Saturday, 18 July 2015
22 September 2020
به بهانه برگزاری مراسم بزرگداشت چه گوارا در کابل

«علیه چه شورش کنیم، آقای ارنستو چه گوارا!»

2009 October 12

خالد خسرو/ رادیوکوجه

در میان اخبار طالبان، استراتژی «مک‌کریستال» و جایزه نوبل نابهنگام «باراک اوباما»، خبری در رسانه‌ها منتشرشد که به برگزاری سالگرد تیرباران یک کمونیست انقلابی در جنگل‌های بولیوی، در کابل اختصاص داشت. هنوز برای من مراسم بزرگ‌داشت «ارنستو چه گوارا» قابل هضم نیست؛ یک رویداد نابهنگام  درمورد  این قهرمان انقلابی امریکای لاتین که هنوز علاقه و رابطه‌ی خود را با او تعریف نکرده‌ایم.

«ارنستو چه گوارا» نوستالوژی دایمی نسبت به انسان شورشی و انقلابی است، بی‌آن که فعلن به محتوای این شورش و انقلاب کاری داشته‌باشیم. چه گوارا برای انسانی در بند روزمره‌گی، اسیر جبن عقل معاش‌اندیش و مصلحت‌گرایی روابط اجتماعی و فروتن در برابر قدرتمندان که قانون و ثروت را در دست دارند، شور سر افرازی و آزادی خواهی است.

چه گوارا زمانی که دانشجوی طب بود، با دوستش تصمیم‌گرفت که با یک موتور‌سیکل کشورهای امریکای لاتین را بگردد. او در این سفر هفت ماهه‌ی خود متوجه فقر، حکومت‌های فاسد نظامی و دست‌نشانده ایالات‌متحده، جوخه‌های مرگ دست راستی‌های ضد کمونیستان در کوبا، گواتیمالا، مکزیک و….شد و سلطه شرکت‌هایی چون یونایتد فروت، استثمار و…. را مشاهده‌کرد. او با این سفر خود از یک دانشجوی ساده به یک چریک کمونیست آرمان‌گرای ضد آمریکایی تبدیل شد که زندگی خود را وقف انقلاب در امریکای لاتین و افریقا نمود. درنهایت در بولیوی کشته شد و راهی که آغاز کرده‌بود ناتمام باقی‌ماند.

20091012-soc-che-kabul

اما تنها این کافی نیست که چه گوارا را به عنوان یک مبارز آزادی‌خواه تعریف‌کرده، او را از هر طیف ایدیولوژیک و اجتماعی که هستیم، الهام بخش خود معرفی نماییم. قطعن، چه گوارا یک انقلابی کمونیست و یک چریک آرمان‌گرا بود که با برپایی انقلاب‌های خونین علیه حکومت‌های فاسد و دست‌نشانده در دهه 50 و 60 میلادی مبارزه می‌کرد و قیام مسلحانه علیه امپریالیسم امریکایی، از مسلمات ایدیولوژی سیاسی و اجتماعی او بود. او از عدالت و آزادی به عنوان یک کمونیست سخن می‌گفت، نه به عنوان یک لیبرال و یا مذهبی.

از این رو برای من جالب است درحالی از یک کمونیست آرمان‌خواه ضدآمریکایی تجلیل می‌گردد، که شاه‌رگ اقتصاد و معیشیت افغان‌ها، موادمخدر و کمک‌های ایالات متحده است. چه برداشتی از آزادی‌خواهی چه گوارا داریم؟ او یک انقلابی و چریک آشوب‌طلب بود، به انقلاب و جنگ می‌اندیشید، به سرنگونی و کودتا فکر می‌کرد. آیا چه گوارا به همین خاطر الگوی ما است؟ این تناقضات تا هنوز برای من قابل فهم نیستند.

من به شجاعت چه گوارا احترام زیاد قایلم و خسته‌ام از عصر کوتوله‌ها، بوروکرات‌ها و تکنوکرات‌های مبتذل و ماشینی. اما الگوی سیاسی من، چریک انقلابی نیست؛ ستایش‌گر خشونت و کودتا نیست. زیرا، ما در زمان و تاریخ دیگر، با آدم‌ها و شرایط متفاوت زندگی می‌کنیم.

از نظر من تجلیل از چه گوارا نشان‌گر سردرگمی تاریخی ما برای پیشرفت و تغییرات است

گاهی به این فکر می‌افتم که در شناخت موقعیت تاریخی خود معیوب هستیم. از نظر من تجلیل از چه گوارا نشان‌گر سردرگمی تاریخی ما برای پیشرفت و تغییرات است. یک الگوی کلاسیک، یک تیوریسن انقلاب‌های خشونت‌بار، یک آرمان‌گرای ضدسرمایه‌داری و طرف‌دار عدالت و قدرت به سبک کوبا و چین، چه نقش تاریخی برای الهام‌دهی تحولات اجتماعی، سیاسی و اقتصادی ما بازی می‌کند؟

عصر من، عصر تساهل، سیاست دموکراتیک و پرهیز از خشونت است. این جزئی از درک و شعور جمعی زمان ما است. هر چقدر روابط کشورها نا برابر و مبتنی بر تبعیض در توزیع ثروت، منابع و تقسیم کار باشد؛ هر چقدر امپراتورهای نسل جدید، جنگ‌های محلی و لشکرکشی‌ها علیه دشمنان خیالی و رسانه‌ای را تشویق کنند؛ هرچقدر بنیادگرایی اسلامی با جلیقه‌های دینامیت به جنگ تکنولوژی پسامدرن برود، سیاست دموکراتیک و پرهیز از خشونت ظرفیت ایجاد تغییرات بنیادین را در خود حفظ کرده‌است.

یک شاعر، یک روشنفکر و یک فعال مدنی در هیچ مقطعی، نباید از آرمان‌گرایی خشونت‌گرا و چهره‌های شاخص آن الگوسازی و فرهنگ‌سازی نماید. تاریخ معاصر نشان می‌دهد که جنبش‌های انقلابی خشونت‌گرا به سیستم‌های توتالیتر و ترور مبدل شدند، اخلاق و معنویت شهروندان را فاسد و آنها را به دلقک‌های مقلد حکومت و حزب تبدیل کردند. زیرا، هیچ انقلابی نمی‌تواند دربرابر مخالفان خود تحمل را پیشه کند. حاصل چنین حاکمیتی هرچند مبتنی بر حقایق شریف باشد، ناگزیر از سرکوب و جنایت در حق مخالفان خود است.

در ستایش از چه گوارا یک خطر نهفته است. آیا توصیف ما از آزاده‌گی او، افتادن در دام مخلوط‌کردن «خشونت» و «قهرمان‌پروری» نیست؟ تصویر ایده‌آل از یک قهرمان به سبک چه‌گوارا، نشان می‌دهد که جنگ، رابطه‌های ما را با دنیای امروز و واقعیت‌های آن بریده‌است. یا از فرط نا امیدی، ورشکستگی تاریخی و فروپاشی انسانی و تمدنی، به تاریخ پناه برده‌ایم؛ به عصر اساطیر و ابرقهرمانان. به تعبییر فویرباخی، گرفتار فرافکنی شده‌ایم.

البته انکار نمی‌کنم که چه گوارا بخاطر شجاعت و آرمان‌گرایی‌اش ما را تحت‌تاثیر خود قرار‌می‌دهد و در این عصر سلطه‌ی بوروکرات‌ها و متخصصین، وجد و شور به‌وجود‌آورد، ولی تاریخ این «قهرمانان» بسر آمده‌است. اصولن، عصر روشنفکر و انقلابی ناجی و فداکار سر‌آمده است؛ عصر ستایش از خشونت زیر نام انقلاب و استقلال سرآمده‌است. بسیاری از مفاهیمی مانند آزادی، استقلال، مبارزه و… در زمان ما باید دو باره تعریف‌شوند، نه در زمان ارنستو چه گوارا.

وقتی شاعری، شعری برای چه گوارا می‌سراید، ولی دولت‌اش از فرط فقر به بانک جهانی و صندوق پول پناه می‌برد، و وطن‌اش نیز برای فرار از «ارتجاع مذهبی» که زاده‌ی معادلات قدرت در عصر سرمایه‌داری است، خود را به دامن «امپراتوری» که چه گوارا تا استخوان از آن نفرت داشت، می‌اندازد، سرایش از آزاده‌گی حیرت‌آور است. انسان‌های فقیر، گرسنه و خسته از جنگ با طبیعت و غارت‌گران، «انقلاب» را نمی‌شناسند، فضیلت را فراموش می‌کنند، هنر و ادبیات مسخره می‌نمایند و با نیشخند به روشنفکر به دنبال «ارباب» می‌روند. ما از خلق  ادبیات نوین در توصیف این وضعیت تراژیک و مبتذل عاجز هستیم.

تغییرات الگویی

تجلیل از چه گوارا در کابل نشان می‌دهد که نگاه ما به تاریخ، جامعه و افراد تاثیرگذار باید تغییر بکند. چه‌گوارا بازتاب‌دهنده سرخوردگی، ذلت ملی و حقارت تحمیل‌شده دراثر وابستگی مطلق ما به غرب است. ولی، ما به جای انقلابیون آرمان‌گرا به رهبران و خردمندان واقع‌بین نیاز داریم. با ارنستو چه‌گوارا علیه چه کسی شورش می‌کنیم؟ با این فقر خود به جنگ چه کسی می‌رویم؟ با این عقب‌ماندگی تاریخی، تفرقه‌ی ملی و سترونی تمدنی چه کسی را شکست می‌دهیم؟ «ارنستو چه‌گوارا»، شورش انقلابی علیه مناسبات و ساختارهای نابرابر اقتصادی و اجتماعی در امریکای لاتین بود. ما اگر بشوریم به جز از ارتجاع مذهبی و قومی، چه دستاوردی خواهیم داشت؟ پس با ارنستو چه گوارا چه کاری می‌خواهیم بکنیم؟

دوتن از مشروطه خواهان افغانستان

دوتن از مشروطه خواهان افغانستان

ارنستو چه گوارا برای تحول تاریخ و جامعه‌ی ما، یک فرد کوچک است. من بیشتر از او، به کاشفان واکسین فلج اطفال و مالاریا علاقمندم. من می‌خواهم اقتصاددانی را بشناسم که زراعت افغانستان را شکوفا نماید، کارگری را دوست‌دارم که معادن را بشکافد، فقر را از بین ببرد. معلمی را ستایش می‌کنم که از هرات برخیزد و در بدخشان و زابل به کودکان درس بدهد. برای من ساختن مکتب و دانشگاه جدید، مهم‌تر از ارنستو چه گوارا است.

از نظر من، ارنستو چه گوارا نمی‌تواند به مبارز الهام‌دهنده‌ی افغان‌ها تبدیل شود. او هیچ نسبتی فرهنگی و تاریخی با کشور و مردم ما ندارد. او بخشی از تاریخ است و در همان مقطع تاریخی جنگ سرد و جنبش‌های ضد‌استعمار قابل درک می‌باشد. برای ما بهتر آن است که از روشنفکران و دولت‌مردان مترقی افغان تجلیل‌کنیم تا در جهت استمرار تاریخ و میراث تمدنی، اعتماد به نفس ملی و ورود به عصر جدید حرکت نماییم.

برای ما بهتر آن است که از روشنفکران و دولت‌مردان مترقی افغان تجلیل‌کنیم تا در جهت استمرار تاریخ و میراث تمدنی، اعتماد به نفس ملی و ورود به عصر جدید حرکت نماییم

من به چه گوارا احترام زیاد قایلم، اما، ده‌ها شمع در انجمن قلم به یاد او روشن شد، آیا در کابل شمعی نیز به یاد «امان‌الله خان» و مشروطه‌خواهان افغان افروخته خواهدشد؟ آیا حتا نام و زندگینامه‌ی ده‌ها روشنفکر و مبارزی که در زندان‌های استبداد معاصر جانشان را از دست‌دادند، آشنا هستیم؟ اگر برای چه گوارا کتابی چاپ می‌شود، شعری خوانده‌می‌شود، آیا درمورد «سرور واصف» و «عبدالرحمان لودین» ملقب به «کبریت» و «امان‌الله خان» و «محمودی» و «حیدر لهیب» مقاله‌ای نیز نگاشته می‌شود؟ اگر چه گوارا در جنگل‌های بولیوی تیر‌باران شد و ما از این رو که او بخاطر آرمان‌های خود جان‌داد، او را ستایش می‌کنیم، چرا یادی از «سرور واصف» نمی‌کنیم که وقتی به دم توپ حبیب‌الله خان بسته شد، این شعر را از خود به یادگار گذاشت:

ترک مــال و ترک جان و ترک سر

در ره مشروطه اول منزل است

افغانستان با امان‌الله خان و مشروطه‌خواهان افغان با تجدد و مشروطیت آشنا گردید، نه با ارنستو چه گوارا و فیدل کاسترو.

*عنوان این مقاله با الهام از یکی از مقالات سایت دویچه ویله، انتخاب شده‌است. ن

«محتوای این مطلب به الزام نظر رادیوکوچه نیست»

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: