Saturday, 18 July 2015
26 November 2020
به بهانه درگذشت «رابرت اوون» فیلسوف انگلیسی

«روزنگاشت/مبتکر سوسیالیسم تعاونی»

2010 November 20

مریم / رادیو کوچه

maryam.m@koochehmail.com

بیستم نوامبر برابر است با سال‌گرد درگذشت «رابرت اوون» فیلسوف و مصلح اجتماعی انگلیسی. اوون در سال 1771 متولد شد و در سال 1858 درگذشت. اوون مبتکر سوسیالیسم تعاونی است که افکار خود را در اسکاتلند به معرض تجربه گذاشت.

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

رابرت اوون فیلسوف و مصلح اجتماعی انگلیسی در «نیوتون» متولد شد. از پدرش یک کارخانه نساجی به ارث برد و به زودی سرمایه‌دار معروفی شد اما چون مردی مهربان بود، برای رفاه کار کارگرانش از ساعات کار کم کرد. اوون اولین کسی است که در جهان به فکر راحتی کارگران افتاده و اصول سوسیالیسیم را از حرف به مرحله عمل درآورد.

اوون مبتکر سوسیالیسم تعاونی است که افکار خود را در اسکاتلند و نیز در یک منطقه کشاورزی در آمریکا به معرض تجربه گذاشت.

اوون با این عقیده که جامعه باید عاری از فقر، جنایت و مرض باشد و مردم با شادی و خوش‌بختی و بدون ترس و هراس از آینده و در نهایت خوش‌بینی زندگی کنند طرح مدینه فاضله خود را نوشت تا یک الگو برای سراسر جهان شود و نخستین مدینه فاضله را به‌نام «نیو لانارک» (New Lanark) به‌وجود آورد.

اوون گفته است که بشر از طریق آموزش و ارتقای سطح آگاهی‌های خود و با زندگانی برادروار می‌تواند به نیک‌بختی و پیش‌رفت دست یابد و باید بهترین آموزش و پرورش و بهداشت یک‌نواخت و مطلقن رایگان برایش فراهم شود و وسایل تفریح و ورزش نیز عمومی و رایگان باشد.

اوون هم‌چنین گفته است که دانش و مهارت بزرگ‌ترین ثروت فرد و جامعه است، بنابراین وسیله کسب دانش و مهارت برای همه کسانی که خواهان و مستعد آن باشند باید فراهم و در دست‌رس همگان باشد. مدیریت جامعه باید حرف نداشته و خالی از هرگونه ضعف باشد و مردم به تحقیق بدانند که برای اداره جامعه چه کسانی را انتخاب کنند و این انتخاب باید عالما و عامدا باشد، بنابراین باید دست‌رسی منصفانه به شناخت چنین افرادی وجود داشته باشد.

وی معتقد نبود که دوره یک نماینده باید به اتمام برسد تا کنار برود. طبق آموزش‌های او، اعضای جامعه باید بتوانند هر وقت که احساس کنند در انتخاب نماینده اشتباه کرده‌اند او را برکنار سازند. به عقیده او، جبران اشتباه باید فوری باشد. به اشتباه نمی‌توان مهلت داد.

اوون به‌جای به‌کار بردن واژه سوسیالیسم، از فرضیه خود به هماهنگی جهانی انسان‌ها و جوامع بشری نام برده و داشتن زندگانی خوب و خوش‌بینی و امید را حق انسان خوانده و گفته است که پیش‌رفت صنعت و تکمیل ابزارها ( تکنولوژی) بشر را آسوده‌تر و زحمتش را کم‌تر می‌کند.

اوون این عقیده را اعلام داشت که کشاورزی و صنعت و سایر منابع تولید که محصول آن‌ها مورد نیاز همگانی مردم است باید به صورت تعاونی اداره شوند و محصول آن‌ها مستقیمن از تولید‌کننده به دست مصرف کننده برسد تا به سود هر دو طرف باشد و گفت که در این صورت است که افراد فی‌مابین (دلال‌ها) که بدون انجام کار مفید، از تولید‌کننده و مصرف‌کننده استفاده می‌برند جذب کار تولیدی می‌شوند و جامعه نیرومند و ثروتمند می‌گردد و طبقات اجتماعی به تدریج از میان می‌روند و یا تفاوت سطح این طبقات به حداقل می‌رسد و کینه و عقده (‌تنفر‌) که مسبب بسیاری از ناهنجاری‌هاست از میان مردم رخت بر می‌بندد.

اوون با فروش هرگونه زمین مخالف بود و زمین و منابع زیرزمینی و آب‌ها را همانند هوا متعلق به همگان می‌دانست که باید در دست دولت به‌عنوان نماینده و مباشر جامعه باشد و این منابع ملی را از طریق اجاره برای بهره‌برداری واگذار کند و اگر موجر در صدد بهره‌برداری برنیاید سند اجاره باطل خواهد بود. به این ترتیب فرد تنها مالک آن چیزی باید باشد که در زمین استیجاری به وجود می‌آورد.

فرضیه اوون دولت‌ها را مکلف می‌کند که با وضع قوانین و اجرای دقیق آن‌ها توزیع ثروت را میان مردم متعادل کنند تا جرایم و فساد به حداقل برسد و از کینه و نارضایتی که عصیان نتیجه آن است اثری نباشد.

از اواخر قرن ۱۹ و در طول قرن ۲۰ تاسیس هرگونه شرکت تعاونی (تولید، مصرف و خدمات) و اموری از قبیل سهیم کردن کارکنان در سود شرکت‌ها و واگذاری موسسات به کارکنان آن‌ها و فروش سهام شرکت‌های عمومی تقلید ناقصی از افکار اوون است که وسیعن هم مورد سو استفاده قرار گرفته است.

بسیاری از جامعه‌شناسان افکار اوون را عملی‌ترین راه سوسیالیستی کردن (محدود) جوامع می‌دانند که با روان‌شناسی، عادات و رسوم مردم هم درگیری نخواهد داشت. برخی از اسلام‌شناسان غرب، اندیشه‌های اوون را بیش از هر فرضیه‌پرداز اروپایی دیگر، نزدیک به تعالیم اسلامی می‌دانند که تاکید بر تعاون در امور و محدودیت مالکیت و نفی بهره بانکی و رد اجحاف، احتکار و کم‌فروشی (فرمول عرضه و تقاضا) دانسته‌اند.

سرانجام رابرت اوون در بیستم نوامبر سال ۱۸۵۸در ۸۷ سالگی درگذشت.

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , , , , ,