صحیح خواست‌ها که مبتنی است بر نقد و شناخت صحیح مناسبات قدرت و علل واقعی ایجاد و ماندگاری و به حاشیه رفتن این خواست‌ها نوعی نقد رادیکال را در چارچوب اعتراضات عملی سلطه‌شکنانه رقم زده و مانع از آن می‌شود که این اعتراضات با پاسخ هایی روبه رو گردند که مناسبات و هنجارهای تعیین کننده‌ی آن را محفوظ و رضایتی مقطعی را رقم بزنند و یا آن را در فضای سرکوب خفه کنند.

خواست‌های دموکراتیک صرفن خواست‌های سیاسی نیست (بلکه می‌تواند اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی نیز باشد) اما جنبش دانش‌جویی به دلیل عدم پیوندهای چند جانبه ثبات بخش با نظام‌های سیاسی می‌تواند خاستگاه واقعی این سرکوب و به حاشیه راندن خواست‌های اجتماعی- اقتصادی- فرهنگی را در جایگاه اصلی آن یعنی مناسبات قدرت تشخیص داده و آن هنجارهای توجیه کننده‌ی این مناسبات را به چالش کشیده و ارتباطات پنهانی قدرت را برملا کند. در واقع اعتراضات دانش‌جویی ایران باید امر سیاسی را شامل امور اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی و سیاسی تعریف کرده و نقد رادیکال را رقم بزند.

اما نقد رادیکال هنجارها و مناسبات موجود قدرت باید با تعریف و تبیین و حمایت از هویت ملی جدید به عنوان نماد اتحاد میان گروه‌های منتقد و مخالف حاکمیت به‌عنوان امری فراگیر و معطوف به آینده‌ای دموکراتیک مبتنی بر دولت ملی سکولار، و نه مفهوم نشانه‌ای شده‌ی ملت استوار بر شاخصه‌های امت اسلامی که از جانب حاکمیت ترویج می‌گردد مطرح شود. این مفهوم جدید ملت به عنوان خاستگاه و منبع هنجاری و ارزشی مناسبات جدید قدرت و بنیان نهادهای در اختیار دارنده‌ی قدرت بوروکراتیک و سازمانی  و نظام سیاسی مطلوب در جامعه مطرح گردد.

تعریف و تبیین هویت ملی بر مبنای مفاهیمی فراگیر و معطوف به آینده‌ای دموکراتیک که مسوولیت ترویج تکثر و تساهل را به عنوان شاخصه‌ی یک جامعه دموکراتیک برعهده دارد و نه اسلامی سازی و یک‌سان سازی جهانی تحت لوای حکومت جهانی اسلام و توجیه استبداد دینی در داخل، باید به نحوی تبیین شوند که مفاهیم مورد مناقشه با قابلیت دیکتاتور پروری و تمرکزگرایی در قدرت و حذف‌کنندگی خرده فرهنگ‌ها با خواستگاه‌های مذهبی، قومی و زبانی گوناگون را در درون خویش نداشته باشد و مناسبات قدرت را بر مبنای چرخش نخبگان متخصص و تعهد به حداکثر کارکرد در نهاد و موقعیت سیاسی اشغال شده از جانب افراد و نه بر اساس تعهدات ایدئولوژیک مذهبی و تعهد به اطاعت از فرد در یک نظام سیاسی شکل دهد. مطرح کردن این مفهوم و ترویج آن باید به‌عنوان یک مقاومت گفتمانی و ترویج هویتی جدید منطبق بر حقوق سیاسی برابر، نظام اقتصادی غیر دولتی مبتنی بر تامین رفاه عمومی و آموزش دموکراتیک و ترویج نهادی آن در ایران به عنوان محور وحدت گروه‌های منتقد و به حاشیه رانده شده در ایران و تقابل مفهوم ملت-دولت در برابر مفهوم امت اسلامی-دولت اسلامی (ولایت مطلقه فقیه به عنوان یک نمونه) مطرح و ترویج گردد.

اعتراضات دانش‌جویی می‌تواند به عنوان مرجع بیان خواست‌های دموکراتیک بر مبنای تشخیص رادیکال و بنیادین عوامل گسترش و ماندگاری سرکوب و به حاشیه راندن خواست‌های به حق افراد و اقشار و طبقات و خرده فرهنگ‌های موجود در ایران مطرح گشته و نماد اجماع و وحدت و وفاق سیاسی مطرح گردد. اگر اعتراضات دانش‌جویی با این خواست‌ها تبیین، و حمایت از تعریف جدید از هویت ملی و نه صرفا نفی مناسبات و هنجارهای قدیم قدرت وارد عرصه گردد وحدت در عین تکثر و ایجاد تقابل و مقاومت گفتمانی را رقم می‌زند.

بیشتر بخوانید:

«چالش بزرگ حاکمیت» – بخش اول

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , ,