Saturday, 18 July 2015
20 October 2020
پارس‌نامه - اشکانیان

«امپراتوری اشکانی»

2010 December 07

امیر و کاملیا / رادیو کوچه

امپراتوری «اشکانی» (۲۵۰ پ. م ۲۲۴ م.) که از تیره ایرانی پرنی از ایالت پارت که مشتمل بر خراسان فعلی بود برخاستند. نام سرزمین پارت در کتیبه‌های داریوش پرثوه آمده‌است که به زبان پارتی پهلوی می‌شود. چون پارتیان از اهل ایالت پهله بودند، از این جهت در نسبت به آن سرزمین ایشان را پهلوی نیز می‌توان خواند. ایالت پارتی‌ها از مغرب به دامغان و سواحل جنوب شرقی دریای مازندران و از شمال به ترکستان و از مشرق به رود تجن و از جنوب به کویر نمک و سیستان محدود می‌شد. قبایل پارتی در آغاز با قوم داهه که در مشرق دریای مازندران می‌زیستند در یک جا سکونت داشتند و سپس از آنان جدا شده در ناحیه خراسان مسکن گزیدند.

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

این امپراتوری در دوره اقتدارش از رود فرات تا هندوکش و از کوه‌های قفقاز تا خلیج فارس توسعه یافت. در عهد اشکانی جنگ‌های ایران و روم آغاز شد. حاصل عمده فرمانروایی اشکانیان ،رهایی کشورایران از سلطه‌ی همه جانبه‌ی یونانی که هدف نابودی ایران گرایی رادر سر می‌پروراند و حفظ تمدن ایران از تهاجمات ویران‌گر طوایف مرزهای شرقی و نیز، حفظ تمامیت ایران در مقابل تجاوز خزنده روم به جانب شرق بود. در هر سه مورد، مساعی آنان اهمیت قابل ملاحظه‌ای برای تاریخ ایران داشت.

اشکانیان به یاری و پشتیبانی بزرگانی که مانند خود آن‌ها از تیره‌ی ایرانی شمالی داهه بودند، با سربازگیری و لشکرکشی، نخست بر بخش پارت چیره شدند و پس از آن به گشودن سراسر ایران پرداختند و دولت ایرانی تازه‌ای به‌میان آوردند و باز هم آداب و آیین هخامنشی و ایرانی را رواج دادند. قدرت نخست از غرب و جنوب‌غربی به‌سوی شمال کشور، جابجا شد و مردم آن‌جا (شمال‌شرق) صفات ایرانی را پاک‌تر نگه داشته بودند.

به عقیده «یوزف ولسکی»، «ارشک» (اشک) (در سال‌های ۲۳۸/۲۳۹ پیش از میلاد) و در زمان پادشاهی «سلوکوس دوم» کالینیکوس به پارت یورش برد و بر آندراگوراس پیروز شد، سپس بر هیرکانی (گرگان) تاخت و آن‌جا را تسخیر کرد و شالوده‌های دست‌گاه اشکانی و پادشاهی پارت‌ها را پی‌ریزی کرد. وی در آساک واقع در استاونه (آستوین) در بخش شمالی قلمرو پارت که یسا هم در آن بود تاج‌گذاری کرد. سلوکوس دوم برای باز پس‌گیری سرزمین‌های از دست رفته پادشاهی سلوکی دست به لشکر‌کشی به بخش‌های شمال شرقی ایران زد، در تلاش برای دست‌یافتن به این هدف با «دیودوتوس یکم» شاه یونانی بلخی پیمان یگانگی بست اما با مرگ دیودوتوس یکم و تغییر سیاست جانشین او، دیودوتوس دوم، که با اشک‌یکم متحد شد، سلوکوس دوم تنها ماند. اشک‌یکم به روش استپ نشینان به درون استپ‌ها پس نشست تا شاید در دشت‌های هموار آن‌جا از سواره نظامش بهتر بهره گیرد و سپس وارد نبرد شد. نتیجه نبرد پیروزی اشک‌یکم بود. از آن پس پارت‌ها این روز را به‌عنوان روز استقلال جشن گرفتند.

فرهنگ و تمدن

رشد ایران‌گرایی را می‌توان از دوره مهرداد‌یکم به روشنی دید. شکل و شمایل ایرانی‌تر شده چهره مهرداد‌یکم که با جامه‌ای باشکوه، گیسوانی بلند و ریشی انبوه و تاج بر سر در پشت سکه‌های آن دوره بی‌گمان نشان‌دهنده افزایش پیوندها با محیط ایرانی و جدا شدن از یونانی گرایی است. گزیدن نام‌واره «شاهنشاه» نیز نشانه‌ای دیگر از توجه به سنت‌های هخامنشی است. ظاهرن شکی نیست که مدیریت دربار اشکانی برای اداره کشور از زبان آرامی بهره می‌جستند (مدارک یافته شده در نسا) و این دلیلی است از دید دشمنانه آنان نسبت به زبان یونانی، زیرا سرانجام نیز کاربرد زبان یونانی را منسوخ کردند. گام بعدی آنان در این زمینه ایجاد زبان اداری ایرانی بود.

ارتش اشکانی

اشکانیان نخست روش جنگی سلوکیان را به کار بستند ولی به زودی این روش را کنار گذاشته و شیوه‌ی دیرینه‌ی خود را به‌کار بردند. شیوه‌ی مخصوص اشکانیان و به‌خصوص سواران سبک ‌اسلحه‌ی‌ ایشان شیوه‌ی جنگ و گریز بود. که بعدها به نام شیوه پارتیزانی نام گرفت.

سیاست

آن‌چنان که از زنجیره روی‌دادها و حرکت اشکانیان (به ویژه مهرداد یکم) برمی‌آید، سیاست آنان زنده‌کردن شکوه گذشته شاهنشاهی هخامنشی بوده‌است.

ساختار اقتصادی و تولید

مهم‌ترین عوامل تعیین‌کننده‌ی اقتصاد در دوران اشکانی کشاورزی و بازرگانی بودند. کشاورزی راه امرار معاش اکثریت جامعه بود و در روستاها دام‌پروری نیز با کشاورزی پیوند داشت. صنایع و تولیدات کارگاهی سهم کوچکی در اقتصاد این دوران داشتند. در زمان اشکانیان بازرگانی رونق بسیاری یافت. مهم‌ترین عامل این رونق راه‌های تجارتی و شبکه‌های ارتباطی گسترده و امنی بود که اشکانیان برای نگه‌داری و گسترش آن‌ها بسیار کوشیدند. از راه‌های درآمدساز و پررفت و آمد راه ابریشم بود که بین چین و دریای مدیترانه به وجود آمده بود.

وضع طبقاتی

بر طبق مدارک باستان‌شناسی گمان می‌رود که از سال (۵۰پ.م.) یعنی زمان استحکام یافتن فرمانروایی اشکانیان نا سال ۱۵۰ میلادی سطح زندگی در ایران بسیار بالا بوده‌است. پس از این دوران بر اثر نبردهای داخلی و عوامل انحطاطی در درون جامعه‌ی فئودالی اشکانی و هم‌زمان با آن‌ها جنگ‌های پیاپی با روم وضع اقتصادی آشفته شد و سطح زندگی در ایران به تدریج نزول کرد. در جامعه‌ی اشکانی پس از شاه و خاندان شاهنشاهی فرمانروایان و شاهان و پس از آن‌ها نجبا و دیوانیان بلندپایه در مراتب بعدی قرار داشتند. پس از این گروه‌ها بازرگانان و گروه بزرگ کشاورزان و پیشه‌وران بودند.

آداب و رسوم

اشکانیان سعی در احیا و پیروی از آداب و رسوم اصیل ایرانی می‌کردند و می‌کوشیدند تا از تاثیرات فرهنگ یونانی بکاهند. البته فرهنگ یونانی و آداب دیگر ملل نیز علاقه‌مندانی داشت. اشراف و بزرگان در دروران اشکانی با اسب عجین بودند و شیرین‌ترین تفریح برای آن‌ها شکار بود. چوگان نیز که در دوره‌ی اشکانیان پدید آمد نیز از تفریحات محبوب بود. آن‌ها علاقه‌ی بسیاری به جشن و ضیافت داشتند و به‌همین دلیل موسیقی نیز مورد توجه بود. از زندگی عامه‌ی مردم به‌دلیل کم‌بود مدارک باستانی اطلاعت زیادی در دست نیست.

ادیان

دین خاندان اشکانی به‌دلیل کم‌بود مدارک روشن نیست. ساسانیان آن‌ها را زرتشتی نمی‌شمردند و پیداست که این‌گونه بوده‌است ولی از نام‌هایشان آشکار است که به مهر اعتقاد داشتند. از زمان شاهی بلاش یکم توجه بیش‌تری به دین زرتشتی شد. این شاه فرمان به جمع‌آوری متون پراکنده‌ی اوستا داد و از زمان او شاهان اشکانی بر یک روی سکه‌های خود تصویر آتش‌دانی را نقش می‌کردند. در این دوره نیز مانند دوره‌ی هخامنشیان دین‌های مختلف آزاد بودند و هیچ سخت‌گیری در این کار نمی‌شد. اکثریت مردم ادیان زروانی و زرتشتی داشتند و ادیان دیگر مانند دین بودا، یهود و یونانی نیز پیروانی داشتند. مغان در این دوران رهبران دینی قوم خود بودند و در انجمن مغان که یکی از دو مجلس مشورتی اشکانی بوده‌است شرکت می‌کردند

منابع

تاریخ ایران از زمان باستان تا امروز، ا. آ. گرانتوسکی – م. آ. داندامایو، مترجم، کیخسرو کشاورزی

پیگولووسکایا : تاریخ ایران از عهد باستان تا قرن ۱۸، ترجمه کریم کشاورز

تاریخ اشکانیان – میخایل میخائیلوویچ دیاکونوف، ترجمه کریم کشاورز، تهران

تاریخ اجتماعی ایران. مرتضی راوندی.

تاریخ ایران باستان. دیاکونوف، میخائیل میخائیلوویچ. روحی ارباب.

تاریخ ایران – دکتر خنجی

ولسکی, یوزف. شاهنشاهی اشکان

ویکی‌پدیا

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , , , , , , ,