Saturday, 18 July 2015
17 January 2021
اوراق زرین- بخش نخست

«قلمرو سعدی»

2010 November 20

رضا افتخاری/ رادیو کوچه

r.eftekhari@koochehmail.com

پیش‌تر در رادیو کوچه مجموعه‌ای با نام «سعدی‌نامه» داشتیم در باب استاد سخن‌، اشعار و آثار وی که توسط دوست و هم‌کارمان‌، «حمید جعفری» تهیه و اجرا می‌شد و مدتی‌ است که به پایان آمده است‌. از آن‌جا که ما در مجموعه‌ی «اوراق زرین»‌، در محضر بزرگان و ادیبان بنام زبان پارسی هستیم و دانش‌آموزی می‌کنیم‌، این سلسله موضوع را در طول برنامه‌های اوراق زرین پی خواهیم گرفت و خدمت افصح‌المتکلمین‌، استاد سخن‌، شیخ مصلح‌الدین سعدی شیرازی‌، پادشاه زبان پارسی خواهیم رسید و از دریای معرفت او بهره‌ها خواهیم برد.

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

در این راستا‌، مرجع خود را کتاب ارزش‌مند «قلمرو سعدی» تالیف «علی دشتی» قرار می‌دهیم و هم‌چنین استفاده‌ها  خواهیم برد از مقالات و تحقیقات سعدی‌شناسان و ادیبان دیگر.

جدل‌ناپذیر‌ترین کار سعدی سخن اوست‌. در تاریخ ادبی ایران که گویندگان چیره‌طبع فراوانند سعدی به‌طور خیره‌کننده‌ای می‌درخشد. کسی چون او صنعت و سادگی‌، استحکام و روانی‌، عذوبت و رقت را به هم نیامیخته و بدین موزونی سخن نگفته است.

قدرت وی در سخن به پایه‌ای است که نقطه‌های قابل انتقاد وی را در ناحیه‌ی فکری پوشانده و حسن بیان وی چنان بر مطالب او پوشش زیبایی میافکند که خواننده را از غور ‌و تعمق باز می‌دارد و نقطه‌های ضعف و متناقضات گفته‌های وی به چشم نمی‌خورد‌. به همین دلیل قریب هفت‌صد سال گلستان کتابی اخلاقی و تربیتی به شمار رفته و دربست آن را به اطفال می‌آموختند.

همین معنی پرده‌ای از پندار بر دیده‌ی شیفتگان وی کشیده‌، او را جامع‌ترین و کامل‌ترین گویندگان ایران گفته‌اند. در کتابی که به سال 1316‌، به مناسبت جشن هفت‌صدمین سال نگارش گلستان‌، از طرف وزارت فرهنگ منتشر شد و عده‌ی زیادی از فاضلان و صاحب‌نظر مقالاتی در آن داشتند‌، این وجد ‌و ایمان به سعدی خوب مشاهده می‌شد‌: او را شاعر‌، نویسنده‌، حکیم جهان‌دیده‌، دانش‌مند‌، معلم اخلاق‌، راهنمای سیاست‌، عارف و صوفی‌، زاهد و متدین، عاشق‌پیشه و نوع‌دوست و غیره و غیره گفته بودند.

سعدی گم‌راه‌کننده‌ی تمام غزل‌سرایان بعد از خویش است

سعدی گم‌راه‌کننده‌ی تمام غزل‌سرایان بعد از خویش است‌. همه شیوه‌ی او را در غزل دنبال کردند و غالبن در خامی و ابتذال افتادند‌. سهولت بیان وی همه را بدین اشتباه انداخته است که چون وی سخن توانند گفت و هیچ یک نتوانست استحکامی و نرمی را توام کند. زبان فصیح و رسای او همه را می‌فریبد و گاهی نظم فکری را مختل می‌کند.

در فصل سوم از کتاب «قلمرو سعدی»‌، دشتی به نثر سعدی‌، شیوه و ابداع او می‌پردازد‌. در این بخش می‌خوانیم‌: «سعدی فطرتن از آن دسته از اشخاصی‌ است که در فکر و روح آن‌ها دهلیز‌های تاریک و پر‌پیچ و‌خم‌نیست‌. ‌همیشه مستقیم به‌سوی مقصود می‌روند‌، در امور زندگانی و مباحث عقلی راست را پیش می‌گیرند و در قضایا جنبه‌ی ‌روشن را درمیابند‌. بر خلاف دسته‌ای دیگر که چه هنگام درک مطالب و چه در مقام فهمانیدن راه تاریک و غیر‌مستقیم را اتخاذ می‌کنند و گویی در فکر و روح خود نوعی پیچیدگی یا سایه‌ی ابهامی و غموضی دارند که حتا امور خیلی ساده را به تعقید می‌اندازند‌. مطالبی را که افلاطون به زبان ساده و اسلوب فصیح ‌و قابل فهم همگان بیان ‌می‌کند‌، ارسطو در طی اصطلاحات علمی و زبان خشک می‌پیچد.

شاید این امر به سادگی فطری سعدی کمک کرده باشد که وی به‌قول مباحث علمی و فلسفی فرونیافتاده و چون خیام، ناصر خسرو و حافظ دچار تاملات شک‌ برانگیز نشده و از این رو ‌در ذهن و روح او غموض مسایل فلسفی سایه نیافکنده است. یعنی سادگی مردم عادی را دارد پس در طرز بیان او نیز هیچ‌گونه تاریکی ابهامی نیست و شاید اگر به حال خود واگذار می‌شد‌، یعنی در عصری ‌واقع نشده بود که تزیین عبارات به شواهد و امثال ضروری به‌شمار می‌رفت‌، گلستان را از این هم ساده‌تر انشا‌ ‌می‌کرد.

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , , , , ,