Saturday, 18 July 2015
30 October 2020
فرهنگ آفریقا

«خرافات در آفریقا»

2010 December 02

مصطفا خلجی/ رادیو کوچه

mostafa.k@koochehmail.com

شاید قدمت خرافات به اندازه تاریخ بشر است. هر‌جا که بشر از کشف علت حقیقی رویدادها ناتوان بوده خرافات زاییده می‌شدند و طی زمان بال و پر می‌گرفتند. در این برنامه به خرافات در آفریقا می‌پردازیم و نمونه‌هایی را ذکر می‌کنیم.

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

چند خرافه در آفریقای جنوبی

در بین قبیله‌های آفریقای جنوبی، عقاید خرافی بسیاری وجود دارد.  به عنوان مثال به باور عده‌ای اگر رعد و برق باعث مرگ کسی شود، مردم برای فرد کشته شده مراسم سوگ‌واری و خاک‌سپاری برگزار نمی‌کنند. یا اگر درختی توسط رعد و برق بیفتد آن درخت را به هیچ‌وجه استفاده نمی‌کنند و اگر گاوها به دلیل رعد و برق کشته شوند، گوشت آن‌ها غیرقابل استفاده می‌شود، اما مردم آن‌ها را دفن می‌کنند.

البته بعضی از عقاید مردم آفریقا در جاهای دیگر دنیا نیز وجود دارد. به عنوان نمونه بعضی از مردم آفریقای جنوبی بالای در خانه‌شان «نعل» نصب می‌کنند و معتقدند این علامت خانه را از گزند بلایا مصون می‌دارد. هم‌چنین باور دارند که شکستن آینه (نسبتن بزرگ) هفت سال بد‌شگونی را برای صاحب آن به هم‌راه می‌آورد و بر همین اساس هیچ‌گاه آینه‌ای در خانه‌شان نصب نمی‌کنند. یا هیچ‌وقت چتری را در خانه باز نمی‌کنند، باز کردن چتر باعث ورود بدشگونی به خانه می‌شود.

عدد سیزده نیز مثل خیلی جاها برای مردم آفریقای جنوبی نحس است و حتا اعتقاد دارند که اگر روز سیزدهم ماه مراسم عروسی برگزار شود نباید در آن شرکت کرد. اما فقط روز سیزده نیست که نحس است. روز جمعه نیز برای خیلی از مردم این کشور شگون ندارد. مثلن در این روز نباید ناخن گرفت یا از کسی پول گرفت.

اما شاید در میان این خرافات، این خرافه از همه جالب‌تر باشد:‌ «به باور بعضی از اهالی آفریقای جنوبی اگر قاشقی روی زمین بیفتد، یک مرد و اگر چاقویی بیفتد یک زن آن روز به مهمانی خواهد آمد.»

برخی از هندی‌تبارهای آفریقای جنوبی نیز بر این باروند که زن حامله به هنگام ماه گرفتگی نباید از خانه خارج شود و اگر چنین کاری کند نشانه‌ی ماه گرفتگی روی صورت بچه‌اش می‌افتد. یا برخی از همین هندی‌تبارها، قبل از این که دهانشان را برای خمیازه کشیدن باز کنند با انگشت روی لب‌هایشان صلیب می‌کشند و بعد خیمازه می‌کشند تا به این وسیله شیطان از راه دهان به بدنشان وارد نشود.

در بعضی از مناطق آفریقای جنوبی کپه‌های سنگی وجود دارد و کسی که بخواهد به ارواح احترام بگذارد، یک سنگ را پیدا می‌کند و آن را با پای چپ از زمین بر‌می‌دارد و به دست راستش منتقل می‌کند. بعد روی سنگ، تف می‌کند و آن را بالای کپه سنگ می‌اندازد، این گونه به ارواح، احترام گذاشته می‌شود.

عقیده خرافی دیگری نیز وجود دارد و آن این است که در مراسم عروسی بر سر عروس و داماد، برنج به نشانه‌ی باروری پاشیده می‌شود تا عروس و داماد صاحب بچه‌های زیادی شوند.

خانه ساحرگان در بورکینا فاسو

اما به غرب آفریقا می‌رویم. شمار زنانی که در بورکینا فاسو، کشوری در غرب آفریقا، متهم به ساحرگی شده و در نتیجه از جامعه طرد می‌شوند، رو به افزایش است.

این زنان که به یکی از زبان‌های 60 گانه رایج در کشور، «چوئینبا» (خورنده روح) نامیده می‌شوند، عامل مرگ کسانی معرفی می‌شوند که بر اثر بیماری‌هایی مانند ایدز، اسهال و یا مالاریا جان می‌سپارند.

اغلب این زنان یا «ساحره» نیستند و یا از شدت فقر خود را «ساحره» می‌نامند تا با این کار زنده بمانند. اما سرنوشت آنان به «خانه ساحرگان» در اوآگادونگو، پایتخت بورکینا فاسو، منتهی می‌شود که باید تا آخر عمر در آنجا زندگی کنند. در این خانه که به‌وسیله راهبه‌های کاتولیک اداره می‌شود، آن‌ها روزی یک وعده غذا دریافت کرده و اغلب روی زمین خاکی می‌خوابند.

جوان‌ترین این زنان 40 ساله است که یک روز برای دیدار اقوام خود وارد روستایی شد و تصادفن در همان روز کودکی بر اثر بیماری درگذشت. به گفته یکی از راهبه‌ها بازگشت این زنان به جامعه غیرممکن است و آن‌ها در همان خانه خواهند مرد.

آن‌چه که بیش از همه نگرانی‌آور است، باور برخی تحصیل کرده‌ها به این خرافه هلاکت‌بار است. به گفته علی نوما، بازرگان مسلمان 42 ساله، این «خورندگان ارواح» همواره خطری برای جامعه هستند و وی خوش‌حال است که آن‌ها طرد می‌شوند. وی در دانش‌گاه درس خوانده و به اروپا نیز سفر کرده است.

دولت برای مقابله با این تبعیضات، در بروشورهایی از مردم می‌خواهد که وجدان خود را در رابطه با این زنان به‌کار گیرند، اما روشن‌گری‌های این چنینی تا زمانی که بیش از 70 درصد مردم سواد خواندن و نوشتن ندارند، به نظر بی‌تاثیر می‌رسد.

ختنه دختران

سالانه چندین هزار دختر در آفریقا ختنه می‌شوند. پیشینه این عمل غیرانسانی به هزاران سال پیش باز می‌گردد که هنوز هم در بعضی از کشورهای قاره سیاه رایج است. قبایلی که این کار را صورت می‌دهند بر این باورند که ختنه دختران یک عمل شایسته و مطابق سنت‌های قدیم است که نشان‌گر زیبایی، عفت، قدرت ازدواج، آبروی اجتماعی و پاک‌دامنی هر دختر است. طبق آمار یونیسف، عمل ختنه زنان و یا به عبارت دیگر نقص عضو زنان در ۱۸ کشور در مناطق آفریقا و خاورمیانه انجام می‌شود. البته در هر کشور درصد زنانی که ختنه می‌شوند و طرز ختنه شدن آن‌ها متفاوت است. به علاوه بر اساس این آمار، در موارد متعددی این عمل که با دردی جان‌کاه هم‌راه است، منجر به خون‌ریزی، عفونت، ناباروری و حتا مرگ می‌شود. ولی زنان زیادی در سکوت با این مصیبت کنار می‌آیند، زیرا آن را سهم طبیعی خود در زندگی می‌دانند.

البته گزارشاتی درباره کم‌شدن آمار این عمل در بعضی جوامع به ثبت رسیده است. به عنوان مثال در کشورهایی چون مصر، بورکینافاسو، آفریقای مرکزی، اریتره، اتیوپی، کنیا، نیجریه و تانزانیا میزان شیوع این عمل ضدانسانی کاهش پیدا کرده است.

دکترهای جادوگر

در بین قبایل آفریقایی، مردان و زنانی هستند که به «دکترهای جادوگر» معروفند و در نظر مردم قبیله مقدس هستند. این دکترهای جادوگر مراسم مذهبی بر پا می‌کنند، فال می‌گیرند و غیب‌گویی می‌کنند. برای هر درد و ناراحتی جسمی و روحی، داروهایی تجویز می‌کنند که عمومن از ریشه گیاهان یا اجزای بدن حیوانات و یا انسان تهیه می‌شود.

گاهی اعمال این دکترهای جادوگر باعث حیرت دیگر مردمان می‌شود. به عنوان مثال در قرن نوزدهم وقتی که آبله در قسمت جنوب قاره آفریقا همه‌گیر بود هیچ‌یک از بومیان ساکن بیابان‌های «کالاهاری» به این بیماری مبتلا نشدند. زیرا داروهای سنتی‌شان آن‌ها را از ابتلا به آبله محفوظ نگه داشته بود.

امروزه هنوز در کنگو برخی از «دکترهای جادوگر» برای ترمیم بریدگی، از مورچه استفاده می‌کنند. بدین ترتیب که مورچه درشتی را روی زخم قرار می‌دهند تا گوشت بریده شده را گاز بزند، سپس مورچه را از روی گوشت برمی‌دارند، این کار را بارها و بارها تکرار می‌کنند، تا در پایان، قسمت بریده شده ترمیم شود به نحوی که گویا جراحی متخصص آن را بخیه زده است.

البته همیشه داستان به خوشی پایان نمی‌پذیرد. دکترهای جادوگر در تهیه بعضی از داروهایشان از اجزای بدن انسان نیز استفاده می‌کنند. مثلن برای تقویت قوه شهوت، آلت تناسلی دختربچه باکره که با ریشه برخی گیاهان ترکیب شده، تجویز می‌شود. دکترهای جادوگر برای این گونه داروهای خود پول خوبی را به جیب می‌زنند.

معمولن طعمه دکترهای جادوگر کودکان‌اند که ضعیف‌اند و قادر نیستند از خود دفاع کنند. در سال ۱۹۸۱ جنازه دختر بچه‌ای پیدا شد که نصف صورتش قطع شده بود. وقتی صورت دخترک را قطع می‌کردند او هنوز زنده بوده است. چرا که در این باورهای خرافی، چنان چه اجزای بدن، در زمانی که فرد هنوز زنده است تکه تکه شود، فریاد او به گوش ارواح خواهد رسید و همین امر به قوی‌تر شدن خواص دارو منجر می‌شود.

هم‌چنین بعضی از این دکتران جادوگر به بیماران مبتلا به ایدز می‌گویند که اگر به دختر باکره‌ای تجاوز کنند بیماری ایدز از بدن آن‌ها بیرون خواهد رفت.

منبع‌ها:

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , , , , , , ,